Σαν σήμερα 27 Ιανουαρίου: Το ξέσπασμα της κρίσης των Ιμίων – Όταν το Αιγαίο κράτησε την ανάσα του

Newsroom

Τριάντα χρόνια μετά, η κρίση των Ιμίων παραμένει ένα από τα πιο φορτισμένα επεισόδια της σύγχρονης ελληνοτουρκικής ιστορίας. Μέσα σε λίγες ημέρες, δύο ακατοίκητες βραχονησίδες στα Δωδεκάνησα βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας κλιμάκωσης που έφερε Ελλάδα και Τουρκία μια ανάσα από την ένοπλη σύγκρουση, με φόντο σημαίες, πολεμικά πλοία, ειδικές δυνάμεις και ένα τραγικό τέλος για τρεις Έλληνες αξιωματικούς.

Η προσάραξη που άνοιξε τον φάκελο

Η σπίθα ανάβει ανήμερα Χριστουγέννων του 1995, όταν το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσαράζει κοντά στα Ίμια. Ο καπετάνιος, σύμφωνα με την αμερικανική καταγραφή της εποχής, αρνείται αρχικά ελληνική βοήθεια υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται σε τουρκικό έδαφος. Το περιστατικό θα εξελιχθεί γρήγορα σε διπλωματικό μπρα ντε φερ, καθώς ακολουθούν ανταλλαγές διακοινώσεων και νομικών επιχειρημάτων για το καθεστώς των βραχονησίδων, που στην Τουρκία είναι γνωστές ως Καρντάκ.

Η σημαία και το τηλεοπτικό πλάνο της «Χουριέτ»

Στις 25 Ιανουαρίου 1996, ο τότε δήμαρχος Καλύμνου υψώνει την ελληνική σημαία στη μία βραχονησίδα, σε μια κίνηση που μετατρέπει ένα διπλωματικό επεισόδιο σε υπόθεση εσωτερικής κοινής γνώμης και για τις δύο πλευρές.

Σαν σήμερα, 27 Ιανουαρίου 1996, η εικόνα που κάνει τον γύρο των τουρκικών μέσων λειτουργεί σαν επιταχυντής: δύο δημοσιογράφοι της τουρκικής εφημερίδας «Χουριέτ» φτάνουν με ελικόπτερο στα Ίμια, υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική, καταγράφοντας την ενέργεια σε βίντεο που προβάλλεται τηλεοπτικά.

Την αμέσως επόμενη μέρα, ελληνική μονάδα του Πολεμικού Ναυτικού απομακρύνει την τουρκική σημαία, ενώ η παρουσία πλοίων στην περιοχή πυκνώνει. Η κρίση παύει να είναι συμβολική και αποκτά επιχειρησιακό βάθος, με διαρκείς κινήσεις, επιφυλακές και ένα κλίμα που θυμίζει «λάθος που μπορεί να γράψει ιστορία».

Η νύχτα που όλα έμοιαζαν έτοιμα να ξεφύγουν

Η κορύφωση έρχεται τη νύχτα της 30ής προς 31η Ιανουαρίου, όταν οι δύο πλευρές αναπτύσσουν δυνάμεις στα γύρω ύδατα και ειδικές μονάδες βρίσκονται σε θέσεις που δεν αφήνουν περιθώριο για παρερμηνείες. Η ένταση αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι ελληνικό ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού απογειώνεται από τη φρεγάτα «Ναβαρίνον» για αναγνώριση πάνω από τις βραχονησίδες, μέσα σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.

Λίγο πριν χαράξει, το ελικόπτερο θα καταπέσει στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους οι Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος και Έκτορας Γιαλοψός. Η απώλειά τους γίνεται το πιο βαρύ αποτύπωμα μιας κρίσης που, κατά τα λοιπά, έληξε χωρίς ανταλλαγή πυρών, αλλά όχι χωρίς κόστος.

