Πώς η Τουρκία έγινε «πύλη» του ISIS προς τη Συρία

Η «βιτρίνα» έχει καταρρεύσει: οι αμερικανικές δικαστικές αποφάσεις αποκαλύπτουν πλέον με ονόματα και λεπτομέρειες πώς η Τουρκία μετατράπηκε σε επιχειρησιακή βάση και ασφαλές πέρασμα για το δίκτυο στρατολόγησης και μεταφοράς τζιχαντιστών του ISIS προς τη Συρία. Μέσα από την υπόθεση του καταδικασμένου Μιρσάντ Κάντιτς, η Ουάσιγκτον φωτίζει έναν ολόκληρο «υπόγειο» μηχανισμό με κεντρικό κόμβο την Κωνσταντινούπολη, όπου λειτουργούσαν κρυφές γιάφκες, διακινούνταν χρήμα και πλαστά έγγραφα και οργανωνόταν η ροή μαχητών από τη Δύση στα εδάφη του «χαλιφάτου».

Καθοριστικό στοιχείο στα αμερικανικά έγγραφα είναι η αποτύπωση της Τουρκίας ως «κοινού σημείου διέλευσης» για ξένους μαχητές με τελικό προορισμό την ISIS στη Συρία, με τους περισσότερους να εισέρχονται νόμιμα στη χώρα και στη συνέχεια να περνούν λαθραία τα σύνορα μέσω διακινητών. Ο Κάντιτς, Κοσοβάρος με μόνιμη άδεια διαμονής στις ΗΠΑ, αξιοποίησε αυτό το «παράθυρο» ταξιδεύοντας τελικά στην Τουρκία το 2013, αφού προηγουμένως είχε αποτραπεί η πτήση του προς Κόσοβο και αναγκάστηκε να ακολουθήσει περίπλοκη διαδρομή μέσω Μεξικού, Παναμά και Βραζιλίας. Από εκεί και μετά, η Κωνσταντινούπολη έγινε ο χώρος όπου εγκατέστησε το κέντρο επιχειρήσεων του.

Τουρκία – ISIS: Η Κωνσταντινούπολη ως κόμβος τζιχαντιστών

Σύμφωνα με τα πρακτικά της δίκης και την εφετειακή απόφαση στις ΗΠΑ, ο Κάντιτς περιγράφεται ως «εμπιστος διακινητής» του διεθνούς δικτύου υποστήριξης του ISIS, με ευθύνη για στρατολόγηση, logistics και χρηματοδοτικές μεταφορές. Από το 2014 μετακόμισε στην Κωνσταντινούπολη, όπου λειτουργούσε ένα ή περισσότερα «ασφαλή σπίτια» για νεοαφιχθέντες τζιχαντιστές, ενώ ο ίδιος κινούνταν διαρκώς μεταξύ Τουρκίας και συριακών εδαφών υπό έλεγχο της οργάνωσης.

Ξένοι μαχητές από Αυστραλία, ΗΠΑ, Βρετανία και ευρωπαϊκές χώρες κατευθύνονταν πρώτα στην Τουρκία, σε διαμερίσματα-γιάφκες στην Κωνσταντινούπολη, όπου λάμβαναν οδηγίες και περίμεναν τη σειρά τους για μεταφορά στα σύνορα με τη Συρία. Τα ασφαλή σπίτια λειτουργούσαν ως χώροι συγκέντρωσης, καθοδήγησης και προετοιμασίας, πριν από τη «χαμηλού προφίλ» μεταφορά τους προς τις συνοριακές περιοχές.

Η υπόθεση φωτίζει και το πρόσωπο ενός ακόμη στελέχους του ISIS, γνωστού ως «Αμπντουλάχ», ο οποίος παρουσιάζεται ως «εμίρης» υπεύθυνος για τα κρησφύγετα στην Κωνσταντινούπολη, με τον Κάντιτς να διατηρεί μαζί του μόνιμη επιχειρησιακή επαφή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο Κάντιτς παρείχε προσωπική μέριμνα για οικογένειες που θεωρούνταν «υψηλής προτεραιότητας» λόγω ειδικών δεξιοτήτων, όπως ένας πατέρας με εμπειρία ως στρατιωτικός πιλότος.

Τουρκία – ISIS: Προπαγάνδα, πλαστά έγγραφα και διαρροές από το κράτος

Η δράση του Κάντιτς δεν περιορίστηκε στη φυσική διευκόλυνση μετακινήσεων, αλλά επεκτάθηκε σε μια τεράστια μηχανή online προπαγάνδας, η οποία επίσης είχε έδρα την Τουρκία. Οι εισαγγελικές αρχές τεκμηρίωσαν ότι διαχειριζόταν πάνω από 120 λογαριασμούς στα social media, μέσω των οποίων διακινούνταν εκατοντάδες βίντεο προπαγάνδας του ISIS, συμπεριλαμβανομένων σκηνών επιθέσεων αυτοκτονίας και εκτελέσεων αιχμαλώτων.

