Τα τελευταία 24ωρα, ο χάρτης των θαλάσσιων μεταφορών στη Μέση Ανατολή αλλάζει σιωπηλά, καθώς ορισμένα πλοία βρίσκουν, ή αποκτούν, δίοδο μέσα από τα Στενά του Ορμούζ, εκεί όπου εκατοντάδες άλλα παραμένουν εγκλωβισμένα. Την ώρα που ο πόλεμος με το Ιράν κρατά τον παγκόσμιο στόλο σε αναμονή και τις αγορές σε εγρήγορση, οι επιλεκτικές διελεύσεις δεξαμενόπλοιων δείχνουν πώς η γεωπολιτική, η ενέργεια και η ναυτιλία κουμπώνουν σε ένα εύφλεκτο παζλ.

Η αρχή έγινε με το πακιστανικό δεξαμενόπλοιο Karachi, που μετέφερε αργό πετρέλαιο από το Άμπου Ντάμπι και διέσχισε τα Στενά του Ορμούζ εκπέμποντας κανονικά το στίγμα του, η πρώτη μη ιρανική ναυπήγηση που το επιχειρεί μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Το ταξίδι του κατά μήκος των ιρανικών υδάτων, αντί της διεθνούς θαλάσσιας λωρίδας, ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως ένδειξη «συνεννοημένης ασφαλούς διέλευσης» με την Τεχεράνη, ένα πιθανό πρότυπο για το πώς ορισμένα πλοία μπορούν να κινούνται, ενώ ο υπόλοιπος στόλος μένει ακινητοποιημένος. Παράλληλα, η πλειονότητα όσων καταφέρνουν να περάσουν εξακολουθεί να είναι μέρος του λεγόμενου «σκοτεινού στόλου» του Ιράν, που τροφοδοτεί την Κίνα με υπό κυρώσεις πετρέλαιο.

Πλοία στα Στενά του Ορμούζ: η σιωπηλή διαπραγμάτευση

Στην πρώτη γραμμή των νέων «προνομιούχων» διελεύσεων βρίσκονται πλοία με προορισμό την Ινδία και την Κίνα, δύο από τους μεγαλύτερους αγοραστές πετρελαίου και υγροποιημένων καυσίμων από τον Περσικό Κόλπο. Η Ινδία, αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ελλείψεων σε υγραέριο μαγειρέματος, πέτυχε μετά από απευθείας επαφές του Ναρέντρα Μόντι με τον Ιρανό πρόεδρο τη διέλευση δύο ινδικών πλοίων LPG, των Shivalik και Nanda Devi, που πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ με προορισμό την ακτή της Γκουτζαράτ. Η ινδική κυβέρνηση έσπευσε να πανηγυρίσει, καθώς η μερική αποδέσμευση φορτίων μειώνει την πίεση στις εσωτερικές τιμές καυσίμων και περιορίζει τον ανταγωνισμό για βαρέλια από τις ΗΠΑ και άλλους παραγωγούς, κάτι που συμβάλλει σε έναν σχετικό «φραγμό» στις διεθνείς τιμές.

Ωστόσο, η εικόνα απέχει πολύ από την κανονικότητα: από τη δεύτερη ημέρα του πολέμου μέχρι την Κυριακή, μόλις 17 δεξαμενόπλοια αργού κατάφεραν να περάσουν τα Στενά του Ορμούζ, εκ των οποίων τα επτά υπό ιρανική σημαία, ενώ μόνο ένα κατευθύνεται προς την Ευρώπη. Επιπλέον, ναυτιλιακοί αναλυτές παρατηρούν ότι πλοία που δηλώνουν προορισμούς συνδεδεμένους με την Κίνα, με χαρακτηρισμούς όπως «China owner» ή «All China crew», φαίνεται να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να λάβουν άτυπη «άδεια» διέλευσης από την Τεχεράνη. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μια de facto πολιτικο-ναυτιλιακή φιλτράνση, όπου η γεωπολιτική στάση κάθε χώρας και η απόστασή της από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ καθορίζουν το αν τα πλοία της θα κινηθούν ή θα παραμείνουν αγκυροβολημένα.

