Το νερό γίνεται το νέο όπλο στον πόλεμο του Ιράν

Το Ιράν και οι πόλεμοι γύρω του μετατρέπουν το νερό σε κρίσιμο στρατηγικό διακύβευμα για ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, αποκαλύπτοντας πόσο εύθραυστη είναι η καθημερινότητα δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν χάρη στις μονάδες αφαλάτωσης.

Οι πετρελαιοπλούσιες μοναρχίες του Κόλπου έχουν χτίσει τις «πόλεις-θαύματα» της ερήμου, από τους ουρανοξύστες του Ντουμπάι και τη Ντόχα μέχρι τα γήπεδα γκολφ και τις κλιματιζόμενες εγκαταστάσεις, πάνω σε ένα αθέατο δίκτυο εργοστασίων που μετατρέπουν θαλασσινό νερό σε πόσιμο. Περίπου τη μισή παγκόσμια εγκατεστημένη δυναμικότητα αφαλάτωσης βρίσκεται στα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Κατάρ, Ομάν, ΗΑΕ), με τεράστιες πόλεις όπως το Ριάντ και το Ντουμπάι να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις μονάδες για ύδρευση, βιομηχανία και γεωργία. Σε χώρες όπως το Κουβέιτ η αφαλάτωση καλύπτει περίπου το 90% του γλυκού νερού, στο Ομάν το 86%, στη Σαουδική Αραβία το 70% και στα ΗΑΕ το 42%, δημιουργώντας μια πρωτοφανή ενεργειακή και υδρολογική εξάρτηση από τις ακτές.

Την ίδια στιγμή, το ίδιο το Ιράν, παρά το ότι βασίζεται περισσότερο σε ποτάμια, ταμιευτήρες και υπόγεια ύδατα, βυθίζεται σε διαδοχικές ξηρασίες και ελλείψεις, με τον πρόεδρο Μασουντ Πεζεσκιαν να έχει προειδοποιήσει ακόμη και για πιθανή εκκένωση της Τεχεράνης λόγω έλλειψης νερού. Η εικόνα είναι διπλά ειρωνική: η Τεχεράνη κατηγορεί τις ΗΠΑ ότι έπληξαν μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ, διακόπτοντας την υδροδότηση περίπου 30 χωριών, ενώ η ίδια απαντά χτυπώντας υποδομές αφαλάτωσης σε αντίπαλα αραβικά κράτη.

Ιράν: Όταν το νερό μπαίνει στο στόχαστρο

Παρά το ότι οι εγκαταστάσεις ύδρευσης προστατεύονται από επιπλέον πρωτόκολλο των Συμβάσεων της Γενεύης, καθώς θεωρούνται «απαραίτητες για την επιβίωση του άμαχου πληθυσμού», ο πόλεμος με το Ιράν δείχνει στην πράξη πόσο σχετική είναι αυτή η νομική «ασπίδα». Η Τεχεράνη καταγγέλλει ότι αμερικανικά πυρά έπληξαν εγκατάσταση αφαλάτωσης στο Κεσμ, κάτι που η Ουάσινγκτον αρνείται, υποστηρίζοντας ότι στόχευσε στρατιωτικά σημεία, όμως το μήνυμα ήταν σαφές: το νερό έχει μπει στον στρατηγικό χάρτη του πολέμου.

Ακολούθησαν η καταγγελία του Μπαχρέιν ότι ιρανικό drone έπληξε μονάδα αφαλάτωσης χωρίς να διακοπεί η υδροδότηση, καθώς και πυρκαγιά στο συγκρότημα παραγωγής ενέργειας και αφαλάτωσης Doha West στο Κουβέιτ από θραύσματα αναχαιτισμένου πυραύλου. Οι περισσότερες από αυτές τις μονάδες είναι χτισμένες δίπλα σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, καθώς η αφαλάτωση καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας, γεγονός που τις κάνει διπλά ευάλωτες: ένα χτύπημα στο ρεύμα μπορεί να ακινητοποιήσει αυτομάτως και την «παραγωγή» νερού.

Η ιστορία δείχνει ότι η υδροδοτική υποδομή δεν είναι «ταμπού» σε καιρό πολέμου: στον Πόλεμο του Κόλπου το 1990-91, ο στρατός του Σαντάμ Χουσεΐν έπληξε τις μονάδες αφαλάτωσης του Κουβέιτ και επιπλέον απελευθέρωσε αργό πετρέλαιο στον Περσικό, μολύνοντας τη θάλασσα και δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο την αφαλάτωση. Η χώρα τότε αναγκάστηκε να στηριχθεί σε έκτακτες αποστολές νερού από τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, προαναγγέλλοντας το σημερινό σενάριο όπου η γεωπολιτική αντιπαράθεση με το Ιράν μπορεί να μετατραπεί σε κρίση πόσιμου νερού μέσα σε λίγες ημέρες.

