Αντιμέτωπος με την εντονότερη κριτική από τότε που ανέλαβε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σχεδόν πριν από δύο χρόνια, βρίσκεται ο Αντόνιο Κόστα, καθώς οι προσπάθειές του να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Στη σύνοδο κορυφής των ηγετών των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Πέμπτη, οι επικρίσεις επικεντρώθηκαν στους χειρισμούς του σε δύο διαφορετικά ζητήματα: την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους και τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης.
Οι κυβερνήσεις προσδοκούσαν ότι οι διήμερες συνομιλίες, οι οποίες ήταν προγραμματισμένο να συνεχιστούν την Παρασκευή, θα κατέγραφαν πρόοδο και στα δύο μέτωπα. Ωστόσο, το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αδιέξοδο και στη χειρότερη, η περαιτέρω όξυνση των διαιρέσεων. Οι συζητήσεις της Πέμπτης διήρκεσαν συνολικά 14 ώρες, χωρίς να προκύψουν ουσιαστικά αποτελέσματα.
«Όσο περισσότερο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, τόσο περισσότερες δυσκολίες θα έχουμε», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο. «Επομένως, πρέπει να εργαστούμε για να βρούμε μια λύση φέτος. Καταλαβαίνω πολύ καλά ότι είναι δύσκολο. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση», πρόσθεσε.
Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής και να καταλήξει σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό πριν από τις εθνικές εκλογές της επόμενης χρονιάς, που αναμένεται να δυσκολέψουν ακόμα περισσότερο την επίτευξη συμβιβασμού. Παράλληλα, οι διαφωνίες μεταξύ των 27 κρατών-μελών γίνονται εντονότερες σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρά σε κινήσεις που ευνοούν τη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας, η ευρωπαϊκή οικονομία δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί την κινεζική ισχύ και οι εθνικιστικές δυνάμεις που αντιτίθενται στην ΕΕ πλησιάζουν στην εξουσία στις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της Ευρώπης.
Το Politico μίλησε για το δημοσίευμα με 16 διπλωμάτες και αξιωματούχους, οι οποίοι ζήτησαν να διατηρηθεί η ανωνυμία τους λόγω της ευαισθησίας του θέματος. Όλοι συμμετείχαν στη σύνοδο της Πέμπτης ή ενημερώθηκαν αμέσως μετά από ηγέτες που βρίσκονταν στην αίθουσα. Οι περισσότεροι άσκησαν κριτική στον Κόστα, αν και ορισμένοι εξέφρασαν πιο θετικές απόψεις. Ο εκπρόσωπος του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αρνήθηκε να σχολιάσει.
Αδιέξοδο στις συνομιλίες για την ενεργειακή πολιτική
Ο Αντόνιο Κόστα, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, επιλέγεται από τους Ευρωπαίους ηγέτες για να προεδρεύει στις συνόδους κορυφής και να συντονίζει τις διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη συμφωνιών. Όπως είχε μεταδώσει την Πέμπτη το Brussels Playbook, αξιωματούχοι της ΕΕ θεωρούν ότι εισέρχεται σε μια καθοριστική περίοδο της θητείας του, καθώς καλείται να ξεπεράσει βαθιές διαφωνίες για τον προϋπολογισμό μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με αξιωματούχους, θεωρείται ευρέως αναμενόμενο ότι θα επιδιώξει την επανεκλογή του για δεύτερη θητεία διάρκειας δυόμισι ετών, την επόμενη χρονιά.
Στη σύνοδο της Πέμπτης κυριάρχησαν οι διαφωνίες γύρω από τη δεύτερη φάση του συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα της ΕΕ, γνωστού ως ETS2. Η αντιπαράθεση αφορούσε τόσο το υφιστάμενο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών όσο και τη δεύτερη εκδοχή του, η οποία έχει ήδη θεσμοθετηθεί και προβλέπει την επιβολή τιμής στον άνθρακα για τη θέρμανση και τις μεταφορές από το 2028.
Οι διαπραγματεύσεις περιπλέχθηκαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου μετά τη σύνοδο και να μεταθέσει τη συνέχιση των συνομιλιών για μετά το δείπνο. Τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες δήλωσαν στο Politico ότι η κατάσταση είχε εξελιχθεί σε «χάος».
