Η παραίτηση του Γουές Στρίτινγκ από τη θέση του Υπουργού Υγείας της Βρετανίας δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία κυβερνητική απώλεια για τον Κιρ Στάρμερ. Είναι το πιο ηχηρό μέχρι στιγμής σημάδι ότι η κρίση στο εσωτερικό των Εργατικών έχει περάσει πλέον από το επίπεδο της δυσαρέσκειας στο επίπεδο της ανοιχτής αμφισβήτησης.
Ο Στρίτινγκ, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της κυβέρνησης και από τα στελέχη που θεωρούνταν πιθανοί μελλοντικοί διεκδικητές της ηγεσίας, παραιτήθηκε δηλώνοντας ότι έχει χάσει την εμπιστοσύνη του στην ηγεσία του πρωθυπουργού. Σύμφωνα με το Reuters, στην επιστολή παραίτησής του υποστήριξε ότι έχει καταστεί σαφές πως ο Στάρμερ δεν θα οδηγήσει τους Εργατικούς στις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Βρετανός πρωθυπουργός βρίσκεται ήδη υπό ισχυρή πίεση, μετά τις βαριές απώλειες των Εργατικών στις πρόσφατες τοπικές και περιφερειακές εκλογές. Το Reuters μετέδωσε ότι ο Στάρμερ δεσμεύτηκε να συνεχίσει, παρά τα αρνητικά αποτελέσματα, τα οποία τροφοδότησαν αμφιβολίες για την ικανότητά του να κυβερνήσει και να κρατήσει ενωμένο το κόμμα.
Η παραίτηση Στρίτινγκ είναι πολιτικό πλήγμα πρώτης γραμμής
Ο Γουές Στρίτινγκ δεν ήταν ένας περιφερειακός υπουργός. Ως Υπουργός Υγείας, κρατούσε ένα από τα πιο κρίσιμα χαρτοφυλάκια της βρετανικής κυβέρνησης, ειδικά σε μια χώρα όπου το NHS παραμένει κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η αποχώρησή του έχει τριπλή σημασία.
Πρώτον, αφαιρεί από την κυβέρνηση ένα από τα πιο προβεβλημένα στελέχη της. Δεύτερον, δίνει θεσμικό βάρος στην εσωκομματική αμφισβήτηση. Τρίτον, μετατρέπει τη συζήτηση για την ηγεσία των Εργατικών από παρασκηνιακή φημολογία σε ανοιχτή πολιτική κρίση.
Ο Guardian μετέδωσε ότι ο Στρίτινγκ κάλεσε τον Στάρμερ να παραιτηθεί, λέγοντας ότι θα ήταν «ανέντιμο» να παραμείνει στη θέση του ενώ η δυσαρέσκεια στο κόμμα μεγαλώνει. Το ίδιο ρεπορτάζ σημειώνει ότι ο πρώην υπουργός δεν προχώρησε άμεσα σε επίσημη πρόκληση ηγεσίας, καθώς δεν φαίνεται να είχε εξασφαλίσει τον απαιτούμενο αριθμό υπογραφών από βουλευτές.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον Στάρμερ: να φανεί ότι έχασε τον έλεγχο
Για έναν πρωθυπουργό, η πιο επικίνδυνη στιγμή δεν είναι απαραίτητα η παραίτηση ενός υπουργού. Είναι η στιγμή κατά την οποία οι βουλευτές του κόμματός του αρχίζουν να πιστεύουν ότι η εξουσία του δεν είναι πλέον αναστρέψιμη.
Αυτός είναι σήμερα ο βασικός κίνδυνος για τον Κιρ Στάρμερ. Η παραίτηση Στρίτινγκ μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο συσπείρωσης για όσους θεωρούν ότι οι Εργατικοί χρειάζονται αλλαγή πορείας πριν φτάσουν στις επόμενες εθνικές εκλογές.
Σύμφωνα με το Associated Press, ο Στάρμερ αντιμετωπίζει εσωτερική κρίση ηγεσίας μετά τις βαριές εκλογικές απώλειες των Εργατικών, ενώ η πίεση τροφοδοτείται από την οικονομική στασιμότητα, τον πληθωρισμό και την αίσθηση ότι προεκλογικές υποσχέσεις δεν έχουν εκπληρωθεί.
Αν η αμφισβήτηση παγιωθεί, ο Στάρμερ κινδυνεύει να εμφανιστεί ως πρωθυπουργός σε αναμονή αντικατάστασης. Και αυτό μπορεί να είναι πολιτικά θανατηφόρο: αποδυναμώνει την πειθαρχία της κοινοβουλευτικής ομάδας, ενθαρρύνει νέες παραιτήσεις και καθιστά δυσκολότερη την προώθηση μεταρρυθμίσεων.
Το όριο των 81 βουλευτών και το πρόβλημα της εσωκομματικής αριθμητικής
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η παραίτηση Στρίτινγκ θα μετατραπεί σε επίσημη διαδικασία αμφισβήτησης.