Το «No ships, no troops, no flags» και η επιστροφή στο μηδέν

Η εκτόνωση έρχεται μέσα από πυρετώδη διπλωματία, με καθοριστικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ. Στόχος είναι η επιστροφή στο λεγόμενο status quo ante, δηλαδή στην κατάσταση πριν από την κλιμάκωση, ώστε να μην παγιωθεί τετελεσμένο επί του πεδίου.

Στη συλλογική μνήμη έχει μείνει η φράση του Αμερικανού απεσταλμένου Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ «no ships, no troops, no flags», που αποδόθηκε ως πρακτική συνταγή αποκλιμάκωσης, με μετάφραση «no ships, no troops, no flags» σε «όχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες».

Η πολιτική και διπλωματική σκιά που έμεινε

Στην Ελλάδα, η κρίση άφησε πίσω της ένα τραύμα που δεν αφορούσε μόνο την απώλεια των τριών αξιωματικών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το κράτος διαχειρίστηκε, επικοινώνησε και «διάβασε» τα όρια της κλιμάκωσης. Χαρακτηριστική έμεινε και η φράση του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη από το βήμα της Βουλής, «Θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών», που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό.

Σε επίπεδο ευρύτερης στρατηγικής, η κρίση των Ιμίων συνδέθηκε με τη συζήτηση περί «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, ένα πλαίσιο αμφισβητήσεων που, από τότε, επιστρέφει περιοδικά στον δημόσιο διάλογο και στη διπλωματική αντιπαράθεση.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1302: Ο Δάντης Αλιγκέρι, διάσημος ποιητής και δημιουργός της «Θείας Κωμωδίας», εξορίζεται από τη Φλωρεντία, κατηγορούμενος για διαφθορά και πολιτικές ίντριγκες κατά την περίοδο των έντονων συγκρούσεων μεταξύ των Γουέλφων και των Γιβελίνων.

1593: Ο Τζορντάνο Μπρούνο, Ιταλός φιλόσοφος, θεολόγος και αστρονόμος, οδηγείται σε δίκη από το Βατικανό με την κατηγορία της αίρεσης. Οι απόψεις του, όπως η υποστήριξη του ηλιοκεντρικού μοντέλου και η ιδέα της ύπαρξης άπειρων κόσμων πέρα από τη Γη, θεωρήθηκαν επικίνδυνες για τη θεολογική ορθοδοξία της εποχής. Η δίκη αυτή θα διαρκέσει επτά χρόνια και θα καταλήξει στην καταδίκη του σε θάνατο, με τον Μπρούνο να καίγεται στην πυρά το 1600, αφήνοντας όμως πίσω του μια παρακαταθήκη ελεύθερης σκέψης και επιστημονικής αναζήτησης.

1606: Αρχίζει στην Αγγλία η δίκη του Γκάι Φοκς, του ηγέτη της αποκληθείσας «Συνωμοσίας της Πυρίτιδας» -της απόπειρας Άγγλων καθολικών να ανατινάξουν το Βρετανικό Κοινοβούλιο και να δολοφονήσουν το βασιλιά Ιάκωβο Α’- και άλλων συνωμοτών. Θα καταδικαστούν και θα εκτελεστούν στις 31 Ιανουαρίου.

1613: Ο Γαλιλαίος παρατηρεί για δεύτερη φορά τον Ποσειδώνα και αδυνατεί να καταλάβει τι ακριβώς είναι αυτό που βλέπει. Τον είχε παρατηρήσει πρώτη φορά στις 28 Δεκεμβρίου 1612. Και στις δύο περιστάσεις, μπερδεύει τον πλανήτη για σταθερό αστέρα και έτσι δεν πιστώνεται με την ανακάλυψή του.

