Οι ΗΠΑ δοκιμάζουν στο Ιράν μια νέα μορφή πολέμου, όπου η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπει τους κατακλυσμούς δεδομένων από drone, δορυφόρους και αισθητήρες σε χιλιάδες στοχευμένα πλήγματα σε ελάχιστο χρόνο. Το Πεντάγωνο αναφέρει ότι κατάφερε να πλήξει πάνω από 2.000 στόχους σε μόλις τέσσερις ημέρες, χάρη σε συστήματα ΑΙ που επιταχύνουν δραματικά τον κύκλο «εντοπίζω–αποφασίζω–χτυπώ» σε σχέση με τις παλαιότερες, καθαρά ανθρώπινες διαδικασίες. Στην καρδιά αυτής της μετάβασης βρίσκεται η πλατφόρμα Maven της Palantir, σε συνδυασμό με το μοντέλο Claude της Anthropic, που λειτουργούν ως «λειτουργικό σύστημα» δεδομένων του Πενταγώνου για τις επιχειρήσεις στο Ιράν.
Οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης εντυπωσιάζουν τους στρατιωτικούς επιτελείς των ΗΠΑ: μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως αυτά πίσω από το Claude και το ChatGPT, δεν περιορίζονται πια στο να συνοψίζουν, αλλά «λογικεύονται», αναλύοντας βήμα-βήμα πολύπλοκα σενάρια και παράγοντας πολλαπλές επιλογές στόχων και σχεδίων δράσης. Ερευνητές όπως η Sophia Goodfriend σημειώνουν ότι αυτά τα εργαλεία επιτρέπουν στον αμερικανικό στρατό να συντάσσει πολύ μεγαλύτερους καταλόγους στόχων, πολύ ταχύτερα από τις παραδοσιακές, χρονοβόρες μεθόδους. Ήδη, μέχρι τον Μάιο του 2025, το Maven χρησιμοποιούνταν από περισσότερους από 20.000 χρήστες σε 35 στρατιωτικές οντότητες, με τον αριθμό αυτό να φτάνει, σύμφωνα με αναλυτές, κοντά στους 50.000 σήμερα, ενώ και το ΝΑΤΟ έχει υιοθετήσει την πλατφόρμα.
Τεχνητή νοημοσύνη και «αλυσίδα θανάτου» στις ΗΠΑ
Κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων όπως η Operation Epic Fury στο Ιράν, το Maven λειτουργεί ως «εγκέφαλος» λογισμικού, υποστηρίζοντας ολόκληρη την λεγόμενη kill chain: από την αναγνώριση και ιεράρχηση στόχων, μέχρι την επιλογή κατάλληλου όπλου και την εκτίμηση ζημιών μετά το πλήγμα. Εκεί που κάποτε οι αξιωματικοί τύπωναν φακέλους και περίμεναν ώρες ή και μέρες την υπογραφή ενός ανώτερου, σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη συμπυκνώνει τα πάντα σε λεπτά ή και δευτερόλεπτα, όπως παραδέχεται ειδικός αμυντικής τεχνολογίας που μίλησε στην FT. Ο διευθυντής της National Geospatial-Intelligence Agency, αντιναύαρχος Frank Whitworth, περιγράφει το στόχο ωμά: να λαμβάνονται «1.000 ποιοτικές αποφάσεις την ώρα» –να επιλέγονται και να απορρίπτονται στόχοι στο πεδίο της μάχης με ρυθμό βιομηχανικής αλυσίδας παραγωγής.
Ταυτόχρονα, άλλες μορφές τεχνητής νοημοσύνης, όπως η αυτόνομη πλοήγηση και η αναγνώριση εικόνας, χρησιμοποιούνται ήδη σε Ιράν, Γάζα και Ουκρανία. Ο ειδικός πυραυλικών συστημάτων Fabian Hoffmann εκτιμά ότι λογισμικά οπτικής αναγνώρισης βοηθούν τις ΗΠΑ να εντοπίζουν ταχύτερα εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων και άλλες κρίσιμες υποδομές, ξεπερνώντας το παλιό «μποτιλιάρισμα» όπου στρατιώτες αναγκάζονταν να βλέπουν χειροκίνητα ατελείωτο βίντεο από drones. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης κάνει αυτή τη διαδικασία ευκολότερη και ίσως εξηγεί, σύμφωνα με τον Hoffmann, την επιτυχία στα χτυπήματα κατά ιρανικών εκτοξευτών.
