Σε μια προκλητική δήλωση προχώρησε ο πρόεδρος του κεμαλικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) της Τουρκίας Οζγκιούρ Οζέλ στη συνάντηση του με τον ηγέτη του Κόμματος Νέας Ευημερίας (YRP) Φατίχ Ερμπακάν.
«Την τελευταία φορά που κάναμε χειραψία, πήγαμε και λυτρώσαμε την Κύπρο» δήλωσε χαρακτηριστικά για τον Αττίλα ο Οζέλ στη συνάντησή του με τον γιο του Νετζμετίν Ερμπακάν, ο οποίος ήταν μέντορας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Φετουλάχ Γκιουλέν.
Η φράση του Οζγκιούρ Οζέλ για την Κύπρο, ότι «κάθε λύση που αγνοεί την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους δεν θα υπηρετήσει τη μακροχρόνια ειρήνη», συνοψίζει τον νέο τρόπο με τον οποίο η τουρκική αντιπολίτευση επιχειρεί να τοποθετηθεί στο Κυπριακό, χωρίς να αμφισβητεί τον κεντρικό ρόλο της Άγκυρας στο νησί, ούτε και τη γραμμή της κυβέρνησης.
Η επίσκεψή του στον Φατίχ Ερμπακάν, επικεφαλής του ισλαμο-συντηρητικού Yeniden Refah, φανερώνει ότι ακόμα και οι πιο διαφορετικές αντιπολιτευτικές φωνές συγκλίνουν σε μια κοινή παραδοχή: η Τουρκία παραμένει αναντικατάστατος παράγοντας σε κάθε σενάριο λύσης.
Η διατύπωση του Οζέλ για την Κύπρο δεν είναι απλώς μια γενική αναφορά, αλλά ένα σαφές σήμα προς όλες τις κατευθύνσεις ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αποσυρθεί από το τραπέζι, ούτε να δεχτεί μια φόρμουλα όπου οι Τουρκοκύπριοι θα αντιμετωπίζονται ως «παράπλευρος παίκτης». Η γραμμή αυτή ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη θέση της κυβέρνησης Ερντογάν περί «δύο κρατών», ακόμη κι αν ο Οζέλ επιχειρεί να παρουσιάσει ένα πιο κοινωνικό, δικαιοκεντρικό προφίλ στο εσωτερικό. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η τοποθέτηση αυτή επιβεβαιώνει ότι ακόμη και μια ενδεχόμενη πολιτική αλλαγή στην Τουρκία δεν θα ανατρέψει εύκολα τις σταθερές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στο Κυπριακό.
Τουρκία: Αντιπολίτευση, κοινωνική πίεση και Κυπριακό
Η συνάντηση με τον Ερμπακάν παρουσιάστηκε επισήμως ως μια συζήτηση για το «καλάθι» των κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων, από τους μισθούς των συνταξιούχων και το ύψος του κατώτατου μισθού, μέχρι τις πιέσεις που δέχονται αγρότες, κτηνοτρόφοι, έμποροι και οι «αδιόριστοι» εκπαιδευτικοί. Ωστόσο, η φράση του Οζέλ για την Κύπρο επαναφέρει στο προσκήνιο ότι τα μεγάλα εσωτερικά αδιέξοδα δεν ακυρώνουν τη διαχρονική συναίνεση γύρω από τον ρόλο της Τουρκίας στα μεγάλα εθνικά μέτωπα.
Από τον Νετζμετίν, στον Φατίχ Ερμπακάν με ενδιάμεσο σταθμό τον Ερντογάν
Ο Νετζμετίν Ερμπακάν, ένας χαρισματικός μηχανικός που έγινε πολιτικός, ίδρυσε μια σειρά από ισλαμιστικά πολιτικά κόμματα από τη δεκαετία του 1970 και μετά. Αυτά τα κόμματα, που συχνά αντιμετωπίζονταν με καχυποψία από το κοσμικό κατεστημένο της Τουρκίας, συχνά απαγορεύονταν από τα δικαστήρια ή πιέζονταν από τον στρατό να διαλυθούν. Ένα εξ αυτών, το Κόμμα Ευημερίας (RP) διαλύθηκε και απαγορεύτηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τουρκίας το 1998 λόγω της ισλαμιστικής του ατζέντας.
Ο Ερντογάν, ένας νέος και φιλόδοξος πολιτικός, ανέβηκε στις τάξεις των κομμάτων του Ερμπακάν. Ωστόσο, άρχισε να δημιουργείται ένα ρήγμα μεταξύ του παραδοσιακού Ερμπακάν και του πραγματιστή Ερντογάν. Αυτό το ρήγμα κορυφώθηκε με μια διάσπαση μέσα στο Κόμμα Αρετής του Ερμπακάν (FP) το 2001. Ο Ερντογάν και οι «ανανεωτές» σύμμαχοί του ίδρυσαν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και μετατόπισαν την ισλαμιστική ρητορική τους ώστε να προβάλουν μια ευρύτερη συντηρητική εικόνα πιο ελκυστική για το τουρκικό κοινό και το κοσμικό κατεστημένο. Οι πιστοί στον Ερμπακάν ίδρυσαν το Κόμμα Ευτυχίας (Saadet Partisi).
Επειδή το Κόμμα Ευημερίας ήταν απαγορευμένο, ο γιος του πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας και μέντορα των Ερντογάν και Γκιουλέν, Νετζμετίν Ερμπακάν, Φατίχ, ίδρυσε το Κόμμα Νέας Ευημερίας (YRP) στις 23 Νοεμβρίου 2018. Το δόγμα του κόμματος, φαίνεται μεν από την πορεία που ακολουθεί η Τουρκία του Ερντογάν, αλλά πιο ξεκάθαρη εικόνα δίνει η φράση που χρησιμοποίησε ο αντιπρόεδρος της νεολαίας του κόμματος σε ομιλία στην Κωνσταντινούπολη: «Οι μέρες που θα κηρύξουμε τη Σαρία πλησιάζουν». Απευθύνεται σε εθνικιστές Τούρκους, που θεωρούν ότι ο Ερντογάν είναι πολύ «light» σε θέματα θρησκείας πια, ενώ τοποθετεί τη θρησκεία πιο ψηλά, ώστε να διαφορορποιείται ελάχιστα από τον Ουμίτ Οζντάγ, ηγέτη του Κόμματος της Νίκης (Zafer Partisi – ZP), ο οποίος προτάσσει το ακροδεξιό-αντιμεταναστευτικό έναντι του θρησκευτικού.
Παρά τις διαφορές απόψεών τους στα τέλη της δεκαετίας του ’70, ο Ερντογάν διατήρησε φαινομενικό σεβασμό για τον πρώην μέντορά του. Συγκεκριμένα, ο γιος του, Μπιλάλ Ερντογάν, ο οποίος γεννήθηκε το 1981, φέρει το πλήρες όνομα Νετζμετίν Μπιλάλ Ερντογάν, μια χειρονομία που θεωρείται σύμβολο διαρκούς πίστης.
