Το Ιράν μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε «όπλο μαζικής οικονομικής καταστροφής», αξιοποιώντας τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή για να αναβαθμίσει θεαματικά τη γεωπολιτική και οικονομική του ισχύ. Με «διόδια» εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο και την απειλή μόνιμης ενεργειακής ομηρίας, η Τεχεράνη δείχνει ότι μπορεί να βγει από τη σύγκρουση όχι αποδυναμωμένη, αλλά πιο επικίνδυνη από ποτέ.

Παρά τις πρώτες συντριπτικές απώλειες, με τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη και κορυφαίων αξιωματούχων, αλλά και επαναλαμβανόμενα πλήγματα σε πλοία, πυραυλικές πλατφόρμες και κέντρα διοίκησης, το Ιράν όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά απέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Με οικονομία σε βαθιά κρίση και ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, το καθεστώς βρήκε στον έλεγχο των Στενών του Χορμούζ μια ευκαιρία «αναγέννησης» μέσω της κρίσης.

Κρίσιμος πυλώνας αυτής της στρατηγικής είναι η επιβολή «τέλους προστασίας» στα διερχόμενα πλοία: σύμφωνα με πληροφορίες, η Τεχεράνη χρεώνει περίπου 2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο για ασφαλή διέλευση από τα Στενά, από όπου σε κανονικές συνθήκες περνούν περί τα 140 πλοία ημερησίως. Ακόμη και με έναν «χονδρικό υπολογισμό», τα πιθανά μηνιαία έσοδα μπορεί να ανέλθουν σε δισεκατομμύρια δολάρια, δημιουργώντας έναν νέο, δυνητικά game‑changing δημοσιονομικό πνεύμονα για το ιρανικό κράτος.

Ιράν: τα «διόδια» που αλλάζουν τις ισορροπίες

Το κλείσιμο, στην πράξη, των Στενών του Χορμούζ και η μετατροπή τους σε ταμείο του ιρανικού κράτους σημαίνει ότι η Τεχεράνη αποκτά όχι μόνο έσοδα, αλλά και έναν πρωτοφανή μηχανισμό πίεσης προς ολόκληρο τον πλανήτη. Η δυνατότητα να επιβραβεύει ή να τιμωρεί χώρες, ανάλογα με τη στάση τους, καθιστά το Ιράν ρυθμιστή της παγκόσμιας ενεργειακής ροής, από τον Κόλπο μέχρι την Ασία και την Ευρώπη.

Οι άμεσοι γείτονες, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, βρίσκονται σε στρατηγικό δίλημμα: να ρισκάρουν άμεση εμπλοκή στον πόλεμο ή να αποδεχθούν, de facto, την πληρωμή «προστασίας» στην Τεχεράνη, γνωρίζοντας ότι ιρανικά πλήγματα σε πετρελαϊκές υποδομές ή μονάδες αφαλάτωσης θα μπορούσαν να προκαλέσουν μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική καταστροφή. Παράλληλα, ασιατικές χώρες –οι κύριοι πελάτες της ενέργειας του Κόλπου, που δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ιρανικής στοχοθεσίας– ίσως κρίνουν πιο συμφέρουσα την πληρωμή των «διοδίων» από το σοκ μόνιμα υψηλότερων τιμών ενέργειας ή την επιστροφή σε ρωσικές πηγές.

Ιράν και Δύση: αδιέξοδο στρατιωτικά, εκβιασμός διπλωματικά

Στην Ουάσιγκτον, η δεύτερη θητεία Τραμπ αποδεικνύεται μέχρι στιγμής ανίκανη να αναχαιτίσει την ιρανική κλιμάκωση στα Στενά. Παρά την αποστολή αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στην περιοχή και τις σκέψεις για κατάληψη του νησιού Χαργκ, στρατιωτικοί επιτελείς της Δύσης εμφανίζονται εξαιρετικά απαισιόδοξοι ως προς τη δυνατότητα να επανανοίξει ο δίαυλος του Χορμούζ μόνο με στρατιωτικά μέσα, λόγω γεωγραφίας και των διαθέσιμων ιρανικών οπλικών συστημάτων, όπως drones μεγάλου βεληνεκούς.

Η διπλωματική οδός μοιάζει μονόδρομος, όμως η Τεχεράνη, αντιλαμβανόμενη τη νέα της θέση, επιδιώκει «πολύ ακριβό αντίτιμο» για οποιαδήποτε συμφωνία. Οι αλλοπρόσαλλες δημόσιες τοποθετήσεις Τραμπ –από την παραδοχή ότι δυσκολεύεται να καταλάβει το «περίεργο» ιρανικό διαπραγματευτικό στυλ μέχρι την ιδέα για κοινή διαχείριση των Στενών με τον ανώτατο ηγέτη– όχι μόνο δεν έχουν πείσει το Ιράν, αλλά ενισχύουν την εικόνα μιας αμερικανικής ηγεσίας που «βλέπει αλλά δεν μπορεί να αντιδράσει», όπως γράφουν οι Financial Times.

Ιράν: Πύρρειος νίκη ή ιστορική αναβάθμιση;

Παρά την εσωτερική ασφυξία, τις κοινωνικές πιέσεις και το ενδεχόμενο μελλοντικής αποσταθεροποίησης του καθεστώτος, μέχρι στιγμής η Ισλαμική Δημοκρατία εμφανίζεται αξιοσημείωτα ανθεκτική. Αν τελικά εξέλθει από τον πόλεμο έχοντας διασφαλίσει πρακτικό έλεγχο επί των εξαγωγών ενέργειας του Κόλπου και ένα νέο μόνιμο κανάλι εσόδων από τα «διόδια» του Χορμούζ, τότε θα πρόκειται για μια θεαματική αναβάθμιση ισχύος ενός καθεστώτος που ήδη έχει μακρύ ιστορικό στήριξης βίαιων ισλαμιστικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή, καταστολής στο εσωτερικό και στενής συνεργασίας με τη Ρωσία στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Σε αυτό το σενάριο, οι συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια, την οικονομία, αλλά και για τον ίδιο τον ιρανικό λαό θα είναι δυσοίωνες, με την Τεχεράνη πιο σκληρή, πιο σίγουρη και πιο επικίνδυνη από ποτέ.