Το τίμημα της ταχύτητας: λάθη και άμαχοι
Η εκρηκτική αύξηση της ταχύτητας και του όγκου των πληγμάτων συνοδεύεται από βαριές σκιές για το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και την προστασία των αμάχων. Η βομβιστική επίθεση σε δημοτικό σχολείο θηλέων στην πόλη Μιναμπ, στο νότιο Ιράν, αναδεικνύεται ως παράδειγμα του θανάσιμου ρίσκου όταν στόχοι παράγονται ή ελέγχονται πλημμελώς – παρότι παραμένει ασαφές αν και σε ποιο βαθμό συμμετείχαν συστήματα ΑΙ στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Σύμφωνα με το ιρανικό Ερυθρό Ημισέληνο, στην εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν πληγεί πάνω από 20.000 μη στρατιωτικά κτίρια, εκ των οποίων 17.353 κατοικίες, στοιχείο που καταδεικνύει πώς μια διογκούμενη «λίστα στόχων» μπορεί να συμπαρασύρει ολόκληρους αστικούς ιστούς.
Η Τζέσικα Ντόρσι, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Ουτρέχτης, συγκρίνει την τωρινή εκστρατεία με τον πόλεμο κατά του ISIS: τότε ο διεθνής συνασπισμός χρειάστηκε έξι μήνες για περίπου 2.000 πλήγματα στο Ιράκ και τη Συρία, ενώ τώρα ο αντίστοιχος αριθμός χτυπημάτων από τις ΗΠΑ σημειώθηκε μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες. Η ίδια προειδοποιεί ότι, αν η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί εκθετικά περισσότερους στόχους από όσους μπορούν να ελεγχθούν ουσιαστικά, τίθεται με οξύτητα το ερώτημα πώς θα διασφαλιστεί «περιβάλλουσα ανθρώπινη κρίση» σε αποφάσεις που γεννιούνται από συστήματα που ίσως εκτελούν δεκάδες εκατομμύρια υπολογισμούς το δευτερόλεπτο. Ένας πρώην ανώτερος αξιωματούχος του αμερικανικού στρατού, σχολιάζοντας τη Μιναμπ, διερωτάται αν το σχολείο ήταν για χρόνια σε κάποια λίστα και αν το λάθος ανήκει σε άνθρωπο ή μηχανή – υπαινισσόμενος ότι ακόμη και η καλύτερη τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να εγγυηθεί «καθαρό» πόλεμο.
ΗΠΑ, τεχνητή νοημοσύνη και το μέτωπο Big Tech
Πίσω από τα στρατιωτικά δόγματα των ΗΠΑ βρίσκεται και η σύγκρουση συμφερόντων με τη Big Tech, που τροφοδοτεί και καθοδηγεί την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης στο πεδίο μάχης. Η Palantir εμφανίζεται ως ο βασικός προμηθευτής του «εγκεφάλου» Maven, ενώ η Anthropic δίνει το μοντέλο Claude για ανάλυση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, με αποτέλεσμα οι δύο εταιρείες να βρεθούν στο επίκεντρο πολιτικής και ηθικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ. Η πρόσφατη σύγκρουση Anthropic–Πενταγώνου σχετικά με τα όρια της στρατιωτικής χρήσης ΑΙ, που οδήγησε ακόμη και σε απειλές της Ουάσιγκτον ότι θα ακυρώσει συνολικά τις συμφωνίες αν δεν υπάρξει deal, δείχνει πόσο βαθιά έχει πολιτικοποιηθεί η «στρατιωτική τεχνητή νοημοσύνη».
Για τους εργαζόμενους στη Silicon Valley, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ουδέτερο προϊόν: όπως υπογραμμίζει σχετικό ρεπορτάζ της FT, εργαζόμενοι σε μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες πιέζουν τη διοίκηση να στηρίξει την Anthropic απέναντι στο Πεντάγωνο, ζητώντας σαφείς κόκκινες γραμμές στις στρατιωτικές εφαρμογές των μοντέλων τους. Την ίδια στιγμή, το Maven επεκτείνεται εντός ΝΑΤΟ και αμερικανικών δυνάμεων, με τη χρήση του να έχει ήδη υπερδιπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες, εδραιώνοντας την τεχνητή νοημοσύνη ως αναπόσπαστο μέρος της στρατιωτικής μηχανής των ΗΠΑ και ανοίγοντας έναν νέο, δύσκολα αναστρέψιμο κύκλο κούρσας εξοπλισμών ΑΙ.