Με βάση τους κανόνες των Εργατικών, μια αναμέτρηση για την ηγεσία μπορεί να ενεργοποιηθεί είτε αν ο ηγέτης παραιτηθεί είτε αν ένας υποψήφιος εξασφαλίσει στήριξη από το 20% της κοινοβουλευτικής ομάδας. Στην παρούσα Βουλή, αυτό αντιστοιχεί σε 81 βουλευτές, σύμφωνα με ανάλυση του Institute for Government και των Times.
Αυτό σημαίνει ότι ο Στρίτινγκ μπορεί να έχει προκαλέσει πολιτικό σεισμό, αλλά δεν έχει ακόμη ανατρέψει θεσμικά τον Στάρμερ. Χρειάζεται αριθμούς. Και οι αριθμοί αυτοί δεν είναι εύκολοι, ιδίως αν οι δυσαρεστημένοι βουλευτές διαφωνούν μεταξύ τους ως προς το ποιος πρέπει να είναι ο διάδοχος.
Εδώ βρίσκεται και η πρώτη άμυνα του Στάρμερ: μπορεί να έχει χάσει πολιτική δυναμική, αλλά παραμένει στη θέση του όσο κανείς αντίπαλος δεν συγκεντρώνει το απαιτούμενο μπλοκ υποστήριξης.
Οι πιθανοί διάδοχοι και ο κίνδυνος εμφυλίου στους Εργατικούς
Η συζήτηση για την επόμενη μέρα δεν περιορίζεται στον Γουές Στρίτινγκ. Στα βρετανικά ΜΜΕ εμφανίζονται και άλλα ονόματα ως πιθανοί πόλοι μιας μελλοντικής αναμέτρησης, μεταξύ των οποίων η Άντζελα Ρέινερ, ο Άντι Μπέρναμ και ο Εντ Μίλιμπαντ. Ο Guardian ανέφερε ότι ο Στρίτινγκ ζητά μια ευρεία και ανταγωνιστική διαδικασία, στην οποία θα μπορούσαν να συμμετάσχουν πρόσωπα από διαφορετικές πτέρυγες του κόμματος.
Όμως εδώ ακριβώς κρύβεται ένας ακόμη μεγάλος κίνδυνος για τους Εργατικούς: η μάχη διαδοχής μπορεί να ανοίξει ιδεολογικά ρήγματα που το κόμμα προσπάθησε να κλείσει μετά την εποχή Κόρμπιν.
Ο Στρίτινγκ θεωρείται πρόσωπο της δεξιάς/κεντρώας πτέρυγας των Εργατικών. Η Ρέινερ μπορεί να εκφράσει πιο συνδικαλιστική και λαϊκή γραμμή. Ο Μπέρναμ διαθέτει ισχυρό προφίλ εκτός Γουεστμίνστερ, αλλά, όπως σημειώνουν βρετανικές αναλύσεις για τους κανόνες ηγεσίας, θα χρειαζόταν να είναι βουλευτής για να είναι τυπικά υποψήφιος.
Μια τέτοια μάχη μπορεί να ανανεώσει το κόμμα. Μπορεί, όμως, και να το διχάσει σε μια στιγμή που ήδη δέχεται πίεση από πολλές κατευθύνσεις: από τη δεξιά, από τη λαϊκιστική ψήφο, από τους Πράσινους, από τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες και από απογοητευμένους παραδοσιακούς ψηφοφόρους.
Το φάντασμα των εκλογικών απωλειών
Η παραίτηση Στρίτινγκ δεν μπορεί να διαβαστεί ξεκομμένα από τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα. Οι Εργατικοί υπέστησαν βαριές απώλειες σε τοπικές και περιφερειακές αναμετρήσεις, με τον Guardian να κάνει λόγο για απώλεια άνω των 1.400 εδρών σε αγγλικά δημοτικά συμβούλια και κακή εικόνα σε Ουαλία και Σκωτία.
Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο αφήγημα: ότι ο Στάρμερ κέρδισε την εξουσία το 2024, αλλά δεν κατάφερε να μετατρέψει την εκλογική νίκη σε σταθερή πολιτική ηγεμονία.
Για τους βουλευτές των Εργατικών, ειδικά όσους εκλέγονται σε ευάλωτες περιφέρειες, το ερώτημα είναι απλό: μπορεί ο Στάρμερ να τους οδηγήσει με ασφάλεια στις επόμενες εκλογές; Ή η παραμονή του αυξάνει τον κίνδυνο ήττας;
Αν η απάντηση αρχίσει να γέρνει προς το δεύτερο, τότε η κρίση μπορεί να επιταχυνθεί.
