Η απότομη αύξηση στις τιμές του πετρελαίου κίνησης και της βενζίνης προκαλεί σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές αναταραχές σε πολλές χώρες της Αφρικής, με φονικές διαδηλώσεις στην Κένυα, βίαιες κινητοποιήσεις στις Κομόρες και απεργίες στη Μοζαμβίκη, καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει σε ολόκληρη την ήπειρο.
Οι τιμές των καυσίμων στα πρατήρια έχουν εκτοξευθεί τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς οι οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή αρχίζουν να φτάνουν στους καταναλωτές σε όλη την υποσαχάρια Αφρική. Η επίδραση της σύγκρουσης στις αφρικανικές οικονομίες είχε αρχικά περιοριστεί χάρη στις κρατικές επιδοτήσεις καυσίμων και στα ρυθμιζόμενα τιμολόγια, τα οποία ακολουθούν τις τιμές χονδρικής με καθυστέρηση περίπου ενός μήνα. Ωστόσο, πολλές κυβερνήσεις αναγκάζονται πλέον να μετακυλίσουν τις αυξήσεις στους πολίτες, καθώς αδυνατούν να συνεχίσουν να καλύπτουν το κόστος των επιδοτήσεων.
Στην Κένυα, η απόφαση της κυβέρνησης να αυξήσει την τιμή του πετρελαίου κίνησης κατά 23,5% την περασμένη εβδομάδα πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις, στις οποίες σκοτώθηκαν τέσσερα άτομα, ενώ παράλληλα ξέσπασε απεργία στις μεταφορές που παρέλυσε τη χώρα, οδηγώντας στο κλείσιμο πολλών επιχειρήσεων και σχολείων, όπως αναφέρουν οι Financial Times. Ο πολιτικός της αντιπολίτευσης Φρεντ Ματιάνγκι προειδοποίησε σε ομιλία του ότι «τα χειρότερα έρχονται», καλώντας τους πολίτες να προετοιμαστούν για ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες.
Η κυβέρνηση της Κένυας έχει ήδη δαπανήσει περισσότερα από 200 εκατομμύρια λίρες μέσα σε δύο μήνες για να περιορίσει την αύξηση των τιμών των καυσίμων, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών της χώρας, Τζον Μπάντι, ο οποίος ανέφερε ότι οι πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό ανάγκασαν την κυβέρνηση να προχωρήσει στις αυξήσεις.
Αναλυτές και έμποροι ενέργειας εκτιμούν ότι οι συνέπειες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο, καθώς η συνεχιζόμενη αναστάτωση στα Στενά του Ορμούζ περιορίζει τις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου και ωθεί τις τιμές των καυσίμων σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα. Ο διευθύνων σύμβουλος της Puma Energy, Μαρκ Ράσελ, της εταιρείας που διαχειρίζεται περισσότερα από 700 πρατήρια καυσίμων στην Αφρική και 2.200 παγκοσμίως, δήλωσε ότι διαμορφώνεται ένα περιβάλλον «υψηλών τιμών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα», το οποίο, όπως εκτίμησε, θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες. Όπως ανέφερε, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να διαχειρίζονται τις ρυθμιζόμενες τιμές καυσίμων με τρόπο που να προστατεύει την ασφάλεια του εφοδιασμού χωρίς να ασκεί υπερβολική πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Η εκτόξευση των τιμών έχει επιβαρύνει σημαντικά τους κρατικούς προϋπολογισμούς, καθώς οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να επιδοτούν τα καύσιμα, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι πιέσεις στα συναλλαγματικά αποθέματα λόγω της ανόδου του κόστους των ενεργειακών εισαγωγών.
Στις Κομόρες, η κυβέρνηση ανέστειλε τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων έπειτα από πολύνεκρες διαδηλώσεις, ενώ στη Μοζαμβίκη απεργία οδηγών μίνι λεωφορείων παρέλυσε την πρωτεύουσα Μαπούτο, μετά από αύξηση 46% στην τιμή του πετρελαίου κίνησης. Ανάμεσα στις χώρες που πλήττονται περισσότερο είναι και τα κράτη χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα, όπως το Μαλάουι, η Ζάμπια και η Μποτσουάνα, τα οποία εξαρτώνται από καύσιμα που μεταφέρονται οδικώς με φορτηγά.