Μάρτυρες περιέγραψαν τον Κάντιτς ως «εμίρη των ΜΜΕ» του ISIS, ο οποίος από την Κωνσταντινούπολη έτρεχε πολλαπλούς λογαριασμούς στο Twitter, καθοδηγώντας υποψήφιους μαχητές για το πώς θα φτάσουν στην Τουρκία και στη συνέχεια στο «χαλιφάτο». Σε συνομιλία με έφηβη που παρουσιαζόταν ως υποψήφια για «χίτζρα» προς τα εδάφη του ISIS, έδινε λεπτομερείς οδηγίες για την αγορά ασφαλών τηλεφώνων και τη χρήση κρυπτογραφημένων εφαρμογών επικοινωνίας.

Παράλληλα, η οργάνωση επένδυε ιδιαίτερα σε αγγλόφωνους όπως ο Κάντιτς, οι οποίοι, πέρα από την προπαγάνδα, διέθεταν και δυτικά διαβατήρια που διευκόλυναν τις μετακινήσεις στην Ευρώπη και αλλού. Ο ίδιος διατηρούσε επαφές με υψηλόβαθμα στελέχη του ISIS, όπως τον Βόσνιο Μπάγια Ικάντοβιτς, που διοικούσε ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα εκπαίδευσης στη βόρεια Συρία, τον «κυβερνήτη» της Ράκα Αμπού Λούκμαν και γνωστούς προπαγανδιστές όπως οι Ραφαέλ Χόστι και Νιλ Πράκαsh.

Οι αμερικανικές δικαστικές αναφορές καταγράφουν επίσης την παραγωγή και διακίνηση εκατοντάδων πλαστών τουρκικών ταυτοτήτων, τις οποίες ο Κάντιτς φέρεται να διέθεσε σε μέλη του ISIS για να κινούνται ανενόχλητα εντός της Τουρκίας. Την ίδια στιγμή, καταγράφονται μεταφορές ποσών άνω των 8.000 δολαρίων από την Κωνσταντινούπολη προς τη Μοσούλη, με στόχο την οικονομική στήριξη των μαχητών και των επιχειρησιακών αναγκών της οργάνωσης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και μια αποκαλυπτική συνομιλία, όπου συνεργάτης προειδοποιεί τον Κάντιτς «να μην φύγει από την πόλη γιατί οι μπάτσοι έχουν μπλοκάρει ορισμένες περιοχές», δείχνοντας ότι οι πυρήνες του ISIS στην Κωνσταντινούπολη γνώριζαν εκ των προτέρων κινήσεις της αστυνομίας. Αυτό υποδηλώνει διαρροή πληροφοριών από την ίδια την τουρκική κρατική μηχανή, πιθανότατα από την υπηρεσία πληροφοριών MIT που, όπως έχει αποκαλυφθεί σε προηγούμενα έγγραφα, διευκόλυνε τη διέλευση τζιχαντιστών και τη μεταφορά οπλισμού προς συριακές τζιχαντιστικές οργανώσεις.

Η περίοδος δράσης του Κάντιτς συμπίπτει με τις αποκαλύψεις για φορτηγά της MIT που εντοπίστηκαν το 2014 σε επαρχίες στα σύνορα με τη Συρία να μεταφέρουν βαρύ οπλισμό σε ένοπλες ομάδες, με Τούρκους εισαγγελείς και αξιωματικούς που τόλμησαν να ερευνήσουν την υπόθεση να απομακρύνονται και, σε αρκετές περιπτώσεις, να φυλακίζονται. Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την εικόνα μιας Τουρκίας που, την ώρα που δημόσια εμφανιζόταν ως σύμμαχος στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», στην πράξη επέτρεπε –αν δεν ενίσχυε– τη χρήση του εδάφους της ως «πλατφόρμα» για το ISIS και συγγενείς οργανώσεις.

Τουρκία – ISIS: Εισαγγελικό κατηγορητήριο «χειροβομβίδα» για την Άγκυρα

Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται και η τραγική ιστορία του Αυστραλού Τζέικ Μπιλάρντι, ο οποίος, καθοδηγούμενος από τον Κάντιτς, έφτασε στην Τουρκία, πέρασε στη Συρία και τον Μάρτιο του 2015 πραγματοποίησε επίθεση αυτοκτονίας στο Ιράκ, σκοτώνοντας 30 ανθρώπους. Ο ίδιος είχε ρωτήσει τον Κάντιτς αν είναι «ασφαλές» να πετάξει απευθείας για Τουρκία και αν πρέπει να πάει στην Κωνσταντινούπολη ή πιο κοντά στα σύνορα, με τον διακινητή του ISIS να τον καθησυχάζει ότι «είσαι απλώς ένας τουρίστας σε μια από τις πιο τουριστικές πόλεις της Ασίας, την Κωνσταντινούπολη».

