Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν δεν αλλάζει μόνο τις τιμές στην αντλία· αναδιαμορφώνει εκ βάθρων τη συζήτηση της Ευρώπης για το κλίμα και το μέλλον του ευρωπαϊκού Green Deal. Η εκτόξευση των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου, βρήκε την Ένωση ήδη τραυματισμένη από το σοκ της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και άνοιξε νέο μέτωπο πολιτικής και ιδεολογικής σύγκρουσης.

Για τους επικριτές της πράσινης μετάβασης, η ακριβή ενέργεια είναι ένα ακόμη «πειστήριο» ότι το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) πρέπει να παγώσει ή να αποδυναμωθεί, ώστε να ανακουφιστούν νοικοκυριά και βιομηχανία από το κόστος του άνθρακα. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζητά «επείγουσα αναστολή» της εφαρμογής του ETS στην ηλεκτροπαραγωγή, ενώ χώρες όπως Αυστρία, Γερμανία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία και Πολωνία πιέζουν για πιο ήπιο ή προσωρινά φιλτραρισμένο σήμα τιμής άνθρακα, ειδικά όταν οι αγορές παθαίνουν «σοκ» από εξωγενείς κρίσεις.

Ενέργεια, κλίμα και ο ευρωπαϊκός διχασμός

Στην αντίπερα όχθη, μια «κλιματική συμμαχία» κρατών, μεταξύ τους Δανία, Φινλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Σουηδία, Σλοβενία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία, προειδοποιεί ότι η αποδυνάμωση του ETS θα πυροβολούσε την ίδια την καρδιά της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα. Οι κυβερνήσεις αυτές, αλλά και βιομηχανίες όπως ο χάλυβας και το τσιμέντο, θεωρούν το ETS βασικό μοχλό απανθρακοποίησης και πηγή χρηματοδότησης για τον «πράσινο εκσυγχρονισμό» των εργοστασίων, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον όπου η γεωπολιτική κάνει τα ορυκτά καύσιμα ολοένα πιο ακριβά και επισφαλή.

Η Κομισιόν επιχειρεί ένα δύσκολο «μπαλαντέρ» ανάμεσα σε αυτά τα δύο στρατόπεδα, υπερασπιζόμενη το ETS αλλά αναζητώντας παράλληλα βραχυπρόθεσμα εργαλεία για να περιορίσει τους λογαριασμούς ενέργειας χωρίς να θυσιάσει τους στόχους για το κλίμα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπενθύμισε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι η τιμή άνθρακα ευθύνεται μόνο για περίπου 11% ενός μέσου λογαριασμού ενέργειας, έναντι 56% που αντιστοιχεί στο ίδιο το κόστος της ενέργειας, 18% σε χρεώσεις δικτύου και 15% σε φόρους, ενώ χωρίς το ETS η ΕΕ θα κατανάλωνε σήμερα 100 δισ. κυβικά μέτρα περισσότερου φυσικού αερίου.

Όταν η ενέργεια γίνεται ασφάλεια

Η συζήτηση δεν είναι μόνο λογιστική αλλά βαθιά γεωπολιτική: οι υποστηρικτές της Πράσινης Συμφωνίας βλέπουν στον πόλεμο με το Ιράν μια ακόμη απόδειξη ότι η ενεργειακή εξάρτηση από ασταθείς περιοχές υπονομεύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Σε πρόσφατες παρεμβάσεις τους, ευρωβουλευτές και σύμβουλοι κλίματος της ΕΕ υπογράμμισαν ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η κυκλική οικονομία και η μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων δεν είναι πια μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά κρίσιμος άξονας στρατηγικής αυτονομίας, από την τιμή του ρεύματος μέχρι τη δυνατότητα της Ευρώπης να αντιδρά σε κρίσεις χωρίς να εκβιάζεται από αγορές και αυταρχικά καθεστώτα, σύμφωνα με το Politico.

Την ώρα που οι Ευρωπαίοι ηγέτες ετοιμάζονται για ένα καυτό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα συμπεράσματα που κυκλοφορούν στις Βρυξέλλες ζητούν από την Κομισιόν «επείγουσες προτάσεις» για τη μείωση των τιμών ηλεκτρισμού βραχυπρόθεσμα και παράλληλα μια επανεξέταση του ETS μέχρι τον Ιούλιο του 2026, με στόχο τη μείωση της μεταβλητότητας στην τιμή άνθρακα και την άμβλυνση της επίδρασής της στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Αντί για ξήλωμα του συστήματος, κερδίζει έδαφος η ιδέα ανακατεύθυνσης μέρους των δισεκατομμυρίων που εισπράττει η ΕΕ από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων προς στοχευμένη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και στρατηγικών βιομηχανιών σε περιόδους πολέμου ή ενεργειακών κρίσεων, ώστε η ήπειρος να επιταχύνει, και όχι να φρενάρει– την πορεία της προς μια πιο ασφαλή, καθαρή και κλιματικά ουδέτερη οικονομία.