Ο ρωσικός βομβαρδισμός της ενεργειακής υποδομής μετατρέπει τις πόλεις της Ουκρανίας σε παγωμένα, σκοτεινά κουφάρια, αναγκάζοντας χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν το Κίεβο και άλλα αστικά κέντρα και να αναζητήσουν καταφύγιο στα χωριά.

Τον φετινό χειμώνα, οι επιθέσεις της Ρωσίας σε ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και δίκτυα διανομής άφησαν εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους του Κιέβου χωρίς ρεύμα και θέρμανση επί μέρες, με τις θερμοκρασίες να πέφτουν στους -20 βαθμούς Κελσίου. Ο δήμαρχος της ουκρανικής πρωτεύουσας κάλεσε όσους είχαν τη δυνατότητα να φύγουν, εκτιμώντας ότι περίπου 600.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν ήδη την πόλη για πιο ασφαλείς περιοχές. Σε αυτή τη νέα φάση του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας, τα χωριά μετατρέπονται ξανά σε γραμμές ζωής για έναν πληθυσμό που παλεύει να επιβιώσει μέσα στο ψύχος και τα μπλακ άουτ.

Η 36χρονη Ραντοσλάβα Καμπατσί από το κέντρο του Κιέβου άντεξε δύο εβδομάδες χωρίς θέρμανση και πέντε ημέρες χωρίς ρεύμα, πριν πάρει την απόφαση να αφήσει πίσω θέατρα, γκαλερί και «κανονικότητα» και να καταφύγει με τον σύζυγό της και τη γάτα τους σε ένα παλιό οικογενειακό σπίτι στο χωριό Χριγκορίβκα, 30 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας. «Στο χωριό πάντα βρίσκεις καταφύγιο, φαγητό και κάτι που σε κρατά ψυχικά όρθιο», λέει, περιγράφοντας πώς η φύση, το κελάηδημα των πουλιών και η αλληλεγγύη των γειτόνων ανέκοψαν το άγχος και τις αϋπνίες που τη βασάνιζαν στο Κίεβο. Αν και τα μπλακ άουτ χτυπούν και το χωριό, η οικογένεια επένδυσε σε γεννήτρια – την οποία βάφτισε «Γαβρίλο» – και ζει με την καθημερινή ρουτίνα της συντήρησης του σπιτιού, του καθαρισμού του χιονιού και της συνεχούς επιφυλακής για νέες επιθέσεις της Ρωσίας.

Ουκρανία: Από τις πολυκατοικίες στα χωριά

Ουκρανοί ιστορικοί υπενθυμίζουν ότι η κοινωνία της χώρας υπήρξε κατά βάση αγροτική για αιώνες, με τα χωριά να λειτουργούν ως δίκτυο ασφάλειας σε εποχές πολέμων, κατοχής, λιμού. Σήμερα, λιγότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού ζει σε χωριά – έναντι άνω του 75% πριν από έναν αιώνα – όμως, με την κλιμάκωση της εκστρατείας βομβαρδισμών από τη Ρωσία, οι πόλεις αδειάζουν ξανά προς την ύπαιθρο. Από το Κίεβο μέχρι την Οδησσό, κάτοικοι πολυκατοικιών χωρίς θέρμανση, τρεχούμενο νερό και ανελκυστήρες εγκαταλείπουν τα διαμερίσματά τους και στρέφονται σε σπίτια με σόμπες ξύλου, τζάκια, πηγάδια και κήπους.

Η 25χρονη γραφίστρια Ολεξάντρα Σκατσκόβα έγινε viral στο TikTok όταν ανάρτησε βίντεο να πίνει τον πρωινό καφέ της δίπλα σε θερμόμετρο που έδειχνε μόλις 11 βαθμούς Κελσίου στο διαμέρισμά της στο Κίεβο. Μετά από δύο εβδομάδες χωρίς θέρμανση, βραστό νερό σε κερί και πολλά στρώματα ρούχων για την ίδια, τη σύντροφό της και τα δύο τους σκυλιά, ακολούθησε τη συμβουλή της μητέρας της και μετακόμισε στην πατρική κατοικία σε μικρή πόλη της περιφέρειας Οδησσού. Εκεί, το μεγάλο τζάκι, η κουζίνα αερίου και η δυνατότητα να προγραμματίζει τις αγορές της – παρά τις δυσκολίες με τις σπάνιες συγκοινωνίες και την ανάγκη πειθαρχίας στη χρήση καυσόξυλων – την έκαναν να νιώθει ότι «ξαναζεί και όχι απλώς επιβιώνει».

Ρωσία, πόλεμος φθοράς και αντοχή της κοινωνίας

Η στρατηγική της Ρωσίας να χτυπά συστηματικά την ενεργειακή υποδομή της Ουκρανίας, από το Κίεβο και το Χάρκοβο μέχρι την Οδησσό και το Ντνίπρο, έχει στόχο να λυγίσει το ηθικό, κόβοντας ρεύμα, θέρμανση και νερό σε μεγάλες πόλεις. Παρά τις εκτεταμένες βλάβες και τις διακοπές, το «αντίδοτο» της ουκρανικής κοινωνίας είναι συχνά έξω από τα αστικά κέντρα: σπίτια με σόμπες, γεννήτριες βενζίνης, τοπικά πηγάδια, αλλά και άτυχα δίκτυα αλληλοβοήθειας μεταξύ συγγενών και γειτόνων. Ο 23χρονος Ντανίλο Μπόικο, υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων, έφυγε με τους γονείς και τον αδελφό του από ένα διαμέρισμα 10ου ορόφου στο Κίεβο – όπου κάθε μπλακ άουτ σήμαινε παγωμένα σώματα και κομμένες αντλίες νερού, για να περάσει τις γιορτές σε χωριό νότια της πρωτεύουσας και τελικά να παραμείνει εκεί μέχρι την άνοιξη, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

Στο χωριό, το σπίτι ζεσταίνεται με ξύλο, υπάρχει τρεχούμενο νερό και πηγάδι, και η καθημερινότητα – από το φτυάρισμα του χιονιού μέχρι τις βόλτες στον ποταμό – λειτούργησε σαν ψυχοθεραπεία για τον νεαρό, που λέει ότι στο Κίεβο ένιωθε διαρκώς ένοχος και απομονωμένος. Παρόμοιες ιστορίες δείχνουν ότι, όσο ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας μπαίνει στην πέμπτη χρονιά του, η αντιπαράθεση δεν παίζεται μόνο στο μέτωπο, αλλά και στο ποιος θα αντέξει περισσότερο τις επιθέσεις στη βασική υποδομή. Στον αγώνα αυτό, η «επιστροφή στο χωριό» εξελίσσεται σε άτυπη εθνική στρατηγική ανθεκτικότητας – με τίμημα την εσωτερική μετακίνηση πληθυσμών, τη διάρρηξη του αστικού ιστού αλλά και την αναβίωση μιας παλαιάς αγροτικής ταυτότητας της Ουκρανίας.