Μια εβδομάδα έντονων εξελίξεων για το Κυπριακό ξεκινάει σήμερα με την άφιξη στη Λευκωσία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, λίγους μήνες πριν την ολοκλήρωση της θητείας του. Η επιδίωξη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ είναι η επικαιροποίηση του πλαισίου λύσης το οποίο κατέθεσε στο Κραν Μοντάνα.
Τι συνέβη όμως σε εκείνη τη Διάσκεψη στο ελβετικό θέρετρο το 2017; Η αδιάλλακτη στάση της Τουρκίας στο θέμα της παραμονής των τουρκικών στρατευμάτων και η άκαμπτη εμμονή της στη διατήρηση του παρεμβατικού δικαιώματος επέμβασης και των εγγυήσεων για τουλάχιστον 15 χρόνια μέχρι την επανεξέτασή τους ήταν από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν τις διαπραγματεύσεις στο αδιέξοδο.
Συγκεκριμένα, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, πήγε τότε στο δείπνο έχοντας δύο δεδομένα: Το πρώτο ήταν η τοποθέτηση του Τούρκου τότε υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου ότι η Τουρκία ήταν έτοιμη να αποδεχθεί τερματισμό των εγγυήσεων και του δικαιώματος μονομερούς επέμβασης αν υπήρχε τελική συμφωνία σε όλα τα άλλα κεφάλαια. Το δεύτερο αφορούσε ένα άτυπο έγγραφο για τη δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της λύσης, ο οποίος θα λειτουργούσε υπό την εποπτεία του ιδίου και των Ηνωμένων Εθνών. Ο μηχανισμός αυτός θα αντικαθιστούσε τις εγγυήσεις. Αυτό που επιχειρήθηκε τότε ήταν να συζητηθούν έξι θέματα που ήταν ανοιχτά: το εδαφικό, ο διαμοιρασμός της εξουσίας, η ιδιοκτησία, τα δικαιώματα των Τούρκων πολιτών, οι εγγυήσεις και τα ξένα στρατεύματα.
Αναφορικά με το εδαφικό, τη διακυβέρνηση και τον καταμερισμό εξουσίας, ο Γενικός Γραμματέας είπε ότι οι πλευρές βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία και σε κάποια θέματα «κατ’ ουσίαν σε πλήρη συμφωνία», όπως είχε πει. Σχετικά με την ισότιμη μεταχείριση των Τούρκων υπηκόων, ο Γκουτέρες είπε ότι υπήρχε διαφωνία σχετικά με τους Τούρκους πολίτες που θα διεκδικούσαν μόνιμη κατοικία στην Κύπρο μετά τη λύση. Αλλά το καθοριστικό σημείο εκείνου του περίφημου δείπνου ήταν η εμπλοκή στο ζήτημα των Εγγυήσεων και της αποχώρησης των στρατευμάτων.
Ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε ότι το μονομερές δικαίωμα της επέμβασης θα μπορούσε να επανεξεταστεί υπό την προϋπόθεση συμφωνίας επί άλλων θεμάτων και ότι θα μπορούσε αυτό να συζητηθεί σε επίπεδο Πρωθυπουργών.
Από τα πρακτικά, που δόθηκαν στη δημοσιότητα αργότερα, φαίνεται ότι ο πρόεδρος της Κύπρου τότε, ο Νίκος Αναστασιάδης, ζητούσε επίμονα εξηγήσεις και γραπτές θέσεις από την τουρκική πλευρά.
Το ίδιο ζητούσε και ο τότε Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς, προκαλώντας την οργή του κ. Τσαβούσογλου: «Δεν είμαι υποχρεωμένος να σου δώσω τίποτα γραπτώς. Δεν είσαι το αφεντικό μου. Θα μοιραστώ ό,τι θέλω. Μοιράστηκα τη γνώμη μου, είτε σας αρέσει είτε όχι, είτε τη δέχεστε είτε όχι. Χωρίς την εφαρμογή της συμφωνίας, πώς θα σας δώσω το δικαίωμα της επέμβασης. Δεν θα το δώσω αυτό», ήταν η οργισμένη απάντηση του Τούρκου υπουργού των Εξωτερικών.
Ο κ. Κοτζιάς τότε σε δηλώσεις του είχε πει ότι «δεν ήταν δυνατό να γίνουν αποδεκτά παρεμβατικά δικαιώματα Τουρκίας σε όλη τη Μεγαλόνησο. Το όνειρο και σχέδιο λύσης του Κυπριακού παραμένει ανοικτό».
Ο Γκουτέρες από την πλευρά του τότε θέλησε να εκφράσει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη και την εκτίμησή του στους ηγέτες των δύο κοινοτήτων και να ευχηθεί «το καλύτερο για όλους τους Κύπριους, το Βορρά και τον Νότο» καθώς και τη βαθιά του ευγνωμοσύνη στους εκπροσώπους των εγγυητριών δυνάμεων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και να εκφράσει στην ομάδα του ΟΗΕ, υπό την ηγεσία του Έσπεν Άιντε, που έκανε ό,τι είναι δυνατόν για να προσεγγίσει τις θέσεις των διαφόρων αντιπροσωπειών.
Όταν ρωτήθηκε αν τα εμπλεκόμενα μέρη θα μπορούσαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις, ο Γκουτέρες είπε ότι «η Διάσκεψη έληξε χωρίς αποτέλεσμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να αναπτυχθούν άλλες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του Κυπριακού», τονίζοντας ότι «ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών ως διαμεσολαβητή, είναι να είμαστε πάντα στη διάθεση των μερών που επιθυμούν να καταλήξουν σε συμφωνία, αν το επιθυμούν». Εννέα χρόνια αργότερα, θα μπορέσει να υπάρξει τώρα συμφωνία;
