Κλεπτομανία: Τι συμβαίνει στα άτομα που κλέβουν ψυχαναγκαστικά

Η κλεπτομανία είναι μια ψυχική διαταραχή που κάνει την επιθυμία για κλοπή σχεδόν ακαταμάχητη. Το άτομο νιώθει έντονο πειρασμό να κλέψει, ακόμη κι αν δεν χρειάζεται το αντικείμενο. Τη στιγμή της κλοπής μπορεί να βιώνει έντονη διέγερση ή ευχαρίστηση. Λίγο αργότερα όμως, συχνά εμφανίζονται αισθήματα ενοχής, ντροπής ή ταπείνωσης.

Ειδικοί εξηγούν τι είναι η κλεπτομανία, ποια είναι τα συμπτώματα, τα πιθανά αίτια και πώς αντιμετωπίζεται.

Η κλεπτομανία και οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων

Η κλεπτομανία είναι επίσημα αναγνωρισμένη διαταραχή ψυχικής υγείας και συγκαταλέγεται στις διαταραχές ελέγχου των παρορμήσεων. Σε αυτές τις διαταραχές, το άτομο δυσκολεύεται να αντισταθεί σε παρορμήσεις, επιθυμίες ή πειρασμούς που μπορεί να είναι επιβλαβείς για τον ίδιο ή για άλλους. Άλλες διαταραχές ελέγχου των παρορμήσεων είναι η εναντιωματική προκλητική διαταραχή (ODD), η διαλείπουσα εκρηκτική διαταραχή (IED), η διαταραχή διαγωγής (CD) και η πυρομανία.

Όπως και στις άλλες διαταραχές της ίδιας κατηγορίας, το άτομο με κλεπτομανία νιώθει μια έντονη και ακατανίκητη παρόρμηση – εν προκειμένω – να κλέψει αντικείμενα, ακόμη κι αν αυτά δεν του είναι χρήσιμα ή απαραίτητα. Σε αντίθεση με την εγκληματική κλοπή, τα άτομα με κλεπτομανία συνήθως δεν χρειάζονται ούτε εκτιμούν τα αντικείμενα που αφαιρούν. Μπορεί να τα πετάξουν, να τα χαρίσουν ή ακόμα και να τα επιστρέψουν.

Παρότι η πράξη της κλοπής μπορεί να τους προσφέρει στιγμιαία έντονα συναισθήματα, μετά συχνά κατακλύζονται από ντροπή και ενοχές. Γι’ αυτό συχνά προσπαθούν να κρύψουν τη διαταραχή τους από φίλους και οικογένεια.

Ως διαταραχή ψυχικής υγείας, εμφανίζεται περίπου στο 0,3% έως 0,6% του πληθυσμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μπορεί να παρουσιαστεί σχεδόν σε οποιαδήποτε ηλικία και παρότι οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες, στην περίπτωση της κλεπτομανίας οι γυναίκες έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να την εμφανίσουν σε σχέση με τους άνδρες. Πολλοί άνθρωποι με κλεπτομανία μπορεί επίσης να αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχές που σχετίζονται με χρήση ουσιών.

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της κλεπτομανίας

Το βασικό σύμπτωμα είναι η αδυναμία αντίστασης στην παρόρμηση για κλοπή. Συνήθως συνυπάρχουν και ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• Τα αντικείμενα δεν κλέβονται από ανάγκη ή για την αξία τους.
• Το άτομο νιώθει ένταση ή προσμονή πριν από την κλοπή και αμέσως μετά βιώνει ευχαρίστηση, ανακούφιση ή άλλα θετικά συναισθήματα.
• Όταν αυτά τα συναισθήματα υποχωρούν, εμφανίζονται ενοχές, ντροπή ή τύψεις.
• Μερικοί πετούν τα κλεμμένα αντικείμενα, τα χαρίζουν ή τα δωρίζουν σε φιλανθρωπίες. Πιο σπάνια, τα κρατούν κρυφά, τα επιστρέφουν ή μπορεί και να επιστρέφουν στο κατάστημα για να τα πληρώσουν.
• Η κλοπή δεν είναι προσχεδιασμένη και γίνεται συνήθως χωρίς συνεργό. Οι περισσότεροι παντρεμένοι που πάσχουν από κλεπτομανία το κρατούν μυστικό από τον ή τη σύζυγο.