Οι πέντε μεγάλοι κίνδυνοι για τον Κιρ Στάρμερ
- Κίνδυνος ντόμινο παραιτήσεων
Η παραίτηση Στρίτινγκ μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέες αποχωρήσεις ή δημόσιες διαφοροποιήσεις. Ακόμη και αν δεν υπάρξει άμεση κατάρρευση, κάθε νέα απώλεια θα ενισχύει την αίσθηση ότι η κυβέρνηση μπαίνει σε φάση αποσύνθεσης. - Κίνδυνος απώλειας κοινοβουλευτικής πειθαρχίας
Όσο περισσότεροι βουλευτές πιστεύουν ότι ο Στάρμερ βρίσκεται σε αποδρομή, τόσο δυσκολότερο θα είναι για την κυβέρνηση να περνά δύσκολες πολιτικές. Η εσωκομματική απειθαρχία μπορεί να γίνει καθημερινό φαινόμενο. - Κίνδυνος παράλυσης της κυβερνητικής ατζέντας
Μια κυβέρνηση που ασχολείται με το αν θα επιβιώσει ο πρωθυπουργός της δυσκολεύεται να επιβάλει πολιτική ατζέντα. Τα θέματα οικονομίας, δημόσιων υπηρεσιών, NHS και κόστους ζωής μπορεί να περάσουν σε δεύτερο πλάνο, ακριβώς τη στιγμή που απαιτούνται χειροπιαστά αποτελέσματα. - Κίνδυνος ενίσχυσης των αντιπάλων
Οι Συντηρητικοί, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, οι Πράσινοι και κυρίως το Reform UK μπορούν να αξιοποιήσουν την εικόνα εσωκομματικού χάους. Το Reuters σημείωσε ότι τα πρόσφατα αποτελέσματα δείχνουν μια Βρετανία που κινείται προς μια πιο πολυκομματική πολιτική εποχή, γεγονός που κάνει ακόμη πιο επικίνδυνη την αποδυνάμωση των δύο μεγάλων κομμάτων. - Κίνδυνος να χαθεί το αφήγημα της αλλαγής
Ο Στάρμερ εξελέγη με υπόσχεση σταθερότητας, σοβαρότητας και αλλαγής μετά την περίοδο των Συντηρητικών. Αν οι Εργατικοί εμφανιστούν βυθισμένοι σε εσωτερικές έριδες, χάνουν το βασικό τους πλεονέκτημα: ότι αποτελούν την αξιόπιστη κυβερνητική εναλλακτική.
Τι προβλέπεται για τη συνέχεια
Η επόμενη φάση θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες.
Πρώτον, από το αν ο Γουές Στρίτινγκ ή άλλος πιθανός υποψήφιος θα καταφέρει να συγκεντρώσει τις 81 υπογραφές που απαιτούνται για επίσημη πρόκληση ηγεσίας. Χωρίς αυτόν τον αριθμό, η αμφισβήτηση παραμένει πολιτικά σοβαρή αλλά θεσμικά ατελής.
Δεύτερον, από το αν ο Στάρμερ θα καταφέρει να ανακτήσει τον έλεγχο με έναν ανασχηματισμό, μια νέα πολιτική πρωτοβουλία ή μια προσπάθεια επανασυσπείρωσης της κοινοβουλευτικής ομάδας.
Τρίτον, από το αν τα στελέχη που φέρονται ως πιθανοί διάδοχοι θα κινηθούν συντονισμένα ή ανταγωνιστικά. Αν η αντιπολίτευση στον Στάρμερ σπάσει σε πολλές υποψηφιότητες, ο πρωθυπουργός μπορεί να επιβιώσει. Αν όμως δημιουργηθεί ενιαίο μέτωπο, η θέση του γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Το βασικό συμπέρασμα
Η παραίτηση του Γουές Στρίτινγκ δεν σημαίνει αυτομάτως το τέλος του Κιρ Στάρμερ. Σημαίνει, όμως, ότι η πρωθυπουργία του εισέρχεται στην πιο επικίνδυνη φάση της.
Ο Στάρμερ εξακολουθεί να έχει θεσμικά πλεονεκτήματα: είναι πρωθυπουργός, παραμένει ηγέτης του κόμματος και δεν έχει ακόμη εμφανιστεί αντίπαλος με αποδεδειγμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία εντός των Εργατικών.
Πολιτικά, όμως, το πλήγμα είναι βαρύ. Ένας κορυφαίος υπουργός παραιτήθηκε, αμφισβήτησε ανοιχτά την ηγεσία του και έθεσε το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί στο Λονδίνο: μπορεί ο Κιρ Στάρμερ να οδηγήσει τους Εργατικούς στην επόμενη φάση ή η αλλαγή ηγεσίας είναι πια θέμα χρόνου;
Για τους Εργατικούς, η απάντηση θα κρίνει όχι μόνο την τύχη του σημερινού πρωθυπουργού, αλλά και το αν το κόμμα θα εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας ή ως κυβέρνηση που άρχισε να φθείρεται πολύ νωρίτερα από ό,τι περίμεναν οι αντίπαλοί της.