Πλοία παγιδευμένα, αγορές σε ομηρία στα Στενά του Ορμούζ

Παρά τα λίγα πλοία που κινούνται, ο όγκος της ναυσιπλοΐας από και προς τον Περσικό έχει καταρρεύσει: την περασμένη εβδομάδα, κατά μέσο όρο μόλις πέντε πλοία διέρχονταν ημερησίως από τα Στενά του Ορμούζ, έναντι 125 πριν από τον πόλεμο, ενώ μέσα σε ένα σαββατοκύριακο πέρασαν μόνο τρία δεξαμενόπλοια αντί για τα συνήθη 40. Περίπου 1.100 πλοία, συμπεριλαμβανομένων 250 δεξαμενόπλοιων πετρελαίου, παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, καθώς οι πλοιοκτήτες και τα πληρώματα σταθμίζουν τον κίνδυνο μέσα σε ένα περιβάλλον όπου έχουν καταγραφεί πάνω από δύο δεκάδες επιθέσεις σε εμπορικά σκάφη μόνο μέσα στον μήνα. Ο επικεφαλής ανάλυσης κινδύνου της S&P Global τονίζει ότι η «αντίληψη κινδύνου» για τα πλοία είναι εξαιρετικά υψηλή και ότι ακόμη κι ένα μόνο θαλάσσιο ναρκοπέδιο ή ένα UAV μπορεί να «παγώσει» τους χειριστές και να τινάξει στον αέρα οποιοδήποτε σχέδιο σταδιακής επανεκκίνησης της ναυσιπλοΐας.

Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος Τραμπ υπόσχεται να συγκροτήσει ναυτική συνοδευτική δύναμη για την προστασία των πλοίων και την αποσυμφόρηση του «λαιμού της μπουκάλας» στον Κόλπο, με την Ουάσινγκτον να προαναγγέλλει τη δημιουργία διεθνούς «συμμαχίας συνοδείας» μέσα στις επόμενες ημέρες. Όμως χώρες-σύμμαχοι όπως η Αυστραλία και η Ιαπωνία ξεκαθαρίζουν ότι δεν προτίθενται, τουλάχιστον προς το παρόν, να στείλουν πολεμικά πλοία στην περιοχή, αφήνοντας τις ΗΠΑ και ελάχιστους εταίρους να σηκώσουν το βάρος. Ακόμη κι αν η ασφάλεια αποκατασταθεί, ειδικοί εκτιμούν ότι θα χρειαστούν εβδομάδες για να «ξεμπλοκάρει» ο στόλος, καθώς τα Στενά του Ορμούζ, παρά το ότι φτάνουν τα 21 μίλια στο στενότερο σημείο τους, διαθέτουν ουσιαστικά μόνο δύο λωρίδες πλάτους 1,86 μιλίου με αρκετό βάθος για τα μεγάλα δεξαμενόπλοια – μια ιδιότυπη θαλάσσια «δίιχνη λεωφόρο» που μετατρέπει τον κρίσιμο δίαυλο σε μόνιμο σημείο συμφόρησης, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

Το ερώτημα τώρα είναι αν το ιρανικό μοντέλο «επιλεκτικής διέλευσης» θα αποκτήσει θεσμική μορφή, όπως συνέβη στην Ερυθρά Θάλασσα με τους Χούθι, οι οποίοι το 2023 είχαν θεσπίσει ένα ανεπίσημο «σύστημα αιτήσεων» μέσω email για όσα πλοία ζητούσαν άδεια να περάσουν. Μια παρόμοια διαδικασία στα Στενά του Ορμούζ θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο τον πολιτικό έλεγχο της Τεχεράνης πάνω σε κάθε πλοίο και κάθε φορτίο που κινείται από και προς τον Περσικό, καθιστώντας τη ναυτιλία εργαλείο διαπραγμάτευσης όχι μόνο με τις ΗΠΑ, αλλά και με μεγάλους αγοραστές όπως η Ινδία και η Κίνα. Μέχρι τότε, τα πλοία που «ξεγλιστρούν» μέσα από τις βεβαιότητες του πολέμου στα Στενά του Ορμούζ παραμένουν η εξαίρεση που απλώς επιβεβαιώνει τον κανόνα μιας κρίσης με παγκόσμιες επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας και στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών.