Στο ανεκπαίδευτο βλέμμα η θέα της πόλης Νόμε, στην Αλάσκα, από το καλά θερμαινόμενο SUV της Τζόι Μπέικερ μοιάζει με απόλυτο τίποτα. Ο ήλιος του πρώιμου χειμώνα βυθίζεται στον ορίζοντα μόλις τέσσερις ώρες μετά την ανατολή του, τα γκρίζα νερά του λιμανιού έχουν ήδη παγώσει και η μόνη κίνηση προέρχεται από ένα σμήνος ανθεκτικών θαλασσοπουλιών που βουτούν για τροφή κοντά στην ακτή. Για την ίδια, όμως, η εικόνα αυτή κρύβει ένα πολύ ευρύτερο όραμα: «Περισσότερη κίνηση, περισσότερες υπηρεσίες, περισσότερες δουλειές. Πολλά περισσότερα για τους ανθρώπους εδώ».
Η Τζόι Μπέικερ είναι διευθύντρια του λιμανιού της Νόμε και υπεύθυνη τοπικά για ένα σχέδιο ύψους 548 εκατομμυρίων δολαρίων, που προβλέπει την επέκταση του λιμανιού σε μία από τις πιο απομακρυσμένες πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών, στη Θάλασσα του Μπέρινγκ. Η Νόμε είναι μια ήσυχη, παγωμένη συνοριακή πόλη για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, γνωστή κυρίως για τον αγώνα ελκήθρων Ιντιταρόντ, και είναι προσβάσιμη μόνο αεροπορικώς, εκτός από λίγους καλοκαιρινούς μήνες, όταν τα νερά ξεπαγώνουν και επιτρέπουν τη διέλευση πλοίων, όπως αναφέρουν οι New York Times.
Σύντομα, ωστόσο, η υπάρχουσα αποβάθρα της Νόμε θα μετατραπεί στο πρώτο βαθύ λιμάνι της Αρκτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες, έναν κρίσιμο κόμβο στις φιλοδοξίες του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, να καταστήσει τη χώρα κυρίαρχη στο άκρο του βορρά και να ανταγωνιστεί άλλες παγκόσμιες δυνάμεις για ανεκμετάλλευτους φυσικούς πόρους και θαλάσσιους διαδρόμους. Ο πρόεδρος δεν ήταν ο εμπνευστής του σχεδίου, το οποίο ξεκίνησε πριν από περίπου δέκα χρόνια, ωστόσο οι αρκτικές φιλοδοξίες του, συμπεριλαμβανομένης της προσπάθειάς του να αποκτήσει τη Γροιλανδία, είναι διαχρονικές και ευρέως γνωστές.
Οι προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Νόμε έγιναν σαφείς προς το τέλος της πρώτης θητείας του, όταν το Κογκρέσο ενέκρινε την επέκταση του λιμανιού με τη στήριξη της κυβέρνησης. Πέρυσι, το έργο πέρασε από τη θεωρία στην πράξη, όταν το Σώμα Μηχανικών του Στρατού των ΗΠΑ ανέθεσε κατασκευαστικό συμβόλαιο ύψους 399,4 εκατομμυρίων δολαρίων για την πρώτη φάση, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κυβερνητικής στρατηγικής που αντιμετωπίζει την Αρκτική και τα κρίσιμα ορυκτά ως στρατηγικές προτεραιότητες. Το καλοκαίρι αναμένεται να ξεκινήσει η κατεδάφιση του υφιστάμενου λιμανιού, ενώ η ολοκλήρωση του έργου, και ο πιθανός μετασχηματισμός της Νόμε, τοποθετείται χρονικά στο 2033.
«Δεν είναι ότι η σημερινή κυβέρνηση προσπαθεί να ανοίξει την Αρκτική, αυτό το έκανε η Μητέρα Φύση», δήλωσε η Μπέικερ, καταγόμενη από το Νότιο Τέξας, η οποία μετακόμισε στην Αλάσκα το 1987 και απορρίπτει το ενδεχόμενο επιστροφής στις λεγόμενες, όχι πάντα με αγάπη, «Κάτω 48» πολιτείες. Όπως λέει, βλέπει τη σημερινή κυβέρνηση να αξιοποιεί την κατάσταση με τρόπο που θα διασφαλίσει την αυτάρκεια της χώρας, κάτι που, κατά την άποψή της, δεν μπορεί να είναι αρνητικό.
Το κατά πόσο η επέκταση του λιμανιού θα αποδειχτεί ωφέλιμη για τη Νόμε παραμένει ανοιχτό ερώτημα για πολλούς από τους 3.700 μόνιμους κατοίκους της πόλης, αλλά και για έναν μετακινούμενο πληθυσμό εργολάβων, υγειονομικών και φίλων του αγώνα έλκηθρων. Η επέκταση και η οικονομική ανάπτυξη που αναμένεται να ακολουθήσει θα μπορούσαν να διπλασιάσουν ή και να τριπλασιάσουν τον πληθυσμό, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες για το μέλλον χωρίς μια σαφή στρατηγική μακροπρόθεσμης οικονομικής βιωσιμότητας.
«Πρόκειται για μια πόλη με κύκλους άνθησης και παρακμής», δήλωσε ο Τζιμ Γουέστ Τζούνιορ, μακροχρόνιος τοπικός παράγοντας, του οποίου οι επιχειρηματικές δραστηριότητες περιλαμβάνουν εταιρεία χαλικιών, τοπική υπηρεσία ταξί και το ιστορικό μπαρ Board of Trade Saloon, ηλικίας 125 ετών. Όπως τόνισε, πρέπει να διασφαλιστεί ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν ακόμα οικονομικό κύκλο, αλλά για κάτι με διαρκή οφέλη για τις επόμενες γενιές.
Η πρώτη μεγάλη άνθηση της Νόμε ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν χρυσοθήρες γνωστοί ως οι «Τρεις Τυχεροί Σουηδοί» ανακάλυψαν χρυσό στο κοντινό Άνβιλ Κρικ. Η ανακάλυψη μετέτρεψε προσωρινά τη Νόμε στη μεγαλύτερη πόλη της Αλάσκας, με περισσότερους από 20.000 κατοίκους. Ένα δεύτερο κύμα «χρυσού πυρετού» ήρθε το 2011, λόγω της αύξησης των τιμών του χρυσού και των υπεράκτιων εξορύξεων, αλλά υποχώρησε σχεδόν εξίσου γρήγορα.
Η παραμονή των κατοίκων και η προσέλκυση νέων μόνιμων πληθυσμών αποτελεί διαρκή πρόκληση. Το νοσοκομείο και οι περισσότερες κατασκευαστικές εταιρείες βασίζονται σε προσωρινούς εργαζομένους, παρέχοντας είτε δική τους στέγη είτε επιδότηση ενοικίου, γεγονός που μειώνει τη διαθέσιμη κατοικία και αυξάνει το κόστος για τους μόνιμους κατοίκους.
Παρότι τοπικοί παράγοντες, όπως η Μπέικερ, πρώην λιμενάρχης της Νόμε η οποία αν και βρισκόταν σε σύνταξη επέστρεψε για να διαχειριστεί το έργο, πιστεύουν ότι η επέκταση θα οδηγήσει σε οικονομική βιωσιμότητα, παραμένει ασαφές πώς θα χρηματοδοτηθούν οι σχετικές ανάγκες. Βάσει της συμφωνίας με την πολιτειακή και ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η Νόμε πρέπει να καλύψει το 10% του κόστους κατασκευής του λιμανιού και το 100% των σχετικών υποδομών, όπως δρόμους, φωτισμό και αποχετευτικά δίκτυα, χωρίς να είναι ακόμη γνωστό το συνολικό κόστος.
Σήμερα, η επίπεδη, άδενδρη χειμερινή τούνδρα γύρω από τη Νόμε είναι γεμάτη εγκαταλελειμμένα μεταλλευτικά μηχανήματα, ενώ η πόλη παραμένει οικονομικά στάσιμη. Ελάχιστα παράγονται τόσο κοντά στον Αρκτικό Κύκλο και τα πάντα πρέπει να μεταφέρονται είτε αεροπορικώς είτε με εποχικά φορτηγά πλοία, με αποτέλεσμα ιδιαίτερα υψηλές τιμές. Σε πρόσφατη επίσκεψη, η τιμή της βενζίνης έφτανε τα 6,50 δολάρια το γαλόνι, το γάλα τα 6,99 δολάρια, ενώ ένα πεπόνι honeydew κόστιζε σχεδόν 12 δολάρια.
Πέρα από το δημαρχείο, η αισιοδοξία είναι συγκρατημένη. Η Τέρισκοβκγια Σμιθ, διευθύντρια του γυμνασίου – λυκείου Nome-Beltz, εκτίμησε ότι το 80% των μαθητών της δεν θα φοιτήσουν σε πανεπιστήμιο και εξέφρασε την ελπίδα ότι το έργο θα φέρει επαγγελματικές μαθητείες και ποιοτικές εργασιακές θέσεις. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, όπως λέει, δεν έχει υπάρξει καμία επικοινωνία από τους υπεύθυνους του έργου.
Τον Οκτώβριο, οι ψηφοφόροι της Νόμε ενέκριναν αύξηση του τοπικού φόρου πωλήσεων στο 6% για να αποφευχθούν περικοπές σε υπηρεσίες, όπως η επισκευή λακκουβών και οι ώρες λειτουργίας του κέντρου αναψυχής. Η σχολική περιφέρεια εξισορρόπησε τον προϋπολογισμό της αντλώντας πόρους από ταμείο που προοριζόταν για τη στέγαση εκπαιδευτικών.
Η διάθεση κονδυλίων για το λιμάνι, τη στιγμή που άλλες υπηρεσίες περιορίζονται, προκαλεί δυσαρέσκεια. «Καταλαβαίνω το νόημα για κάποιους άλλους, για τον στρατό ίσως, για μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, για κρουαζιερόπλοια», δήλωσε ο Κιθ Ρένταγουεϊ, συνιδιοκτήτης καταστήματος οικοδομικών υλικών κοντά στο λιμάνι. «Αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι βλέπω ουσιαστικό όφελος για τη Νόμε», συμπλήρωσε.
Ανησυχία εκφράζουν και οι αυτόχθονες κοινότητες της περιοχής του Στενού του Μπέρινγκ, όπου το 86% του πληθυσμού γύρω από τη Νόμε αυτοπροσδιορίζεται ως ιθαγενές. Η επέκταση του λιμανιού και ένα νέο ορυχείο γραφίτη που προωθήθηκε με ταχείες διαδικασίες από τον Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να αυξήσουν τον θόρυβο και τη ρύπανση, να επηρεάσουν την αλιεία, τα μεταναστευτικά πουλιά και τις φάλαινες, δημιουργώντας φόβους για εγκατάλειψη παραδοσιακών τρόπων ζωής.
Η Νόμε έχει διαδραματίσει και στο παρελθόν ρόλο στην εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο αμερικανικός στρατός διατηρούσε εγκαταστάσεις με κεραίες στην κορυφή του όρους Άνβιλ, γνωστές σήμερα στους κατοίκους ως «Νόμεχεντζ». Σήμερα, με την τήξη των πάγων και το αυξημένο ενδιαφέρον ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας για τις αρκτικές θαλάσσιες οδούς και τους φυσικούς πόρους, η Νόμε επανέρχεται στο προσκήνιο ως ένα από τα στρατηγικά σημαντικότερα σημεία στο Βόρειο Ημισφαίριο.
Το διευρυμένο λιμάνι δεν θα αποτελέσει στρατιωτική βάση, ωστόσο η Νόμε απέχει μόλις μία ώρα πτήσης από τη Ρωσία. Η αύξηση του βάθους του λιμανιού από τα 22 στα 40 πόδια θα επιτρέψει τον ελλιμενισμό κάθε τύπου αμερικανικού στρατιωτικού πλοίου, με εξαίρεση τα αεροπλανοφόρα. «Είμαι αρχηγός αστυνομίας σε μια μικρή πόλη και βλέπω αξιωματικούς πληροφοριών από το Ναυτικό, την Ακτοφυλακή και την Πολεμική Αεροπορία να έρχονται εδώ για συναντήσεις», δήλωσε ο Γουίλιαμ Κρόκετ, ο απερχόμενος αρχηγός της αστυνομίας της Νόμε. «Κάτι μεγάλο έρχεται», τονίζει.
