Οι Νεάντερταλ συχνά παρουσιάζονται ως πρωτόγονοι και απολίτιστοι, όμως νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι διέθεταν γνώσεις και δεξιότητες που τους επέτρεπαν να πραγματοποιούν ακόμα και οδοντιατρικές επεμβάσεις πριν από περίπου 60.000 χρόνια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, μέλη του αρχαίου αυτού ανθρώπινου είδους ήταν σε θέση να εντοπίζουν ένα μολυσμένο δόντι και να αφαιρούν τη φθορά χρησιμοποιώντας λίθινα εργαλεία.
Αρχαιολογικά ευρήματα είχαν ήδη δείξει ότι οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν οδοντογλυφίδες για να απομακρύνουν τροφές από τα δόντια τους και πιθανόν αξιοποιούσαν φαρμακευτικά φυτά. Ωστόσο, η νέα μελέτη αποτελεί την πρώτη απόδειξη ότι πραγματοποιήθηκε επέμβαση αυτού του είδους εκτός του δικού μας είδους, του Homo sapiens. Οι επιστήμονες από τη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών υποστηρίζουν ότι πρόκειται για την αρχαιότερη γνωστή επιτυχημένη οδοντιατρική θεραπεία στον κόσμο.
Η δρ Κσένια Κολομπόβα, μία από τις συγγραφείς της μελέτης, εξήγησε ότι «η θεραπεία ενός τερηδονισμένου δοντιού δεν είναι απλώς το να ταΐζεις ή να φροντίζεις κάποιον». Όπως ανέφερε, απαιτείται διάγνωση της πηγής του πόνου, επιλογή κατάλληλου εργαλείου, εκτέλεση μιας επώδυνης και επεμβατικής διαδικασίας και επιμονή παρά την ταλαιπωρία του ασθενούς. Σύμφωνα με την ίδια, αυτό αποτελεί ενεργή και στοχευμένη ιατρική παρέμβαση και υποδηλώνει ότι οι Νεάντερταλ κατανοούσαν τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος, κάτι που χαρακτηρίζει ένα σημαντικό γνωστικό άλμα πέρα από το ένστικτο.
Για τις ανάγκες της έρευνας, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, οι ερευνητές ανέλυσαν έναν γομφίο που βρέθηκε στο Σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια στη Ρωσία και χρονολογείται περίπου 59.000 χρόνια πριν. Στο κέντρο του δοντιού εντοπίστηκε μια βαθιά οπή που εκτεινόταν μέχρι την κοιλότητα του πολφού, γεγονός που θα επέτρεπε την αφαίρεση του φθαρμένου ιστού.
Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα σε τρία σύγχρονα ανθρώπινα δόντια, προκειμένου να αποδείξουν ότι μια οπή με το ίδιο σχήμα και τα ίδια μικροσκοπικά ίχνη μπορούσε να δημιουργηθεί μέσω διάτρησης με λίθινη αιχμή παρόμοια με εργαλεία που έχουν βρεθεί στο Σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια.
Η δρ Κολομπόβα σημείωσε ότι το άτομο με τον μολυσμένο γομφίο πιθανότατα υπέφερε από έντονο πόνο και ίσως αδυνατούσε να μασήσει σωστά, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποσιτισμό ή εξάπλωση της μόλυνσης στο οστό της γνάθου. Όπως εξήγησε, ένα άλλο μέλος της ομάδας, πιθανόν με εμπειρία στην κατασκευή λεπτών λίθινων εργαλείων, χρησιμοποίησε έναν μικρό διατρητή για να τρυπήσει προσεκτικά το δόντι.
The world’s oldest example of successful dentistry can be traced back to Neanderthals about 59,000 years ago, new research suggests https://t.co/oW0aaEg4j1
— The Wall Street Journal (@WSJ) May 13, 2026
Η ίδια υπογράμμισε ότι μπορεί να μην επρόκειτο για αποστειρωμένο χειρουργικό περιβάλλον, ωστόσο ήταν μια σκόπιμη και στοχευμένη πράξη. Τόνισε ακόμη ότι το στόμα είναι ιδιαίτερα δύσκολος χώρος για εργασία, καθώς απαιτείται επιδεξιότητα, υπομονή και η παρουσία κάποιου που θα κρατά σταθερό το κεφάλι του ασθενούς. Κατά την εκτίμησή της, η διαδικασία πραγματοποιήθηκε μέσα σε ένα στενό κοινωνικό πλαίσιο, πιθανόν μεταξύ μελών της ίδιας οικογένειας.
