Το πρώτο δημοψήφισμα που διεξήχθη στην Ελλάδα, το μακρινό 1862, έμελλε να καταλήξει σε απόλυτο φιάσκο. Διεξήχθη από προσωρινή κυβέρνηση, διήρκεσε ένα ολόκληρο δεκαήμερο, πάνω στο ψηφοδέλτιο ο καθένας έγραφε ό,τι ήθελε, δεν υπήρχε κάλπη και το τελικό αποτέλεσμα δεν το έλαβε κανένας σοβαρά υπόψη. Το ερώτημα που καλούνταν οι πολίτες ν’ απαντήσουν ήταν ποιον θα ήθελαν για βασιλιά του νεοπαγούς ελληνικού κράτους.
Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά. Βρισκόμαστε στον Οκτώβριο του 1862. Το πρώτο βασιλικό ζεύγος της Ελλάδας, ο Όθωνας με την Αμαλία, έχει αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη χώρα με το βρετανικό πλοίο «Scylla», και στο κέντρο της πρωτεύουσας, στο Πεδίον του Άρεως, έχει στηθεί γλέντι για να εορταστεί το γεγονός. Μετά τα πανηγύρια και τις γιορτές, όμως, τέθηκε το ερώτημα: «Και τώρα τι; Ποιον θα έχουμε βασιλιά;». Το εάν θα έχουμε άνακτα, δεν συζητούνταν καν. Θεωρούνταν αυτονόητο. Σχεδόν όλα τα κράτη του δυτικού κόσμου εκείνη την εποχή είχαν βασιλεία με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως π.χ. η Ελβετία και οι ΗΠΑ.
Όλοι ήθελαν τη μοναρχία
Όπως αναφέρει η Ελένη Λετώνη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα Νεότερης και Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας στο ΕΑΠ, στο νέο κατατοπιστικό της βιβλίο «Γεώργιος Α’: Νέο ξεκίνημα με νέα δυναστεία» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, ο λαός ήταν αντίθετος με τον τρόπο διοίκησης του βασιλιά Όθωνα και όχι με την ίδια τη μοναρχία ως θεσμό. «Το Ψήφισμα που εκδόθηκε το βράδυ της 10ης προς την 11η Οκτωβρίου 1862, το οποίο κήρυττε τον Όθωνα έκπτωτο και διακήρυττε την άμεση σύγκληση Εθνοσυνέλευσης για την ψήφιση νέου Συντάγματος, δεν στρεφόταν εναντίον του πολιτεύματος. Να μαζευτούμε για να ψηφίσουμε νέο Σύνταγμα και νέο βασιλιά, έλεγε. Εμείς, όχι οι Προστάτιδες Δυνάμεις» αναφέρει χαρακτηριστικά η συγγραφέας.
Μετά την εκθρόνιση του Όθωνα, την εξουσία ξεκίνησε να ασκεί Προσωρινή Κυβέρνηση υπό την προεδρία του Δημήτριου Βούλγαρη, που με διάταγμά της, προκήρυξε εκλογές για τη συγκρότηση της Β’ Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1862 σ’ ένα πρόχειρα κατασκευασμένο κτίσμα επί της οδού Σταδίου που ο κόσμος τού είχε δώσει το προσωνύμιο «Παράγκα». Βασικό ζήτημα που απασχολούσε τους πάντες, πληρεξούσιους της Εθνοσυνέλευσης και μη, ήταν η αναζήτηση και η επιλογή νέου βασιλιά για τον ελληνικό θρόνο.
Και μπορεί εμείς να διακηρύτταμε ότι θα εκλέγαμε τον βασιλιά που θέλαμε, στην πραγματικότητα, όμως, οι Προστάτιδες Δυνάμεις εκείνης της εποχής (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία) ήταν επιφορτισμένες με την αναζήτηση και την επιλογή του νέου μονάρχη για τη χώρα μας. Άλλωστε, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτό οριζόταν κι από το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας, που είχε υπογραφεί στο Λονδίνο την 3η Φεβρουαρίου 1830.
Φαβορί ο πρίγκιπας Αλφρέδος
Όπως αναφέρει η κ. Λετώνη «η υποψηφιότητα που ήταν ξεκάθαρα πιο δημοφιλής στην Ελλάδα ήταν εκείνη του πρίγκιπα Αλφρέδου, δευτερότοκου γιου της βασίλισσας Βικτωρίας του Ηνωμένου Βασιλείου. Η βασίλισσα Βικτωρία είχε αποκτήσει 9 παιδιά με τον σύζυγό της, πρίγκιπα Αλβέρτο του Σαξ-Κοβούργου-Γκότα και… πρώτο ξάδερφό της. Η Βικτωρία φρόντισε οι γάμοι των παιδιών της να δημιουργήσουν στρατηγικής σημασίας συμμαχίες για το Ηνωμένο Βασίλειο. Και μιας και τα παιδάκια της, όπως είδαμε, δεν ήταν ένα και δύο, αλλά εννέα, η βρετανική βασιλική οικογένεια κατέληξε να δημιουργήσει συγγενικούς (και συμμαχικούς) δεσμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Με 9 παιδιά και 42 εγγόνια, η βασίλισσα Βικτωρία κέρδισε επάξια το προσωνύμιο «γιαγιά της Ευρώπης». Όταν πέθανε το 1901, ύστερα από σχεδόν 64 χρόνια στον θρόνο, μπορούσε να βρει κανείς απογόνους της σχεδόν σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη».
