Έντονη ανησυχία προκαλεί στους επιστήμονες η επίσημη άφιξη του Ελ Νίνιο, του φυσικού κλιματικού φαινομένου που στο παρελθόν έχει συνδεθεί με ακραία καιρικά φαινόμενα, λιμούς, ασθένειες και δεκάδες εκατομμύρια θανάτους. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι σημερινές συνθήκες ενδέχεται να οδηγήσουν σε ένα εξαιρετικά ισχυρό επεισόδιο, το οποίο θα μπορούσε να προσεγγίσει σε ένταση το καταστροφικό γεγονός του 1877 που άλλαξε την πορεία της παγκόσμιας ιστορίας.
Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό κλιματικό μοτίβο που εμφανίζεται όταν τα νερά του Ειρηνικού Ωκεανού γίνονται θερμότερα από το συνηθισμένο, επηρεάζοντας τις καιρικές συνθήκες σε ολόκληρο τον πλανήτη για διάστημα τουλάχιστον αρκετών μηνών. Οι ωκεάνιες συνθήκες έχουν πλέον θερμανθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε το φαινόμενο να θεωρείται ενεργό και αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον μέχρι το επόμενο έτος.
Την Πέμπτη, αξιωματούχοι ανακοίνωσαν επισήμως την έναρξη του φαινομένου, με εκπρόσωπο της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) να δηλώνει: «Οι συνθήκες Ελ Νίνιο είναι παρούσες και αναμένεται να ενισχυθούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα 2026-2027 στο Βόρειο Ημισφαίριο».
Η ανακοίνωση σημαίνει ότι η υπηρεσία διαπίστωσε πως οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας βρίσκονται τουλάχιστον κατά 0,9 βαθμούς Φαρενάιτ πάνω από τον μέσο όρο και αναμένεται να παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα στο προσεχές μέλλον.
Αυξάνονται οι φόβοι για ένα «Γκοτζίλα» ή «Σούπερ» Ελ Νίνιο
Οι κλιματολόγοι φοβούνται ότι το συχνό αυτό καιρικό φαινόμενο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «Γκοτζίλα» ή «Σούπερ» Ελ Νίνιο μέχρι το τέλος του έτους, με τις θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να αυξάνονται κατά 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα ή και περισσότερο, κάτι που η NOAA χαρακτηρίζει ως «ισχυρό».
Η υπηρεσία επιβεβαίωσε αυτούς τους φόβους την Πέμπτη, αναφέροντας ότι υπάρχει πιθανότητα 63% το Ελ Νίνιο να καταστεί «πολύ ισχυρό» μεταξύ Νοεμβρίου 2026 και Ιανουαρίου 2027.
Παράλληλα, οι αρμόδιοι για το κλίμα υπογράμμισαν ότι το συγκεκριμένο Ελ Νίνιο αναμένεται να είναι ένα από τα ισχυρότερα από το 1950, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι θα μπορούσε να προσεγγίσει το ιστορικό γεγονός του 1877, το οποίο προκάλεσε σοβαρές ξηρασίες και καταστροφές καλλιεργειών σε ολόκληρο τον κόσμο, συμβάλλοντας σε περισσότερους από 50 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως.
Πολλοί ιστορικοί του κλίματος θεωρούν ότι το γεγονός του 1877 αναδιαμόρφωσε την παγκόσμια ιστορία και το χαρακτηρίζουν ως μία από τις πρώτες πραγματικά παγκόσμιες κλιματικές καταστροφές.
Η καταστροφή του 1877 που στοίχισε τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους
Μια αύξηση μόλις 2,7 βαθμών Κελσίου στις θερμοκρασίες της επιφάνειας του Ειρηνικού Ωκεανού προκάλεσε τεράστιες καταστροφές σε πολλές ηπείρους.
Περιοχές της Αφρικής, της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Αυστραλίας βίωσαν ακραίες ξηρασίες και εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές. Στην Ινδία εξαφανίστηκαν οι συνήθεις μουσώνες, ενώ η Βόρεια Κίνα επλήγη από καταστροφικές περιόδους ξηρασίας που οδήγησαν σε αποτυχία των συγκομιδών. Στη Βραζιλία, ποτάμια στέρεψαν και η γεωργική παραγωγή κατέρρευσε.
Την ίδια περίοδο καταγράφηκαν εξάρσεις ελονοσίας, πανώλης, δυσεντερίας, ευλογιάς και χολέρας σε ήδη εξασθενημένους πληθυσμούς.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η έλλειψη τροφίμων και οι επιδημίες που ακολούθησαν προκάλεσαν τον θάνατο έως και του 4% του παγκόσμιου πληθυσμού της εποχής. Εάν συνέβαινε κάτι αντίστοιχο σήμερα εξαιτίας του Ελ Νίνιο, αυτό θα αντιστοιχούσε σε τουλάχιστον 250 εκατομμύρια νεκρούς.
Οι επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει το φαινόμενο
Παρότι κάθε επεισόδιο Ελ Νίνιο είναι διαφορετικό, στις Ηνωμένες Πολιτείες συνήθως προκαλεί θερμοκρασίες υψηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα στο βόρειο μισό της χώρας και σε τμήματα της Αλάσκας. Αντίθετα, ψυχρότερες συνθήκες επικρατούν συχνότερα στις νότιες πολιτείες, ιδιαίτερα από το Τέξας έως τις νοτιοανατολικές περιοχές.
Το φαινόμενο μεταβάλλει επίσης τις διαδρομές των καταιγίδων, αυξάνοντας τις πιθανότητες για πιο υγρές καιρικές συνθήκες στην Καλιφόρνια, τις νοτιοδυτικές πολιτείες, τις ακτές του Κόλπου του Μεξικού και μεγάλο μέρος των νοτιοανατολικών Ηνωμένων Πολιτειών.
Την ίδια στιγμή, ξηρότερες συνθήκες παρατηρούνται συχνά σε τμήματα των Βόρειων Βραχωδών Ορέων, στην κοιλάδα του Οχάιο, στις περιοχές των Μεγάλων Λιμνών και σε τμήματα της κοιλάδας του Μισισιπή.
Η ανακοίνωση της Πέμπτης αποκάλυψε ότι η περιοχή του κεντρικού Ειρηνικού όπου οι επιστήμονες παρακολουθούν ενεργά τις θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας για το Ελ Νίνιο βρισκόταν κατά 0,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα, ξεπερνώντας το όριο ενεργοποίησης του φαινομένου που είναι οι 0,5 βαθμοί Κελσίου.
Ωστόσο, η NOAA αποκάλυψε επίσης ότι τα νερά του ανατολικού Ειρηνικού έχουν ήδη θερμανθεί κατά 2,1 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο. Το μοτίβο αυτό, όπου τα θερμότερα νερά εντοπίζονται στα ανατολικά, θεωρείται χαρακτηριστικό της ανάπτυξης ενός ισχυρού Ελ Νίνιο.
Οι προειδοποιήσεις των μετεωρολόγων
Ο ανώτερος μετεωρολόγος της AccuWeather, Τσαντ Μέριλ, δήλωσε ότι «τα περισσότερα Ελ Νίνιο ξεκινούν το φθινόπωρο, επομένως αυτό αναπτύσσεται πολύ νωρίτερα και πολύ ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν».
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ελ Νίνιο επηρεάζει σημαντικά το φυσικό αεροχείμαρρο που κινείται από τα δυτικά προς τα ανατολικά πάνω από το κεντρικό τμήμα της χώρας.
Καθώς το φαινόμενο θερμαίνει τον Ειρηνικό Ωκεανό, ο αεροχείμαρρος μετατοπίζεται νοτιότερα και περνά πάνω από τις νότιες πολιτείες και τις πολιτείες του Κόλπου του Μεξικού.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα περισσότερες βροχοπτώσεις στον Νότο, ξηρότερες συνθήκες στις μεσοδυτικές πολιτείες και θερμότερο καιρό στον Βορειοδυτικό Ειρηνικό και στις Βόρειες Πεδιάδες.