1827: Ελληνικά επαναστατικά τμήματα υπό τους Διονύσιο Βούρβαχη, Παναγιώτη Νοταρά και Ιωάννη Μαυροβουνιώτη δέχονται επίθεση 2.000 πεζών και 600 ιππέων υπό τον Κιουταχή, στο Καματερό Αττικής. Στη μάχη πέφτει ηρωικά ο Βούρβαχης μαζί με 300 μαχητές.

1880: Ο εφευρέτης Τόμας Έντισον κατοχυρώνει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας την ανακάλυψη του λαμπτήρα πυρακτώσεως.

1903: Δημοσιεύεται σε συνέχειες στην εφημερίδα «Νέον Άστυ» το μυθιστόρημα του Μπραμ Στόκερ, «Δράκουλας», σε μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Η εφημερίδα διαφημίζει το έργο ως «το περιεργότερον μυθιστόρημα όπερ εδημοσιεύθη εις ελληνικήν εφημερίδα», τονίζοντας τη μοναδικότητα και την πρωτοτυπία του. Η απόδοση του Παπαδιαμάντη αναδεικνύει την ατμόσφαιρα και το ύφος του πρωτότυπου έργου, ενώ η δημοσίευση σηματοδοτεί την πρώτη γνωριμία του ελληνικού κοινού με τον εμβληματικό χαρακτήρα του Κόμη Δράκουλα.

1918: Ξεσπά ο Φινλανδικός εμφύλιος όταν οι Κόκκινοι (εργατικό κίνημα και σοσιαλιστές, με ισχυρά ερείσματα στα αστικά κέντρα) επιχειρούν να καταλάβουν την εξουσία, ενώ οι Λευκοί (η συντηρητική κυβέρνηση και οι αντικομμουνιστικές πολιτοφυλακές) οργανώνουν την αντεπίθεση από τη βόρεια και δυτική Φινλανδία, υπό την ηγεσία του Κάρλ Γκούσταφ Έμιλ Μάνερχαϊμ. Η σύγκρουση έρχεται λίγους μήνες μετά την ανεξαρτησία της Φινλανδίας από τη Ρωσία και θα κριθεί την άνοιξη του 1918, με βαριές απώλειες και βαθύ κοινωνικό τραύμα για τη χώρα.

1924: Η σορός του Βλαντιμίρ Λένιν τοποθετείται σε μαυσωλείο στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

1945: Ο Κόκκινος Στρατός απελευθερώνει τους περίπου 7.500 αιχμαλώτους κρατουμένους στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς στην Πολωνία, που βρίσκονται εγκαταλελειμμένοι εκεί.

1963: Τίθεται σε εφαρμογή σε ολόκληρη τη χώρα ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, ο οποίος ρυθμίζει λεπτομερώς τα της κυκλοφορίας πεζών και οχημάτων.

1975: Η Ελλάδα προτείνει την παραπομπή του ζητήματος της υφαλοκρηπίδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Η Τουρκία απορρίπτει την ελληνική πρόταση.

1979: Σε εφαρμογή του νόμου που ψηφίστηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1978, καθιερώνεται ενιαίος τύπος εθνικής σημαίας, η οποία θα φέρει 9 λευκές και μπλε λωρίδες, εναλλασσόμενες, με το σταυρό στο άνω αριστερό άκρο.

1984: Το κεφάλι του Μάικλ Τζάκσον τυλίγεται στις φλόγες, κατά τη διάρκεια γυρισμάτων διαφημιστικού σποτ της Pepsi. Κατά την έκτη λήψη πυροτεχνήματα σκάνε πριν ο Τζάκσον προλάβει να κατέβει τις σκάλες, με αποτέλεσμα να πάρουν φωτιά τα μαλλιά του. Το ατύχημα του προκαλεί εγκαύματα δεύτερου και τρίτου βαθμού στο κρανίο και το σώμα.

1989: Σωματοφύλακας του Γιώργου Κοσκωτά καταθέτει στον ανακριτή ότι τα λεφτά από τον επιχειρηματία πήγαιναν στους Μένιο Κουτσόγιωργα και Γιώργο Λούβαρη σε κουτιά από «πάμπερς».

