Η Ρωσία έχει μετατρέψει το ουκρανικό ενεργειακό σύστημα σε κεντρικό μέτωπο του πολέμου, εξαπολύοντας τον πιο σφοδρό χειμερινό βομβαρδισμό από την έναρξη της εισβολής. Παρ’ όλα αυτά, η Ουκρανία κατάφερε, με βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές και οικονομία, να κρατήσει όρθιο ένα δίκτυο σε οριακό σημείο κατάρρευσης.
Από τον Δεκέμβριο μέχρι τον Φεβρουάριο, οι μαζικές επιθέσεις της Ρωσίας σε υποδομές ηλεκτρισμού και θέρμανσης τριπλασιάστηκαν σε σχέση με τους τρεις προηγούμενους χειμώνες του πολέμου. Σύμφωνα με ουκρανικές πηγές, καταγράφηκαν 15 μεγάλα χτυπήματα με διαδοχικά «κύματα» drones και πυραύλων σε κρίσιμες εγκαταστάσεις, από υποσταθμούς υψηλής τάσης μέχρι μονάδες παραγωγής, την ώρα που η χώρα βίωνε τον πιο ψυχρό χειμώνα της τελευταίας δεκαετίας. Στο στόχαστρο βρέθηκαν και οι εργαζόμενοι του δικτύου, με τον επικεφαλής επιχειρήσεων της Ukrenergo, Ολεξίι Μπρεχτ, να χάνει τη ζωή του λίγο μετά από επίθεση σε κομβικό υποσταθμό που τροφοδοτεί το Κίεβο.
Την ώρα που η θερμοκρασία στην ουκρανική πρωτεύουσα έπεφτε έως και στους μείον 18 βαθμούς Κελσίου, πάνω από ένα εκατομμύριο νοικοκυριά στο Κίεβο έμειναν χωρίς ρεύμα, ενώ οι διακοπές σε ηλεκτρισμό και νερό διήρκεσαν τρεις έως τέσσερις φορές περισσότερο από προηγούμενους χειμώνες. Η κυβέρνηση κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για πρώτη φορά από την έναρξη της μεγάλης εισβολής, καθώς τα πλήγματα σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς, υποσταθμούς και δίκτυα διανομής απομόνωσαν την πρωτεύουσα από την υπόλοιπη χώρα. Παράλληλα, ρωσικοί βομβαρδισμοί έπληξαν και τις εγκαταστάσεις παραγωγής φυσικού αερίου, οδηγώντας σε απώλεια περίπου της μισής εγχώριας παραγωγής και σε ρεκόρ εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.
Ρωσία – Ουκρανία: Πόλεμος φθοράς στο δίκτυο
Δεξαμενές σκέψης και αναλυτές επισημαίνουν ότι οι στοχευμένες επιθέσεις της Ρωσίας στο ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας δεν αποσκοπούν μόνο στην κάμψη του ηθικού των πολιτών, αλλά και στην αποστράγγιση πόρων από το μέτωπο. Το Κίεβο αναγκάζεται να μετακινεί αντιαεροπορικά συστήματα για την προστασία σταθμών παραγωγής, κόμβων μεταφοράς και συνεργείων επισκευής, τα οποία πλέον θεωρούνται «υψηλής αξίας στόχοι» από τη Μόσχα. Κάθε νέος γύρος επιθέσεων σημαίνει αδιάκοπες επιδιορθώσεις, τεράστιο κόστος και νέο κύμα εσωτερικής ανασφάλειας, καθώς θέρμανση, νερό και φωτισμός μετατρέπονται σε όπλα πίεσης πάνω στον άμαχο πληθυσμό.
Παρά το μέγεθος της καταστροφής, η Ουκρανία απέφυγε την πλήρη κατάρρευση του συστήματος χάρη σε έναν αγώνα δρόμου με αλλεπάλληλες επισκευές και την κατεπείγουσα βοήθεια από τη Δύση. Σύμφωνα με το Κίεβο, τα αποθέματα εξοπλισμού έχουν σχεδόν εξαντληθεί και απαιτείται άμεση χρηματοδότηση περίπου 1 δισ. δολαρίων, ενώ οι σύμμαχοι στέλνουν εκατοντάδες γεννήτριες, ισχυρές μπαταρίες και βιομηχανικούς λέβητες για να καλύψουν μέρος των ελλείψεων. Παράλληλα, η νέα στρατηγική της ουκρανικής πλευράς στρέφεται στην εγκατάσταση μικρών, αποκεντρωμένων μονάδων παραγωγής, 762 μεγαβάτ μόνο το 2025 έναντι 225 το 2024, ώστε η χώρα να μειώσει την εξάρτησή της από το κεντρικό, σοβιετικής εποχής σύστημα.
Ρωσία – Ουκρανία: Μια μάχη που συνεχίζεται στο σκοτάδι
Για τους ανθρώπους στο πεδίο, ο ενεργειακός πόλεμος σημαίνει μια καθημερινότητα στα όρια της αντοχής. Στο Κίεβο, σχολεία και πανεπιστήμια επέκτειναν τις χειμερινές διακοπές, πολλές επιχειρήσεις γύρισαν σε τηλεργασία ή περιόρισαν δραστικά το ωράριό τους, ενώ συνεργεία εργάζονται μέρα και νύχτα για να αποκαταστήσουν τους αγωγούς και τα καλώδια κάτω από παγωμένο έδαφος και σπασμένη άσφαλτο. Ένας 55χρονος χειριστής εκσκαφέα περιέγραψε τον αγώνα δρόμου για να επανέλθει το ρεύμα στα νοικοκυριά λέγοντας πως «οι γραμμές δεν αντέχουν τέτοια πίεση όλες μαζί», δίνοντας μια εικόνα ενός δικτύου που λειτουργεί διαρκώς «στο κόκκινο».
Την ίδια στιγμή, οι διαδοχικοί γύροι επιθέσεων με drones, βαλλιστικούς και cruise πυραύλους σε πόλεις όπως το Κίεβο, η Οδησσός και η κεντρική Ουκρανία δείχνουν ότι η Μόσχα αντιμετωπίζει την ενέργεια ως μακροπρόθεσμο εργαλείο φθοράς. Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει καταγγείλει ότι, πέρα από τις ενεργειακές υποδομές, πλήττονται και κατοικημένες περιοχές και σιδηροδρομικές γραμμές, σε μια προσπάθεια να διαταραχθεί τόσο η καθημερινότητα των πολιτών όσο και η στρατιωτική εφοδιαστική αλυσίδα. Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν και η πίεση στο δίκτυο προσωρινά μειώνεται, η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της γνωρίζουν ότι ο επόμενος χειμώνας μπορεί να κριθεί όχι μόνο στα χαρακώματα, αλλά και στα καλώδια και τους μετασχηματιστές που κρατούν τη χώρα φωτισμένη.