Η επέμβαση φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε με εργαλείο κατασκευασμένο από τοπικό ίασπη, ένα έντονα χρωματισμένο είδος χαλαζία που συναντάται στην περιοχή, χωρίς κανενός είδους αναισθησία, όπως αναφέρει η Wall Street Journal. Ο «οδοντίατρος» πιθανότατα περιστρέφοντας προσεκτικά την πέτρα μέσα στο δόντι δημιούργησε τη βαθιά οπή. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι, αν και η διαδικασία θα ήταν ιδιαίτερα επώδυνη, τελικά θα ανακούφιζε τον πόνο της μόλυνσης αφαιρώντας το κατεστραμμένο τμήμα του δοντιού. Η πρακτική αυτή προηγείται κατά περισσότερο από 40.000 χρόνια του παλαιότερου γνωστού παραδείγματος αντίστοιχης συμπεριφοράς.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η φθορά που καταγράφηκε στο δόντι του Νεάντερταλ από το Σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια δείχνει όχι μόνο σκόπιμη αφαίρεση του πολφού αλλά και ίχνη φθοράς που δημιουργήθηκαν όσο το άτομο συνέχιζε να χρησιμοποιεί το δόντι όσο ήταν εν ζωή. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η επέμβαση πραγματοποιήθηκε σε πολλά στάδια, κάτι που υποδηλώνει ότι οι γνωστικές ικανότητες των Νεάντερταλ ήταν «εντυπωσιακά ανεπτυγμένες» και, σε αυτό το επίπεδο, συγκρίσιμες με εκείνες των Homo sapiens της ίδιας περιόδου.
Η δρ Αλίσα Ζούμποβα δήλωσε ότι εδώ και πολλά χρόνια είναι γνωστό πως οι Νεάντερταλ φρόντιζαν τα άρρωστα και αδύναμα μέλη της κοινότητάς τους. Όπως ανέφερε, σε πολλές άλλες τοποθεσίες οι ερευνητές έχουν εντοπίσει οστικά κατάλοιπα με σοβαρούς τραυματισμούς που είχαν επουλωθεί, καθώς και σημάδια ασθενειών που θα καθιστούσαν δύσκολη ή αδύνατη τη φυσιολογική ζωή, είτε βραχυπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα.
Η ίδια πρόσθεσε ότι παρόμοιες περιπτώσεις έχουν βρεθεί και σε απολιθώματα Homo sapiens, όμως επειδή οι Νεάντερταλ θεωρούνταν επί μακρόν πιο πρωτόγονος κλάδος της ανθρώπινης οικογένειας, η φροντίδα προς τα μέλη της κοινότητας κατά τη Μέση Παλαιολιθική περίοδο αντιμετωπιζόταν και συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ως κάτι εξαιρετικό. Παρ’ όλα αυτά, όσο αυξάνονται τα στοιχεία, ενισχύεται η άποψη ότι οι Νεάντερταλ φρόντιζαν τους ασθενείς και αδύναμους με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν και οι σύγχρονοι άνθρωποι.
Η Λίντια Ζότκινα, η οποία συμμετείχε επίσης στη μελέτη, δήλωσε ότι αυτό που τη συγκλόνισε ήταν η τεράστια δύναμη θέλησης που πρέπει να είχε ο συγκεκριμένος Νεάντερταλ. Όπως ανέφερε, πιθανότατα κατανοούσε ότι ο πόνος της διαδικασίας ήταν μεγαλύτερος από τον πόνο της φλεγμονής, αλλά θα ήταν προσωρινός και έπρεπε να τον αντέξει.
Κατά τη δική της εκτίμηση, πρόκειται για ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς τα αρχαιολογικά στοιχεία επιτρέπουν όχι μόνο να διακρίνουμε πτυχές της ζωής των ανθρώπων του παρελθόντος, αλλά και να κατανοούμε τον χαρακτήρα τους ως ανθρώπων δυνατών και ανθεκτικών. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «τώρα, κάθε φορά που πηγαίνω στον οδοντίατρο, σκέφτομαι εκείνον τον άνθρωπο».