Ο Τσαντ Μέριλ πρόσθεσε ότι «θα εντείνει την ξηρασία στον Βορειοδυτικό Ειρηνικό και στα Βόρεια Βραχώδη Όρη, ενώ θα μειώσει την ένταση και την έκταση της ξηρασίας στις νοτιοδυτικές πολιτείες».
Όπως επεσήμανε, «δεν θα κάνει τίποτα για να εξαλείψει τη μακροχρόνια ξηρασία στις νοτιοανατολικές πολιτείες και στις μεσοατλαντικές περιοχές μέχρι τα τέλη του φθινοπώρου και τις αρχές του χειμώνα».
Από την πλευρά της, η Ντίπτι Σινγκ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Ουάσινγκτον, δήλωσε στην Washington Post ότι «πολυετείς ταυτόχρονες ξηρασίες παρόμοιες με εκείνες της δεκαετίας του 1870 θα μπορούσαν να συμβούν ξανά».
Η ίδια προειδοποίησε ότι «αυτό που είναι διαφορετικό σήμερα είναι πως η ατμόσφαιρα και οι ωκεανοί είναι σημαντικά θερμότεροι από ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1870, γεγονός που σημαίνει ότι τα ακραία φαινόμενα που θα συνδέονται με το Ελ Νίνιο θα μπορούσαν να είναι ακόμα πιο ακραία».
Πιθανή μείωση των τυφώνων αλλά όχι του κινδύνου
Παρότι τα Σούπερ Ελ Νίνιο έχουν προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο στο παρελθόν, οι μετεωρολόγοι επισημαίνουν ότι το φαινόμενο ενδέχεται να βοηθήσει τις ανατολικές ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών να αποφύγουν μια καταστροφική περίοδο τυφώνων στον Ατλαντικό.
Συνολικά, η AccuWeather προβλέπει πλέον μια περίοδο τυφώνων κάτω από τον μέσο όρο, με λιγότερες μεγάλες καταιγίδες και λιγότερους τροπικούς κυκλώνες που θα εξελιχθούν σε μεγάλους τυφώνες.
Ωστόσο, ο επικεφαλής μακροπρόθεσμων προγνώσεων της εταιρείας, Πολ Παστέλοκ, δήλωσε στην Daily Mail ότι οι Αμερικανοί δεν πρέπει να εφησυχάζουν το 2026, καθώς ένας μεγάλος τυφώνας μπορεί να πλήξει την ξηρά ακόμα και υπό συνθήκες Ελ Νίνιο.
«Αρκεί μία καταιγίδα και ξαφνικά όλα αλλάζουν. Δεν λέμε ότι το Ελ Νίνιο θα εξασθενήσει πλήρως και θα καταστείλει ολοκληρωτικά την περίοδο τυφώνων στον Ατλαντικό», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος τόνισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν θερμά νερά και σημαντικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη επικίνδυνων συστημάτων, υπογραμμίζοντας πως όσοι πιστεύουν ότι «δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας φέτος» κάνουν λάθος, καθώς «αρκεί μία μόνο καταιγίδα».
Ο Πολ Παστέλοκ υπενθύμισε επίσης ότι ο καταστροφικός τυφώνας Άντριου, ο οποίος έπληξε τη νότια Φλόριντα ως τυφώνας κατηγορίας 5 το 1992 και προκάλεσε τον θάνατο 65 ανθρώπων παγκοσμίως, αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια ενός καλοκαιριού με συνθήκες Ελ Νίνιο.
Τι σημαίνει το ισχυρό Ελ Νίνιο για την Ευρώπη και τη Μεσόγειο
Ενώ η διεθνής δημοσιότητα επικεντρώνεται στην πιθανότητα εμφάνισης ενός ισχυρού Ελ Νίνιο αργότερα μέσα στο έτος και στις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει στο παγκόσμιο κλίμα, οι επιστήμονες προσπαθούν παράλληλα να απαντήσουν σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη;
Προηγούμενα επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν συνδεθεί με μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων και με ασυνήθιστες θερμοκρασιακές αποκλίσεις στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οποιεσδήποτε επιπτώσεις από τον τρέχοντα κύκλο του φαινομένου δεν αναμένεται να γίνουν αισθητές πριν από τα τελευταία στάδια του 2026.