Το Μαλάουι έχει εξαντλήσει τα στρατηγικά αποθέματα καυσίμων και προχωρά στην πώληση μέρους των αποθεμάτων χρυσού για να εξασφαλίσει συνάλλαγμα, καθώς οι οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης με το Ιράν επιδεινώνουν μια ήδη σοβαρή κρίση καυσίμων σε μία από τις φτωχότερες χώρες της Αφρικής. Οι τιμές του πετρελαίου κίνησης και της βενζίνης στη χώρα έχουν αυξηθεί περισσότερο από 140% τους τελευταίους δώδεκα μήνες, καθιστώντας το Μαλάουι μία από τις ακριβότερες χώρες στον κόσμο για αγορά καυσίμων.
Αξιωματούχοι του Μαλάουι δήλωσαν τον προηγούμενο μήνα ότι τα αποθέματα καυσίμων της χώρας «έχουν εξαντληθεί πλήρως», ενώ η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις και κρίση συναλλάγματος. Η κυβέρνηση διαπραγματεύεται έκτακτη χρηματοδοτική διευκόλυνση με την Afreximbank, την παναφρικανική τράπεζα εμπορίου, προκειμένου να χρηματοδοτήσει εισαγωγές καυσίμων.
Παράλληλα, η κεντρική τράπεζα του Μαλάουι πωλεί 590 κιλά ημιεπεξεργασμένων ράβδων χρυσού, που αγοράστηκαν από τοπικούς μεταλλωρύχους, σε μια προσπάθεια να συγκεντρώσει περίπου 74 εκατομμύρια δολάρια για την πληρωμή εισαγωγών καυσίμων, σύμφωνα με εκπρόσωπο της τράπεζας.
Ο Μφάτσο Μάλεν, οδηγός φορτηγού μεγάλων αποστάσεων που μεταφέρει εμπορεύματα στη νότια και ανατολική Αφρική, δήλωσε ότι πέρασε ημέρες αναζητώντας πετρέλαιο κίνησης, ενώ οι εκρηκτικές αυξήσεις στις τιμές εξανεμίζουν τα ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους. Όπως είπε από τα σύνορα Μαλάουι – Τανζανίας, όπου είχε εγκλωβιστεί για τρεις ημέρες αναζητώντας καύσιμα, πολλές φορές τα κοντέινερ έχουν ήδη φορτωθεί αλλά οι μεταφορείς παραμένουν για εβδομάδες χωρίς να βρίσκουν πετρέλαιο. Σύμφωνα με τον ίδιο, αρκετοί πελάτες εγκαταλείπουν τους μεταφορείς και αναζητούν άλλους που διαθέτουν καύσιμα.
Η επικεφαλής οικονομολόγος της Standard Chartered Bank, Ράζια Καν, εκτίμησε ότι οι προβλέψεις για την οικονομική ανάπτυξη στην Αφρική θα υποβαθμιστούν εξαιτίας της κρίσης καυσίμων. Όπως ανέφερε, οι εκτιμήσεις για ανάπτυξη 4,3% φέτος πλέον φαίνονται διαφορετικές, ενώ προειδοποίησε ότι η κρίση ενδέχεται να δημιουργήσει νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Η ίδια σημείωσε επίσης ότι οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες πριν από τον πόλεμο με το Ιράν αναμενόταν να μειώσουν τα επιτόκια, πλέον θα πρέπει να επανεξετάσουν αν θα προχωρήσουν σε τέτοιες κινήσεις χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.
Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει περαιτέρω και την πιστοληπτική ικανότητα πολλών υπερχρεωμένων αφρικανικών χωρών, τις οποίες οι επενδυτές θεωρούν ήδη κοντά σε στάση πληρωμών ή σε ανάγκη έκτακων δανείων από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Ο υπουργός Οικονομικών της Σενεγάλης προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι η χώρα αντιμετωπίζει ενεργειακό σοκ, καθώς τα έσοδα του προϋπολογισμού αυξήθηκαν λιγότερο από το αναμενόμενο κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους. Η Σενεγάλη επιδιώκει ήδη πρόγραμμα διάσωσης ύψους 1,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το ΔΝΤ.
Την ίδια ώρα, το χρέος της Μοζαμβίκης σε δολάρια διαπραγματεύεται περίπου στα 83 σεντς ανά δολάριο, με απόδοση 15%, καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι η χώρα θα χρειαστεί να αναδιαρθρώσει τους όρους του χρέους της για να εξασφαλίσει χρηματοδοτική στήριξη από το Ταμείο.
Οι αποδόσεις του κρατικού χρέους αρκετών αφρικανικών κυβερνήσεων συγκαταλέγονται ήδη στις υψηλότερες παγκοσμίως, αν και μετά την εκεχειρία του Απριλίου έχει καταγραφεί κάποια ανάκαμψη στις αγορές, ενώ χώρες όπως η Νιγηρία επωφελούνται τόσο από οικονομικές μεταρρυθμίσεις όσο και από τις εξαγωγές πετρελαίου.