Η υπόθεση Μπιλάρντι αποτέλεσε ένα από τα βαρύτερα σημεία του κατηγορητηρίου: ο Κάντιτς καταδικάστηκε, μεταξύ άλλων, για παροχή υλικής υποστήριξης σε τρομοκρατική οργάνωση με αποτέλεσμα τον θάνατο, με τις ποινές του να φτάνουν σε δύο ισόβια και επιπλέον πολυετείς καθείρξεις. Το 2025, το Ομοσπονδιακό Εφετείο του Δεύτερου Κυκλώματος στις ΗΠΑ επικύρωσε την καταδίκη, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς της υπεράσπισης ότι ο νεαρός είχε δήθεν αποφασίσει μόνος του να γίνει βομβιστής αυτοκτονίας πριν από την επικοινωνία με τον Κάντιτς.

Κατά τη διάρκεια της δίκης, κεντρικό ρόλο έπαιξε και η μαρτυρία της πρώην συντρόφου του, Άζρα Ντέλτζα, η οποία περιέγραψε με λεπτομέρειες πώς ριζοσπαστικοποιήθηκε online, πείστηκε ότι η ζωή υπό τη σαρία θα της προσέφερε «ασφαλή μουσουλμανική κοινότητα» και ταξίδεψε στην Τουρκία με στόχο να φτάσει στα εδάφη του ISIS. Κατά την ίδια, τα safehouses στην Κωνσταντινούπολη ήταν ασφυκτικά γεμάτα από άτομα που περίμεναν τη σειρά τους για να περάσουν τη συροτουρκική μεθόριο, ενώ ο Κάντιτς διηύθυνε τη διαδικασία, παράγοντας μέχρι και πλαστές ταυτότητες για να ξεγελάσουν τα checkpoints.

Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν για τον ρόλο της Τουρκίας ως «μεγάλου κόμβου διέλευσης» προς τα εδάφη του ISIS δεν περιορίζονται μόνο στην υπόθεση Κάντιτς, αλλά αναφέρονται ρητά και σε αναφορές του FBI που κατατέθηκαν στο ομοσπονδιακό δικαστήριο το 2016. Ο ειδικός πράκτορας Ρόμπερτ Έλμεν σημειώνει ότι, βάσει εμπειρίας και εκπαίδευσής του, «η Τουρκία είναι κοινό σημείο διέλευσης» για όσους εγκαταλείπουν ΗΠΑ και Ευρώπη προκειμένου να ενταχθούν στο ISIS, ακολουθώντας το μοντέλο «νόμιμη είσοδος στην Τουρκία – παράνομη μεταφορά στη Συρία μέσω διακινητών».

Τελικά, ο Κάντιτς εγκατέλειψε την Τουρκία όταν, υπό την πίεση της διεθνούς κοινότητας και μετά την πολύνεκρη επίθεση του ISIS σε νυχτερινό κέντρο της Κωνσταντινούπολης την Πρωτοχρονιά του 2017, οι τουρκικές αρχές αναγκάστηκαν να δείξουν ότι «σφίγγουν τον κλοιό» γύρω από τα δίκτυα των τζιχαντιστών. Συνελήφθη στη Βοσνία το καλοκαίρι του 2017, εκδόθηκε στις ΗΠΑ και καταδικάστηκε από ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Μπρούκλιν, παραδεχόμενος μεν ότι ήταν μέλος του ISIS αλλά αρνούμενος ανάμιξη σε βίαιες πράξεις – ισχυρισμός που δεν έπεισε το δικαστήριο.

Η υπόθεση λειτουργεί σήμερα ως σπάνιο δικαστικό προηγούμενο που φωτίζει τον μηχανισμό διακίνησης τζιχαντιστών μέσω της Τουρκίας την περίοδο 2013–2016, όταν χιλιάδες ξένοι μαχητές πέρασαν από τα τουρκικά αεροδρόμια και τις συνοριακές επαρχίες για να καταλήξουν στις γραμμές του ISIS. Οι λεπτομέρειες για κρησφύγετα, παραλαβές από αεροδρόμια, πλαστά έγγραφα, διαδρομές λαθρεμπορίας και πιθανές διαρροές από κρατικούς μηχανισμούς συνθέτουν ένα εκρηκτικό μωσαϊκό, το οποίο δύσκολα μπορεί πλέον να αποκρύψει η Άγκυρα όταν επικαλείται τον ρόλο της ως «φραγμού» απέναντι στην τζιχαντιστική τρομοκρατία.