Ιράν, νερό και ανθρωπιστικός εφιάλτης

Αν μια μεγάλη μονάδα αφαλάτωσης καταστραφεί πλήρως, η αντικατάστασή της μπορεί να απαιτήσει χρόνια, ενώ ακόμη και η μερική επισκευή ζημιών είναι υπόθεση εβδομάδων ή μηνών – χρόνος υπερβολικά μακρύς όταν πρόκειται για κράτη-πόλεις στη μέση της ερήμου. Το δίκτυο αγωγών που μεταφέρει το νερό προς ενδοχώρα και μεγαλουπόλεις αποτελεί επίσης κρίσιμο – και πολύ πιο «εύκολο» – στόχο, αν και η αποκατάστασή του θεωρείται ταχύτερη σε σχέση με τις ίδιες τις μονάδες.

Οι χώρες του Κόλπου οικοδομούν στρατηγικά αποθέματα πόσιμου νερού, όμως στις περισσότερες περιπτώσεις αυτά αρκούν μόνο για λίγες ημέρες, κάτι που αναγκάζει τις κυβερνήσεις να εξετάζουν σενάρια αυστηρής περιστολής κατανάλωσης, δελτίου στη χρήση και μαζικής διανομής εμφιαλωμένου. Τα ΗΑΕ, στο πλαίσιο στρατηγικής υδατικής ασφάλειας, δηλώνουν στόχο να διαθέτουν αποθήκες αρκετές για περισσότερες από 45 ημέρες σε «ακραίες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης», όμως ακόμη και αυτό μοιάζει ελάχιστο σε έναν πόλεμο φθοράς με υψηλή ένταση.

Σε ένα σενάριο κλιμάκωσης, κυβερνήσεις του Κόλπου θα μπορούσαν να κλείσουν πρώτα τις στρόφιγγες σε ξενοδοχεία, βιομηχανία και γήπεδα γκολφ, να προχωρήσουν σε αυστηρή οικιακή χρέωση και στη συνέχεια – αν τα αποθέματα εξαντληθούν – να εξετάσουν ακόμη και οργανωμένες εκκενώσεις περιοχών. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι, εάν το Ιράν επιλέξει να επεκτείνει τον «πόλεμο για το νερό» πέρα από τον Περσικό, θα μπορούσε να στοχεύσει και μονάδες αφαλάτωσης στο Ισραήλ, αν και εκεί ο αντίκτυπος θα ήταν περιορισμένος σε σχέση με τον Κόλπο χάρη σε εναλλακτικές πηγές όπως η Θάλασσα της Γαλιλαίας.

Στο παρασκήνιο, οικονομολόγοι της ενέργειας και των αγορών επισημαίνουν ότι το νερό και όχι το πετρέλαιο είναι το πιο πολύτιμο εμπόρευμα σε αυτόν τον πόλεμο, καθώς χωρίς νερό καταρρέουν όχι μόνο οι κοινωνίες αλλά και οι ίδιες οι υποδομές παραγωγής ενέργειας, αγροτικής παραγωγής και βιομηχανίας. Ταυτόχρονα, άλλες αναλύσεις δείχνουν πώς ο πόλεμος με το Ιράν σπρώχνει τις δικές του υδάτινες υποδομές στο χείλος της κατάρρευσης, ενώ αποκαλύπτουν την έκταση του κινδύνου για τη Σαουδική Αραβία από επιθέσεις σε ενεργειακά και υδροδοτικά της assets.

Το Ιράν, το νερό και η επόμενη μέρα

Καθώς οι πύραυλοι και τα drones διαγράφουν την απόσταση μεταξύ στόχων ενέργειας και ύδρευσης σε λίγα λεπτά, η ασφάλεια του νερού μετατρέπεται σε βασικό κριτήριο στρατηγικής σταθερότητας στον Περσικό και πέρα από αυτόν. Η σημασία των μονάδων αφαλάτωσης αναγκάζει τις πρωτεύουσες του Κόλπου να επενδύσουν όχι μόνο σε στρατηγικά αποθέματα, αλλά και σε σκληρές υποδομές προστασίας – από αντιαεροπορικές «ομπρέλες» μέχρι κυβερνοάμυνα, καθώς πολλά από τα συστήματα ελέγχου είναι ψηφιοποιημένα, σύμφωνα με το Bloomberg.

Το Ιράν, παρότι λιγότερο εξαρτημένο από την αφαλάτωση, δεν μένει έξω από τη ζώνη κινδύνου: η κλιματική αλλαγή, οι κακοδιαχειρισμένες πολιτικές υδάτινων πόρων και ο πόλεμος πιέζουν ένα ήδη ευάλωτο υδρολογικό σύστημα στα άκρα. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε χτύπημα σε μονάδα ύδρευσης – είτε σε νησί του Ιράν είτε σε παράλιο σταθμό αφαλάτωσης του Κόλπου – δεν είναι απλώς παραβίαση διεθνούς δικαίου, αλλά προοίμιο για ανθρωπιστική κρίση που μπορεί να υπερβεί τα σύνορα του πολέμου.