Και προσθέτει: «Ο Αλφρέδος, ο δεύτερος γιος και τέταρτο κατά σειρά παιδί της Βικτωρίας και του Αλβέρτου, είχε επισκεφθεί την Ελλάδα τρία χρόνια πριν από την έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας, το 1859, σε ηλικία μόλις 15 ετών, και είχε αφήσει πολύ καλές εντυπώσεις. Μάλιστα, τότε είχαν κυκλοφορήσει και φήμες ότι θα του ανέθεταν να διοικήσει ένα ξεχωριστό βασίλειο, το οποίο θα αποτελούνταν από τα νησιά του Ιονίου Πελάγους, τη Θεσσαλία, την Ήπειρο και την Κρήτη, και ότι μετά τον θάνατο του Όθωνα τα δύο βασίλεια θα ενώνονταν.
Δημοψήφισμα δέκα ημερών
Ο λόρδος Πάλμερστον, ο πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, έβλεπε πολύ θετικά το ενδεχόμενο να γινόταν ο Αλφρέδος βασιλιάς στην Ελλάδα, αφού με αυτόν τον τρόπο θα ενισχυόταν η επιρροή της Μεγάλης Βρετανίας στο μικρό μεσογειακό βασίλειο. Από την άλλη μεριά, όμως, δεν μπορούσε να πιέσει τη μητέρα του πρίγκιπα, τη βασίλισσα Βικτωρία, η οποία το ενδεχόμενο να γινόταν ο γιος της βασιλιάς στην Ελλάδα δεν ήθελε ούτε να το ακούσει. Ο ελληνικός θρόνος τής φαινόταν να τρίζει και δεν ήθελε ο γιος της να μπλέξει σε ένα ασταθές βασίλειο, όπου θα κυβερνούσε έναν «ημιβάρβαρο» στην πλειονότητά του λαό, όπως έμοιαζαν οι Έλληνες στα μάτια των Ευρωπαίων τότε. Δεν τον είχε για εμάς τον γιόκα της…».
Το δημοψήφισμα για το ποιον θέλουμε να μας κυβερνήσει ξεκίνησε στις 19 Νοεμβρίου 1862 με το παλιό ημερολόγιο που ακολουθούσαμε εκείνη την εποχή (1η Δεκεμβρίου με το νέο) και διήρκεσε ένα δεκαήμερο. Σε αυτό μπορούσαν να λάβουν μέρος όσοι είχαν συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας τους. Πήγαιναν στον δήμο όπου ανήκαν κι έγραφαν σ’ ένα χαρτάκι ποιον ήθελαν για βασιλιά. Μπορούσαν, μάλιστα, να ψηφίσουν και οι Έλληνες του εξωτερικού, στα προξενεία της χώρας που διέμεναν.
Επίσημες υποψηφιότητες δεν υπήρχαν. Ο καθένας σημείωνε σε χαρτί το πρόσωπο που επιθυμούσε.
Αποτέλεσμα ήταν ο πρίγκιπας Αλφρέδος του Ηνωμένου Βασιλείου να έρθει σαρωτικά πρώτος, λαμβάνοντας τις 230.016 από τις συνολικά 241.202 ψήφους. Ποσοστό 95,36%!
Ο καθένας ψήφιζε ό,τι του ερχόταν στο κεφάλι
Επειδή, όμως, δεν υπήρχαν συγκεκριμένες υποψηφιότητες και ο καθένας έγραφε στο ψηφοδέλτιο ό,τι του κατέβαινε στο κεφάλι, βρέθηκαν μεταξύ άλλων:
- 1.917 που ψήφισαν «Ορθόδοξο βασιλιά» έτσι, γενικώς και αορίστως.
- 1.841 που ψήφισαν «Ρώσο αυτοκράτορα», λες και ο τσάρος θα άφηνε τον θρόνο της Ρωσίας για τον θρόνο της Ελλάδας ή ότι θα ήταν παράλληλα εκεί αυτοκράτορας κι εδώ βασιλιάς.
- 1.763 που ψήφισαν σκέτο «βασιλιάς».
- 482 που έγραψαν στο ψηφοδέλτιο «Ζήτω οι Τρεις Δυνάμεις».