Με την Ευρώπη να βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ολοένα συχνότερους καύσωνες, μεγαλύτερης διάρκειας περιόδους ακραίας ζέστης και εντονότερα ακραία καιρικά φαινόμενα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, οι επιστήμονες εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο το Ελ Νίνιο θα μπορούσε να ενισχύσει ή να μεταβάλει τις επιπτώσεις αυτές στην περιοχή.
Το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας είναι στραμμένο στο Ελ Νίνιο, το οποίο αναμένεται να αναπτυχθεί κατά το δεύτερο μισό του έτους και να προκαλέσει εκτεταμένες επιπτώσεις, ιδιαίτερα στον τροπικό Ειρηνικό. Ωστόσο, πολύ λιγότερο καταγεγραμμένες είναι οι συνέπειες που ενδέχεται να έχει στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο, ειδικά σε μια περίοδο όπου η κλιματική αλλαγή έχει ήδη οδηγήσει σε πρωτοφανή ακραία φαινόμενα.
Ο ερευνητής του Κέντρου Ευρωμεσογειακής Κλιματικής Αλλαγής (CMCC) και ειδικός στις εποχικές προβλέψεις, Λεόνε Καβίκια, εξηγεί ότι «όταν μιλάμε για τη Μεσόγειο, η επίδραση του Ελ Νίνιο είναι έμμεση», σημειώνοντας ότι στο παρελθόν το φαινόμενο έχει προκαλέσει μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων και έχει επηρεάσει τη χειμερινή ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη.
Όπως επισημαίνει, παρότι οι έμμεσες αυτές επιδράσεις αποτελούν ήδη αντικείμενο μελέτης, ένα ζήτημα που απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή είναι ο τρόπος με τον οποίο το Ελ Νίνιο θα αλληλεπιδράσει με το σημερινό και μελλοντικό κλιματικό σύστημα της Ευρώπης, το οποίο είναι ήδη εξαιρετικά θερμό. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι οι πιθανές επιπτώσεις του συγκεκριμένου κύκλου του Ελ Νίνιο δεν αναμένεται να γίνουν αισθητές πριν από τα τέλη του 2026.
Η σύνθετη σχέση του Ελ Νίνιο με τη Μεσόγειο
Για τη Μεσόγειο, το Ελ Νίνιο δεν λειτουργεί μέσω μιας απλής σχέσης αιτίου και αποτελέσματος. Η επιρροή του μεταφέρεται μέσω ατμοσφαιρικών διασυνδέσεων μεγάλης κλίμακας που μεταβάλλουν την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας στην περιοχή του Ατλαντικού και της Ευρώπης.
Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η Νότια Ταλάντωση του Ελ Νίνιο επηρεάζει πράγματι το ευρωπαϊκό κλίμα, όμως το σήμα αυτό είναι εποχικό, σε ορισμένες περιπτώσεις μη γραμμικό και επηρεάζεται από άλλους παράγοντες, όπως οι συνθήκες που επικρατούν τόσο στον Ατλαντικό όσο και στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Σε γενικές γραμμές, ορισμένα ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν συσχετιστεί στο παρελθόν με χαμηλότερες από τις φυσιολογικές θερμοκρασίες σε περιοχές της βορειοανατολικής Ευρώπης. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται συχνά με υψηλότερες ατμοσφαιρικές πιέσεις στη Σκανδιναβία, εξασθένηση των δυτικών ανέμων και μετατόπιση νοτιότερα της τροχιάς των ατλαντικών καταιγίδων.
Το συγκεκριμένο μοτίβο μπορεί να ευνοήσει πιο υγρές συνθήκες στη Μεσόγειο και στη Γαλλία, ενώ παράλληλα οδηγεί συχνά σε ξηρότερο καιρό στη βορειοδυτική Ευρώπη και στη Νορβηγία. Παρ’ όλα αυτά, η ευρωπαϊκή απόκριση στο Ελ Νίνιο θεωρείται σχετικά ασθενής και μεταβλητή, με τα πιο ξεκάθαρα σημάδια να εμφανίζονται συνήθως στα τέλη του χειμώνα, από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο.
