Σε φάση επεξεργασίας βρίσκεται αυτή την περίοδο στο υπουργείο Εργασίας νομοσχέδιο που στοχεύει στην εξίσωση των αποδοχών μεταξύ ανδρών και γυναικών στον ιδιωτικό τομέα, για εργασία ίσης αξίας και ίδιας ειδικότητας. Πρόκειται για μία από τις πιο σημαντικές θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον χώρο της απασχόλησης, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει το επίμονο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων.
Η πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970 για τη μισθολογική διαφάνεια και την ίση αμοιβή. Η συγκεκριμένη οδηγία έχει εκδοθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο να ενισχύσει την αρχή «ίση αμοιβή για ίση εργασία», μέσα από πιο αυστηρούς και μετρήσιμους κανόνες διαφάνειας στις επιχειρήσεις. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θεωρείται κομβική παρέμβαση για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην αγορά εργασίας, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούν να υπολείπονται μισθολογικά έναντι των ανδρών· ευτυχώς στον δημόσιο τομέα δεν παρατηρείται κάτι τέτοιο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί κατά καιρούς, στην Ελλάδα το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει αισθητό στον ιδιωτικό τομέα, με τις γυναίκες να αμείβονται κατά μέσο όρο περίπου 13,5% λιγότερο από τους άνδρες για εργασία ίσης αξίας. Το ποσοστό αυτό συνδέεται με μια σειρά παραγόντων, όπως η επαγγελματική κατηγορία, η θέση ευθύνης, αλλά και η περιορισμένη διαφάνεια στους μηχανισμούς καθορισμού των αμοιβών. Η ευρωπαϊκή οδηγία δεν περιορίζεται στη γενική αρχή της ισότητας, αλλά εισάγει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τα κράτη-μέλη και τις επιχειρήσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση της μισθολογικής διαφάνειας, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να γνωρίζουν και να συγκρίνουν τις αποδοχές τους με βάση αντικειμενικά κριτήρια.
Το νομοσχέδιο που επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας, αναμένεται να κινηθεί σε τρεις βασικούς άξονες αλλαγών:
- Πρώτον, στη φάση των προσλήψεων. Οι εργοδότες θα υποχρεούνται να παρέχουν εκ των προτέρων πληροφορίες για το εύρος ή το επίπεδο αποδοχών μιας θέσης εργασίας. Στόχος είναι να περιοριστούν οι διαπραγματεύσεις «στο σκοτάδι», οι οποίες συχνά οδηγούν σε άνιση μεταχείριση μεταξύ υποψηφίων.
- Δεύτερον, κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης. Οι εργαζόμενοι θα αποκτούν ενισχυμένο δικαίωμα πρόσβασης σε μισθολογικά δεδομένα, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούν να γνωρίζουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τις μέσες αποδοχές ανά κατηγορία εργαζομένων, θέση ή φύλο, ώστε να εντοπίζονται πιθανές αποκλίσεις.
- Τρίτον, στην υποχρέωση διαφάνειας των επιχειρήσεων. Μεγάλες επιχειρήσεις θα καλούνται να δημοσιοποιούν στοιχεία σχετικά με τη μισθολογική τους δομή και τυχόν διαφορές στις αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Σε περιπτώσεις σημαντικών αποκλίσεων, προβλέπεται η ενεργοποίηση διαδικασιών αξιολόγησης και πιθανής διόρθωσης.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Οδηγία 2023/970 ενισχύει επίσης τους μηχανισμούς επιβολής. Προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν πρόσβαση των εργαζομένων σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα, καθώς και την επιβολή αποζημιώσεων σε περιπτώσεις διάκρισης. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος των εθνικών ελεγκτικών αρχών στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης των επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται όμως και στη συλλογική διάσταση του ζητήματος. Η οδηγία ενθαρρύνει τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των συνδικάτων στη διαδικασία εντοπισμού και διόρθωσης μισθολογικών ανισοτήτων, ενισχύοντας τον ρόλο των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Σε πρακτικό επίπεδο λοιπόν, οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα, αλλά και τη διαφάνεια στις προσλήψεις και τις εσωτερικές μισθολογικές δομές των επιχειρήσεων. Παράλληλα, όμως, δημιουργούν κι ένα πιο αυστηρό πλαίσιο ελέγχου, με στόχο τη σταδιακή μείωση του έμφυλου μισθολογικού χάσματος.