1996: Ξεσπά η κρίση των Ιμίων. Δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας Hurriyet, στη Σμύρνη, μεταβαίνουν με ελικόπτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική. Η όλη επιχείρηση βιντεοσκοπείται και προβάλλεται από το τηλεοπτικό κανάλι της εφημερίδας.

2010: Ένας άνεμος που φυσάει στη νήσο Μπάροου της Αυστραλίας, στη διάρκεια του κυκλώνα Ολίβια το 1996, κατέχει πλέον το νέο παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας ανέμου, με 407,2 χιλιόμετρα την ώρα, όπως αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας. Το προηγούμενο ρεκόρ ανήκε στον άνεμο του 1934 στην κορυφή του όρους Ουάσιγκτον στο Νιου Χάμσαϊρ των ΗΠΑ, ο οποίος είχε φυσήξει με ταχύτητα 371,8 χλμ./ώρα.

2022: Οι Ηνωμένες Πολιτείες απορρίπτουν το αίτημα της Ρωσίας να αποκλειστεί η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Τζο Μπάιντεν, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνομιλίας με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δηλώνει ότι «οι Ρώσοι θα μπορούσαν να εισβάλουν στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο».

Γεννήσεις

1756 – Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (Wolfgang Amadeus Mozart), Αυστριακός συνθέτης και παιδί-θαύμα, από τα μεγαλύτερα μουσικά ταλέντα όλων των εποχών. Γεννημένος στο Σάλτσμπουργκ, συνέθεσε από μικρός και άφησε τεράστιο έργο στην κλασική μουσική, με συμφωνίες, κοντσέρτα και όπερες που όρισαν την εποχή. Στα κορυφαία του ανήκουν «Ο Γάμος του Φίγκαρο» και το «Requiem», που έμεινε ανολοκλήρωτο στον θάνατό του το 1791.

1832 – Λιούις Κάρολ (Lewis Carroll), Άγγλος συγγραφέας και μαθηματικός, που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην παγκόσμια λογοτεχνία με το «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων». Το πραγματικό του όνομα ήταν Τσαρλς Λάτγουιτζ Ντότζσον και δίδαξε μαθηματικά στην Οξφόρδη, φέρνοντας στο γράψιμό του λογικά παιχνίδια, γλωσσικές ακροβασίες και παράλογο χιούμορ. Συνέχισε την ιστορία με το «Μέσα από τον καθρέφτη», ενώ ασχολήθηκε και με τη φωτογραφία.

Θάνατοι

1901 – Τζουζέπε Βέρντι (Giuseppe Verdi), Ιταλός συνθέτης, από τις κορυφαίες μορφές της όπερας του 19ου αιώνα και σύμβολο της Ιταλικής μουσικής ταυτότητας στην εποχή του Risorgimento. Έγραψε έργα-ορόσημα όπως «Τραβιάτα», «Ριγκολέτο» και «Αΐντα», με μελωδίες που έγιναν παγκόσμια κτήση, ενώ το χορωδιακό «Va, pensiero» συνδέθηκε με το εθνικό αίσθημα της εποχής. Το «Requiem» του παραμένει από τα πιο συγκλονιστικά συμφωνικά-φωνητικά έργα.

1980 – Στρατής Τσίρκας, Έλληνας πεζογράφος και ποιητής της μεταπολεμικής γενιάς, Αλεξανδρινός στην καταγωγή (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Ιωάννη Χατζηανδρέα). Η τριλογία «Ακυβέρνητες Πολιτείες» θεωρείται κορυφαία τοιχογραφία της εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της ελληνικής εξορίας στη Μέση Ανατολή, με έντονο πολιτικό και ψυχογραφικό βάθος. Τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο Βιογραφίας για το «Ο Καβάφης και η εποχή του», ενώ η τριλογία βραβεύτηκε στη Γαλλία το 1972.