Ανησυχία για ενδεχόμενη νέα επιβάρυνση στο ήδη αυξημένο κόστος στέγασης εκφράζει το Συμβούλιο Αειφόρων Κτιρίων Ελλάδας, με αφορμή την εφαρμογή της νέας ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση Κτιρίων, προτείνοντας παράλληλα παρεμβάσεις ώστε η ενεργειακή μετάβαση να μη μετατραπεί σε επιπλέον οικονομική πίεση για νοικοκυριά και ιδιοκτήτες.
Το SBC Greece, που αποτελεί τον επίσημο ελληνικό φορέα του World Green Building Council, παρουσίασε πρόταση θεσμικού οδικού χάρτη για την εφαρμογή της αναθεωρημένης Οδηγίας EPBD 2024/1275, επισημαίνοντας ότι η ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος μπορεί να εξελιχθεί είτε σε ευκαιρία ανασυγκρότησης της αγοράς κατοικίας είτε σε παράγοντα περαιτέρω αύξησης των στεγαστικών πιέσεων.
Η νέα Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει αυστηρότερες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης για τα κτίρια, καθώς και υποχρεωτική αξιολόγηση του λεγόμενου «Ολικού Άνθρακα Ζωής», δηλαδή του συνολικού περιβαλλοντικού αποτυπώματος ενός ακινήτου σε όλη τη διάρκεια ζωής του. Πρόκειται για ένα από τα βασικά εργαλεία της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απανθρακοποίηση του δομημένου περιβάλλοντος έως το 2050.
Ωστόσο, σύμφωνα με το SBC Greece, η ελληνική πραγματικότητα παρουσιάζει σοβαρές ιδιαιτερότητες που ενδέχεται να δυσκολέψουν σημαντικά την εφαρμογή των νέων κανόνων. Όπως επισημαίνεται, η χώρα εισέρχεται στη νέα φάση ενεργειακής μετάβασης με υψηλό κόστος στέγασης, γερασμένο κτιριακό απόθεμα και σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά ακινήτων.
Τα στοιχεία που παραθέτει ο οργανισμός αποτυπώνουν την πίεση που ήδη αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά. Σύμφωνα με μελέτη των diaNEOsis και ΙΟΒΕ, οι Έλληνες δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, ένα στα τρία αστικά νοικοκυριά φέρεται να δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στεγαστικές ανάγκες, ενώ οι τιμές των διαμερισμάτων έχουν ήδη ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα του 2008.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το SBC Greece εκτιμά ότι η εφαρμογή της νέας Οδηγίας χωρίς μηχανισμούς στήριξης και προσαρμογής ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω το κόστος ανακαίνισης και συμμόρφωσης των ακινήτων, μεταφέροντας τελικά το βάρος στους ιδιοκτήτες και στους ενοικιαστές.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην κατάσταση του ελληνικού κτιριακού αποθέματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, περίπου το 66,8% των κατοικιών στη χώρα κατατάσσεται στις χαμηλότερες ενεργειακές κατηγορίες του ΚΕΝΑΚ, γεγονός που σημαίνει ότι καταναλώνουν πολλαπλάσια ενέργεια σε σχέση με τα σύγχρονα κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω των μεγάλων ποσοστών κενών κατοικιών. Παρότι περισσότερο από το ένα τρίτο του συνολικού οικιστικού αποθέματος παραμένει ανενεργό, η αγορά συνεχίζει να αντιμετωπίζει στεγαστική πίεση και έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών σε προσιτές τιμές.
Το SBC Greece αποδίδει αυτή την αντίφαση όχι μόνο σε οικονομικούς παράγοντες αλλά και σε χρόνια θεσμικά προβλήματα. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνονται τα ακίνητα που παραμένουν δεσμευμένα σε χαρτοφυλάκια κόκκινων δανείων, τα παλαιά διατηρητέα που παραμένουν εγκλωβισμένα σε σύνθετες αδειοδοτικές διαδικασίες, αλλά και οι δυσκολίες λήψης συλλογικών αποφάσεων στις πολυκατοικίες για εργασίες ανακαίνισης.
Στην πρότασή του, το Συμβούλιο εισηγείται ένα συνολικό σχέδιο παρεμβάσεων που περιλαμβάνει πράσινα χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των πολυκατοικιών, ανάπτυξη υποδομών καταγραφής δεδομένων άνθρακα και ενίσχυση της επαγγελματικής κατάρτισης στον κατασκευαστικό κλάδο.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο πρόβλημα έλλειψης εργατικού δυναμικού στις κατασκευές. Όπως σημειώνεται, η δεκαετής οικονομική κρίση αποδυνάμωσε σημαντικά τον κλάδο, οδηγώντας σε μείωση επιχειρήσεων και εργαζομένων, ενώ σήμερα εκτιμάται ότι λείπουν περισσότεροι από 100.000 εργαζόμενοι από την αγορά κατασκευών.
Το SBC Greece προτείνει επίσης την εφαρμογή στην Ελλάδα του προγράμματος «Zero Carbon and Climate Resilience Readiness Framework», ενός πλαισίου που έχει αναπτύξει το διεθνές δίκτυο του World Green Building Council για τη μετάβαση σε κτίρια χαμηλών εκπομπών και υψηλής κλιματικής ανθεκτικότητας έως το 2050.
Σύμφωνα με τον οργανισμό, η ενεργειακή μετάβαση των κτιρίων δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και ως ευκαιρία για συνολική αναβάθμιση της ποιότητας κατοικίας και αντιμετώπιση χρόνιων αδυναμιών της ελληνικής στεγαστικής αγοράς.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν η αγορά και το κράτος μπορούν να στηρίξουν οικονομικά και οργανωτικά αυτή τη μετάβαση, χωρίς να οδηγηθούν ακόμη περισσότεροι πολίτες σε αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία.