Η αντιπαράθεση έφερε αντιμέτωπο έναν συνασπισμό αποτελούμενο από τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία, τις σκανδιναβικές χώρες και την Ολλανδία με ένα μπλοκ που περιλάμβανε την Ιταλία, την Ουγγαρία, την Τσεχία, τη Σλοβακία και την Πολωνία, χώρες που συνδέονται με την ομάδα του Βίσεγκραντ. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, εμφανίστηκε εξοργισμένος από αυτό που το Βερολίνο θεωρούσε αδιαλλαξία της Ιταλίδας πρωθυπουργού, Τζόρτζια Μελόνι. Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες, η Ρώμη και οι χώρες της ομάδας του Βίσεγκραντ επιδίωκαν την αναβολή της εφαρμογής του ETS2, επικαλούμενες την επιβάρυνση που θα προκαλούσε στους λογαριασμούς ενέργειας.
Δύο διπλωμάτες από διαφορετικά κράτη-μέλη ανέφεραν ότι οι ηγέτες ήταν εξοργισμένοι με τον Κόστα, θεωρώντας ότι επέτρεψε στις συνομιλίες να εκτροχιαστούν. Παρότι τα συμπεράσματα που είχαν προετοιμαστεί πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν αναθεώρηση του ETS2, οι κυβερνήσεις επιχείρησαν να επανεξετάσουν τη σχετική νομοθεσία μέσα στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων, γεγονός που, σύμφωνα με έναν από τους διπλωμάτες, προκάλεσε εμφανή αμηχανία στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
«Θέλει να υπάρχουν έτοιμα συμπεράσματα από τις προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρεσβευτών και να μην ανοίγουν ξανά κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», ανέφερε ένας διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι ο Κόστα δεν προτιμά τη σύνταξη κειμένων επιτόπου.
Ένας άλλος διπλωμάτης έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση», χαρακτηρίζοντας την αντιπαράθεση για τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής «παράλογο χάος». Όπως υποστήριξε, οι συνομιλίες συνεχίστηκαν με βάση σχέδια κειμένων που είχε καταθέσει η Ιταλία, ενώ αγνοήθηκαν προηγούμενες προτάσεις άλλων χωρών, χωρίς να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι πολιτικές αποχρώσεις της συζήτησης για το ETS.
Άλλος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστηρίζοντας ότι δεν κατάφερε να παρακολουθήσει τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και να τις παρουσιάσει εγκαίρως στους ηγέτες. Ως αποτέλεσμα, οι συζητήσεις συνεχίστηκαν χωρίς οι συμμετέχοντες να έχουν στη διάθεσή τους τις σχετικές αλλαγές, με τις διαπραγματεύσεις να παρατείνονται πέρα από τα μεσάνυχτα.
Ένας διπλωμάτης και ένας αξιωματούχος της ΕΕ συνέκριναν ανεξάρτητα τον Κόστα με τους δύο προκατόχους του. Ο πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, είχε δεχτεί συχνά επικρίσεις από κυβερνήσεις για την ικανότητά του να διαμορφώνει συμφωνίες, ενώ ο Ντόναλντ Τουσκ είχε απολαύσει ευρεία υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θητείας του.
«Την Πέμπτη ο Κόστα τα πήγε χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ», ανέφερε ο διπλωμάτης. Ο αξιωματούχος, από την πλευρά του, σημείωσε ότι υπάρχει απογοήτευση, επειδή τα ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται περισσότερο με τον τρόπο του Τουσκ.
Ερωτήματα για την αμεροληψία του στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό
Η δυσαρέσκεια απέναντι στον Κόστα δεν περιορίζεται στην ενεργειακή πολιτική. Αν και οι κυβερνήσεις δεν περίμεναν να υπάρξει σημαντική πρόοδος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ κατά τη σύνοδο της Πέμπτης, έχουν αρχίσει να εκφράζουν προβληματισμό και για τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται το συγκεκριμένο ζήτημα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επιδιώκει να εξασφαλίσει συμφωνία έως το τέλος του έτους. Στο πλαίσιο των καθηκόντων του, οφείλει να λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής και να διευκολύνει την επίτευξη συμβιβασμού μεταξύ των 27 κυβερνήσεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τέσσερις ακόμη Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι χώρες της βόρειας Ευρώπης ανησυχούν ότι ο Κόστα ευνοεί τα κράτη του Νότου. Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι ακολουθεί διπλή στάση και δεν λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ένας άλλος διπλωμάτης, προερχόμενος από χώρα που επιθυμεί μικρότερο προϋπολογισμό, δήλωσε: «Ο Κόστα, προσωπικά και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι υπάρχει σκεπτικισμός σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα προωθήσει τη διαδικασία από εδώ και πέρα.
Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν από τον Κόστα να προτείνει περαιτέρω περικοπές ενόψει ειδικής συνόδου κορυφής για τον προϋπολογισμό, η οποία επιβεβαιώθηκε την Πέμπτη ότι θα πραγματοποιηθεί στις 26 Νοεμβρίου.
Οι υποστηρικτές του Κόστα και τα θετικά σχόλια για τους χειρισμούς του
Παρά τις επικρίσεις, αρκετές κυβερνήσεις εξακολουθούν να εκτιμούν ότι ο Κόστα μπορεί να πετύχει τον στόχο του σε βάθος χρόνου. Ακόμη και όσοι αναγνωρίζουν ότι έχει τελειώσει η περίοδος της αρχικής αποδοχής του, κατά την οποία επαινούνταν ευρέως ως ένας αξιόπιστος παράγοντας που απέφευγε τις διπλωματικές αστοχίες, εξακολουθούν να διατηρούν την εμπιστοσύνη τους σε αυτόν.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, υπερασπίστηκε τον Κόστα μετά την πρώτη ημέρα της συνόδου, χαρακτηρίζοντάς τον «ικανό» και «οξυδερκή». Παράλληλα, επαίνεσε τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, επειδή απέφυγε σε μεγάλο βαθμό τη σύνταξη και την επεξεργασία των κειμένων την ημέρα της συνόδου, σε αντίθεση με τον Σαρλ Μισέλ.
«Ο Κόστα αποφεύγει τις διαπραγματεύσεις για τη διατύπωση των κειμένων που βρίσκονται στο τραπέζι, κάτι που συνέβαινε συνεχώς επί του προκατόχου του και εκνεύριζε αφάνταστα τους πάντες, επειδή καταλήγαμε να μένουμε εδώ μέχρι τις τρεις το πρωί συζητώντας συλλαβές, κόμματα και λέξεις, για τις οποίες το επόμενο πρωί δεν μπορούσες πλέον να διακρίνεις καμία διαφορά», δήλωσε ο Ντε Βέβερ. «Δεν ξέρεις πλέον καν για ποιο πράγμα διαπραγματεύεσαι», πρόσθεσε.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η αναστάτωση δεν οφειλόταν στον Κόστα, αλλά στους ηγέτες που επιχείρησαν να ανατρέψουν τη συμφωνημένη ενεργειακή νομοθεσία, με ιδιαίτερη αναφορά στη Μελόνι. «Δεν ήθελε να ανοίξει ξανά τα συμπεράσματα. Η ομάδα του Βίσεγκραντ και η Ιταλία ήταν εκείνες που το έκαναν», ανέφερε ένας από αυτούς, προσθέτοντας ότι δεν βλέπει τι διαφορετικό θα μπορούσε να είχε πράξει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Αξιωματούχος της ΕΕ υπερασπίστηκε επίσης τη δυσκολία του έργου που έχει αναλάβει ο Κόστα. Όπως σημείωσε, η διαπραγμάτευση επί της διατύπωσης των κειμένων σε επίπεδο ηγετών δεν είναι γενικά μια απλή διαδικασία. Για το ενεργειακό ζήτημα, πρόσθεσε ότι οι ηγέτες επιθυμούσαν να εξεταστούν ουσιαστικά οι διαφορετικές προτάσεις των κρατών, τα οποία έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα.
Ακόμα και ένας από τους διπλωμάτες που ήταν επικριτικοί απέναντι στις πολιτικές του θέσεις για τον προϋπολογισμό χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του «άψογη», προσθέτοντας: «Είναι ένας εξαιρετικός διαπραγματευτής».
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να δείξουν κατά πόσο αυτή η εκτίμηση θα επιβεβαιωθεί στην πράξη.
