Σοβαρές καταγγελίες για εκτελέσεις αμάχων, βιασμούς και άλλες ωμότητες που φέρονται να διαπράχθηκαν από την αντάρτικη οργάνωση M23 και Ρουαντέζους στρατιώτες κατά τη διάρκεια της πολυήμερης κατοχής της πόλης Ουβίρα, στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, περιλαμβάνει νέα έρευνα της οργάνωσης Human Rights Watch (HRW).
Σύμφωνα με την έκθεση της HRW, οι ερευνητές της εντόπισαν στοιχεία που αποδεικνύουν την εκτέλεση 53 αμάχων κατά τη διάρκεια επιδρομών από σπίτι σε σπίτι στις γειτονιές της πόλης, μετά την κατάληψη της Ουβίρα από τους αντάρτες τον Δεκέμβριο. Μεταξύ των θυμάτων ήταν 46 άνδρες, μία γυναίκα και έξι παιδιά. Η οργάνωση M23 θεωρείται ευρέως ότι υποστηρίζεται από τη Ρουάντα, ωστόσο το Κιγκάλι έχει επανειλημμένα αρνηθεί τόσο ότι στηρίζει τους αντάρτες όσο και ότι έχει αναπτύξει στρατιώτες του στην πλούσια σε φυσικούς πόρους ανατολική περιοχή της ΛΔ Κονγκό.
Η Human Rights Watch αναφέρει ότι πολλοί από τους ανθρώπους που έδωσαν συνεντεύξεις στους ερευνητές της κατήγγειλαν πως έγιναν μάρτυρες ωμοτήτων που διαπράχθηκαν τόσο από μαχητές της M23 όσο και από ένστολους Ρουαντέζους στρατιώτες. Ένας από τους 130 κατοίκους που μίλησαν στην οργάνωση περιέγραψε πως «πρώτα πυροβόλησαν τον γείτονά μου στο κεφάλι». Ένας άλλος ανέφερε ότι είδε τέσσερα μέλη της οικογένειάς του να σκοτώνονται. Όπως είπε, «δεν χτυπήθηκα κι έτσι έτρεξα προς τη λίμνη. Είδα τον αδελφό μου, τη γυναίκα του και δύο από τα παιδιά τους να πέφτουν».
Μέχρι στιγμής ούτε η M23 ούτε η κυβέρνηση της Ρουάντας έχουν απαντήσει σε αίτημα του BBC για σχόλιο σχετικά με τις καταγγελίες της έκθεσης.
Η M23 κατέλαβε την Ουβίρα, που βρίσκεται στις όχθες της λίμνης Τανγκανίκα, λίγες ημέρες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μεσολάβησε για συμφωνία ειρήνης ανάμεσα στον πρόεδρο της ΛΔ Κονγκό, Φέλιξ Τσισεκέντι, και τον Ρουαντέζο ομόλογό του, Πολ Καγκάμε, σε μια προσπάθεια να τερματιστεί η καταστροφική σύγκρουση στην περιοχή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ευρωπαϊκές δυνάμεις κατηγορούν τη Ρουάντα, η οποία συνορεύει με την ανατολική ΛΔ Κονγκό, ότι υποστηρίζει την προέλαση των ανταρτών.
Ειδικοί του ΟΗΕ έχουν κατηγορήσει τη Ρουάντα ότι ασκεί «de facto έλεγχο» στις επιχειρήσεις της M23. Σύμφωνα με τους ίδιους, οι νεοσύλλεκτοι της οργάνωσης εκπαιδεύονταν υπό ρουαντεζική επίβλεψη και υποστηρίζονταν από προηγμένο ρουαντεζικό οπλισμό.
Η M23 αποχώρησε από την Ουβίρα τον Ιανουάριο, έπειτα από έντονες διπλωματικές πιέσεις. Η πόλη θεωρείται πύλη προς το Μπουρούντι, βασικό στρατιωτικό σύμμαχο της ΛΔ Κονγκό. Η έκθεση της HRW αποτελεί την πρώτη αναλυτική καταγραφή όσων συνέβησαν στην πόλη κατά την περίοδο που βρισκόταν υπό τον έλεγχο της M23. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους όταν οι αντάρτες κατέλαβαν την περιοχή.
Η Human Rights Watch αναφέρει επίσης ότι κατέγραψε οκτώ περιπτώσεις βιασμών που φέρονται να διαπράχθηκαν από αντάρτες και Ρουαντέζους στρατιώτες κατά τη διάρκεια της κατοχής. Μία γυναίκα περιγράφει στην έκθεση ότι οι δράστες «της έβγαλαν όλα τα ρούχα, της έδεσαν τα χέρια πίσω από την πλάτη με τα ίδια της τα ρούχα και τη βίασαν». Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, όταν ο σύζυγός της προσπάθησε να παρέμβει, πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε.
Η HRW σημειώνει ότι απέστειλε τον Απρίλιο επιστολές τόσο στην κυβέρνηση της Ρουάντας όσο και στους ηγέτες της M23 ζητώντας απαντήσεις για τις καταγγελίες που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ωστόσο, όπως επισημαίνει, καμία πλευρά δεν απάντησε.
Μία επιζήσασα βιασμού ανέφερε ότι άνδρες με στολές, τους οποίους αναγνώρισε ως μέλη του στρατού της Ρουάντας, της είπαν: «Αν δεν κάνεις αυτό που σου λέω, θα σε σκοτώσω». Μία άλλη γυναίκα κατήγγειλε ότι «ο Ρουαντέζος είπε να με σκοτώσουν, αλλά ο Κονγκολέζος είπε “όχι, βιάστε την“».
Η Human Rights Watch εκτιμά ότι οι ωμότητες που καταγράφηκαν, μεταξύ των οποίων απαγωγές, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις και βίαιη στρατολόγηση, συνιστούν εγκλήματα πολέμου. Οι ερευνητές της επισκέφθηκαν επίσης τρεις μαζικούς τάφους στην Ουβίρα, συμπεριλαμβανομένου ενός σε περιοχή που προηγουμένως ελεγχόταν από ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ.
Στην έκθεση αναφέρεται ακόμη ότι παιδιά αποτέλεσαν στόχο των ανταρτών και πυροβολήθηκαν αφού κατηγορήθηκαν ότι υποστήριζαν κυβερνητικές δυνάμεις. Ένα αγόρι 12 ετών επέζησε, παρά το γεγονός ότι πυροβολήθηκε από μαχητές της M23, οι οποίοι στη συνέχεια, σύμφωνα με την HRW, «τον μαχαίρωσαν στο πόδι με ξιφολόγχη για να ελέγξουν αν ήταν νεκρός».
Η έκθεση της Human Rights Watch είναι η πιο πρόσφατη που αποτυπώνει την έκταση της βίας κατά αμάχων στην ανατολική ΛΔ του Κονγκό. Ξεχωριστή έκθεση της UNICEF κατέγραψε περισσότερες από 35.000 περιπτώσεις σεξουαλικής βίας κατά παιδιών τους πρώτους εννέα μήνες του 2025, με τις περισσότερες να εντοπίζονται στις επαρχίες Βόρειο και Νότιο Κίβου, όπου η M23 ελέγχει μεγάλο μέρος της περιοχής.
Η συνεχιζόμενη βία στην ανατολική ΛΔ Κονγκό έχει αναγκάσει σχεδόν δύο εκατομμύρια ανθρώπους μόνο στο Νότιο Κίβου να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους αναζητώντας ασφάλεια.