Πώς επηρεάζει η κλεπτομανία τον εγκέφαλο;

Ο εγκέφαλος λειτουργεί σαν ένα πολύπλοκο σύστημα με δίκτυα συνδέσεων ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές. Αυτές οι συνδέσεις δημιουργούν «κυκλώματα» που βοηθούν στη διαμόρφωση σκέψεων και στη μετατροπή τους σε πράξεις. Κάθε φορά που μαθαίνουμε κάτι νέο, δημιουργείται ένα νέο κύκλωμα.

Όταν μαθαίνουμε ότι δεν πρέπει να κάνουμε κάτι, ο εγκέφαλος δημιουργεί μηχανισμούς αναστολής. Αυτοί οι μηχανισμοί είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και την κοινωνική μας λειτουργία. Μας βοηθούν να μην κάνουμε ή να μην πούμε πράγματα που ξέρουμε ότι είναι απαράδεκτα.

Τα άτομα με κλεπτομανία γνωρίζουν ότι η κλοπή είναι λάθος. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούν να συγκρατηθούν. Οι μηχανισμοί αναστολής δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε. Επιπλέον, οι συνέπειες, όπως η σύλληψη ή η φυλάκιση, δεν λειτουργούν αποτρεπτικά.

Ποια είναι τα αίτια;

Τα ακριβή αίτια δεν είναι γνωστά. Πιθανόν όμως να σχετίζεται με βιοχημικές και νευρολογικές ανωμαλίες στον εγκέφαλο. Ένα άτομο με κλεπτομανία μπορεί να έχει ανισορροπία σε νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη.

Οι νευροδιαβιβαστές είναι χημικές ουσίες που επιτρέπουν την επικοινωνία μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου. Όταν υπάρχει ανισορροπία, ο εγκέφαλος ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται σωστά στις παρορμήσεις.

Το στρες και το τραύμα θεωρούνται επίσης πιθανοί παράγοντες. Το ψυχολογικό τραύμα, ιδιαίτερα σε μικρή ηλικία, μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση κλεπτομανίας ή άλλων διαταραχών ελέγχου παρορμήσεων. Το στρες επιδεινώνει την απώλεια ελέγχου και, ακόμη κι αν δεν προκαλεί άμεσα τη διαταραχή, μπορεί να την επιδεινώσει.

Τέλος, η γενετική φαίνεται να παίζει ρόλο. Αν κάποιος έχει συγγενή με κλεπτομανία, έχει αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσει και ο ίδιος τη διαταραχή.

Θεραπεία και διαχείριση

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη θεραπεία για την κλεπτομανία. Συνήθως εφαρμόζεται συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που βοηθά το άτομο να κατανοήσει και να αλλάξει τις σκέψεις και τις συμπεριφορές του.

Μέσα από τη θεραπεία μπορεί να μάθει:

• πώς να ελέγχει τις παρορμήσεις
• πώς να αναπτύσσει υγιείς μηχανισμούς αντιμετώπισης
• πώς να αναγνωρίζει και να αποφεύγει τα ερεθίσματα που πυροδοτούν την κλοπή
• πώς να διαχειρίζεται το στρες
• πώς να αντιμετωπίζει βαθύτερα ψυχολογικά ζητήματα

Οι γιατροί μπορεί επίσης να συστήσουν φαρμακευτική αγωγή, όπως εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), που αυξάνουν τα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο.

Συχνά χρησιμοποιούμενα φάρμακα αυτής της κατηγορίας είναι:

• φλουοξετίνη (Ladose)
• σερτραλίνη (Zoloft)
• παροξετίνη (Seroxat)
• σιταλοπράμη (Seropram)

Άλλα φάρμακα που μπορεί να χρησιμοποιηθούν είναι σταθεροποιητές διάθεσης και σκευάσματα που μειώνουν τις παρορμήσεις σε άτομα με συμπεριφορικούς εθισμούς.

Τι να κάνετε εάν κάποιος δικός σας εμφανίζει σημάδια κλεπτομανίας;

Πολλοί άνθρωποι με κλεπτομανία γνωρίζουν ότι έχουν πρόβλημα, αλλά φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια. Ζουν με ντροπή, ενοχές και φόβο για το πώς θα τους κρίνουν οι άλλοι.

Αν έχετε παρατηρήσει συμπεριφορές σε δικό σας άνθρωπο ή κάποιος σας εκμυστηρευτεί ότι δυσκολεύεται με συμπτώματα που μοιάζουν με κλεπτομανία, δείχνοντάς σας εμπιστοσύνη, το να τον ακούσετε χωρίς κριτική μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά. Η στήριξη και η αποδοχή ίσως τον ενθαρρύνουν να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια.