Είναι μια κοινή πεποίθηση: όταν είμαστε αγχωμένοι, αρρωσταίνουμε πιο εύκολα. Η επιστήμη φαίνεται να επιβεβαιώνει εν μέρει αυτή την άποψη, με σημαντικές όμως διευκρινίσεις. «Το άγχος έχει μια συγκεκριμένη επίδραση στην ανοσοποιητική σας υγεία», εξηγεί ο Daniel M. Davis, επικεφαλής των Βιοεπιστημών στο Imperial College London. «Αλλά το άγχος είναι ένα πολύ ευρύ φαινόμενο».

Όπως επισημαίνει, άλλο είναι το στιγμιαίο άγχος (για παράδειγμα, όταν βλέπουμε μια ταινία τρόμου) και άλλο το μακροχρόνιο στρες, όπως αυτό που μπορεί να προκαλέσει ένα διαζύγιο ή μια παρατεταμένη δύσκολη περίοδος στη ζωή.

Βραχυπρόθεσμο στρες: παροδικές αλλαγές χωρίς σοβαρές συνέπειες

Σύμφωνα με τον Δρ. Davis, το βραχυπρόθεσμο άγχος μπορεί να επηρεάσει προσωρινά το ανοσοποιητικό σύστημα. «Ο αριθμός των ανοσοκυττάρων στο αίμα αλλάζει», υποστηρίζει. Ωστόσο, αυτή η μεταβολή είναι σύντομη. «Επιστρέφει στο φυσιολογικό μέσα σε περίπου μία ώρα, επομένως είναι απίθανο να έχει κάποια σημαντική επίδραση».

Με άλλα λόγια, το περιστασιακό άγχος δύσκολα θα μας αρρωστήσει από μόνο του.

Χρόνιο στρες: όταν η άμυνα του οργανισμού εξασθενεί

Η εικόνα αλλάζει ριζικά όταν το στρες γίνεται χρόνιο. Όταν το σώμα αντιλαμβάνεται μια απειλή, τα επινεφρίδια απελευθερώνουν ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Οι ορμόνες αυτές προετοιμάζουν τον οργανισμό για την αντίδραση «μάχης ή φυγής», αυξάνοντας την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό.

Ταυτόχρονα όμως, καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Η κορτιζόλη, ειδικότερα, μειώνει την αποτελεσματικότητα των ανοσοκυττάρων στην καταστροφή των ασθενών κυττάρων.

Τι δείχνουν τα εργαστηριακά δεδομένα

«Μπορούμε να το δούμε αυτό ακόμη και σε μοριακό επίπεδο», τονίζει ο Δρ. Davis, συγγραφέας του βιβλίου Self Defence: A Myth-Busting Guide to Immune Health. Όπως εξηγεί, όταν κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος εκτίθενται σε νοσούντα κύτταρα (όπως καρκινικά) υπό φυσιολογικές συνθήκες τα καταστρέφουν. «Αλλά αν προσθέσουμε κορτιζόλη, γίνονται πολύ λιγότερο αποτελεσματικά».

Εάν αυτή η έκθεση στις ορμόνες του στρες διαρκέσει για εβδομάδες ή μήνες, το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενεί σταδιακά, καθιστώντας τον οργανισμό πιο ευάλωτο.

Μείωση του στρες: τι γνωρίζουμε και τι όχι

Πρακτικές όπως η ενσυνειδητότητα (mindfulness), το τάι τσι και άλλες στρατηγικές μείωσης του στρες έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης, κάτι που θεωρητικά θα έπρεπε να ωφελεί την ανοσία. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Δρ. Davis, η απόδειξη αυτού του οφέλους δεν είναι απλή.

«Δεν μπορείτε ηθικά να εκθέσετε μεγάλο αριθμό ανθρώπων σε μια ασθένεια για να ελέγξετε την ανοσολογική τους απόκριση», αναφέρει, ενώ προσθέτει ότι και η μέτρηση της “ανοσολογικής υγείας” σε πραγματικές συνθήκες είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Επιπλέον, το στρες είναι αναπόφευκτο. «Κάθε αλλαγή στη ζωή μας θα έχει κάποιο στρες που σχετίζεται με αυτήν και πολλές αλλαγές είναι θετικές».

Πότε χρειάζεται βοήθεια

Παρά τις δυσκολίες στη μέτρηση, το μήνυμα είναι σαφές: το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την άμυνα του οργανισμού. Για όσους ανησυχούν ότι βιώνουν παρατεταμένο άγχος, ο Δρ. Davis συνιστά ένα απλό αλλά κρίσιμο βήμα: να απευθυνθούν στον γενικό τους γιατρό.