- 478 ψήφισαν τον μεγάλο δούκα Κωνσταντίνο Νικολάεβιτς της Ρωσίας (τον αδερφό του τσάρου Αλέξανδρου Β΄ της Ρωσίας και πατέρα της Όλγας, που θα γινόταν πέντε χρόνια αργότερα βασίλισσα των Ελλήνων).
- 3 ψήφισαν τον Τζουζέπε Γκαριμπάλντι (στρατιωτικό και ηγετική μορφή της Ιταλικής Εθνικής Ενοποίησης).
Βρέθηκε, επίσης, ένας και μοναδικός πολίτης που ψήφισε τον Όθωνα, καθώς και 93 που ψήφισαν υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας, δηλαδή μόλις το 0,04%.
Το ψήφισμα
Δύο μήνες μετά την ημερομηνία έναρξης του δημοψηφίσματος, στις 22 Ιανουαρίου 1863, «η Β΄ εν Αθήναις Εθνική των Ελλήνων Συνέλευσις» εξέδωσε ψήφισμα, σύμφωνα με το οποίο: «… επειδή ο ηγεμονόπαις της Αγγλίας Αλφρέδος, δευτερότοκος υιός της Α.Μ. της Βασιλίσσης Βικτωρίας της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας, εξελέγη διά ψήφων 230.016, ψηφοφορησάντων 241.202, υπό του Ελληνικού λαού ως συνταγματικός αυτού Βασιλεύς, κηρύττει: Η Α.Β.Υ. ο ηγεμονόπαις Αλφρέδος εξελέγη κυριαρχική του Έθνους θελήσει συνταγματικός Βασιλεύς των Ελλήνων».
Με άλλα λόγια, όπως σημειώνει και η κ. Λετώνη «ψηφίσαμε τον δευτερότοκο γιο της βασίλισσας Βικτωρίας, ενώ ξέραμε πάρα πολύ καλά ότι ήδη από το 1830 το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας απαγόρευε να ανέβει στον ελληνικό θρόνο μέλος της βρετανικής, της γαλλικής ή της ρωσικής βασιλικής οικογένειας. Γιατί; Διότι ως Προστάτιδες και Εγγυήτριες Δυνάμεις του ελληνικού κράτους δεν ήθελαν να έχει η μία από τις τρεις αυξημένη επιρροή στην Ελλάδα, έναντι των άλλων δύο. Οπότε για να μην τσακωθούν μεταξύ τους, συμφώνησαν εξαρχής να βγουν και οι τρεις εκτός παιχνιδιού. Αλλά για μας εδώ αυτά ήταν λεπτομέρειες».
Ξεκίνησαν να πέφτουν νέα ονόματα υποψηφίων στο τραπέζι, ωστόσο ο επόμενος βασιλιάς μας επιλέχθηκε σε έναν γάμο, όπου ήταν καλεσμένος ο Βρετανός πρωθυπουργός, λόρδος Πάλμερστον.
Το «προξενιό» προέκυψε σε ένα πριγκιπικό γάμο
Στις 10 Μαρτίου του 1863 (με το νέο ημερολόγιο) τελέστηκαν οι γάμοι του τότε πρίγκιπα της Ουαλίας και διαδόχου του βρετανικού θρόνου, Εδουάρδου, με την πριγκίπισσα της Δανίας Αλεξάνδρα. Ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας της νύφης που παραβρέθηκαν στον γάμο ήταν και ο ένας από τους τρεις αδερφούς της, ο πρίγκιπας Χριστιανός Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Γεώργιος του Οίκου Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόντερμπουργκ-Γκλύξμπουργκ.
Ο νεαρός Γουλιέλμος είχε λάβει έξι ολόκληρες ψήφους στο δημοψήφισμα που είχε προηγηθεί στην Ελλάδα! Λέγεται πώς όταν το έμαθε, είχε πει στους συμμαθητές του στη Βασιλική Σχολή Ναυτικών Δοκίμων της Δανίας: «Είμαι υπερήφανος διότι με ψήφισαν 6 Έλληνες. Θα ήθελα πολύ να τους γνώριζα για να τους ευχαριστήσω έναν – έναν». Ο πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας σκέφτηκε πως ο συγκεκριμένος πρίγκιπας θα αποτελούσε μια αξιόλογη πρόταση για τον ελληνικό θρόνο. Τόσο η Ρωσία όσο και η Γαλλία δεν έφεραν αντίρρηση κι έτσι στις 18 Μαρτίου 1863, η Β΄ Εθνοσυνέλευση ανακήρυξε παμψηφεί τον 17χρονο δευτερότοκο γιο του διαδόχου του θρόνου της Δανίας, Χριστιανού, συνταγματικό βασιλιά των Ελλήνων με το όνομα Γεώργιος Α΄. Έμελλε να είναι ο μακροβιότερος βασιλιάς της χώρας μας, καθώς έμεινε στον θρόνο για 50 χρόνια, μέχρι τη δολοφονία του στις 18 Μαρτίου 1913.