Περισσότερες βροχές το φθινόπωρο, λιγότερες την άνοιξη
Ειδικότερα για τις βροχοπτώσεις στη δυτική Μεσόγειο, οι μελέτες δείχνουν ότι η επιρροή του Ελ Νίνιο δεν παραμένει σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με την εποχή.
Για παράδειγμα, το φθινόπωρο πριν από την κορύφωση ενός επεισοδίου Ελ Νίνιο, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση αντιστοιχεί στο φθινόπωρο του 2026, η δυτική Μεσόγειος δέχεται περίπου 10% περισσότερες βροχοπτώσεις από το φυσιολογικό.
Αντίθετα, την επόμενη άνοιξη η εικόνα αλλάζει πλήρως, καθώς οι βροχοπτώσεις μειώνονται περίπου κατά 10%, γεγονός που οδηγεί σε πρόωρη λήξη της υγρής περιόδου.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν είναι ομοιόμορφες. Κάθε επεισόδιο Ελ Νίνιο μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφορές από τα υπόλοιπα, εξαιτίας της φυσικής μεταβλητότητας της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στον Ατλαντικό, ενώ άλλοι παράγοντες είναι δυνατόν να ενισχύσουν ή να αποκρύψουν το σχετικό σήμα.
Γιατί οι συνέπειες μπορεί να είναι εντονότερες σε έναν θερμότερο πλανήτη
Ένας από τους παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάσουν την έκταση των επιπτώσεων είναι η κλιματική αλλαγή και η επίδρασή της στο βασικό κλιματικό υπόβαθρο της Ευρώπης.
Η Μεσόγειος θεωρείται μία από τις περιοχές του πλανήτη που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμα και οι έμμεσες επιδράσεις του Ελ Νίνιο ενδέχεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία όταν προστίθενται στις ήδη αυξημένες θερμοκρασίες και στη διαρκώς εντεινόμενη θαλάσσια θερμική καταπόνηση.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, τα ακραία φαινόμενα, όπως οι καύσωνες και οι έντονες βροχοπτώσεις, αυξάνονται ήδη σε συχνότητα και ένταση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ακόμα και σενάρια μέτριας υπερθέρμανσης θα μπορούσαν να μειώσουν το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδόν κατά μισή ποσοστιαία μονάδα έως το 2050.
Παράλληλα, οι προβολές δείχνουν ότι μέχρι το τέλος του αιώνα οι παράκτιες πλημμύρες θα μπορούσαν να επηρεάζουν έως και 484.000 ανθρώπους, ενώ οι πλημμύρες ποταμών έως και 2,2 εκατομμύρια πολίτες.
«Εάν οι σημερινές τάσεις θέρμανσης συνεχιστούν, το 2026 θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ», προειδοποιεί ο Λεόνε Καβίκια.
Ο ίδιος τονίζει ότι ένα Ελ Νίνιο ίδιας έντασης, το οποίο εκδηλώνεται σε έναν ήδη θερμότερο πλανήτη, ενδέχεται να μην προκαλέσει τις ίδιες επιπτώσεις με εκείνες που καταγράφηκαν σε προηγούμενες δεκαετίες.
Στην πράξη, το Ελ Νίνιο μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες για υψηλότερες θερμοκρασίες σε παγκόσμιο επίπεδο, ενισχύοντας ταυτόχρονα περιφερειακά ακραία φαινόμενα, όπως η θερμική καταπόνηση, ο κίνδυνος ξηρασίας σε ορισμένες περιόδους και περιοχές, αλλά και τα έντονα επεισόδια βροχοπτώσεων σε άλλες.
Την ώρα που η Υπηρεσία Κοπέρνικος αναφέρει ότι ο Μάρτιος του 2026 ήταν ο τέταρτος θερμότερος Μάρτιος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως, ενώ η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας των ωκεανών για τον ίδιο μήνα ήταν η δεύτερη υψηλότερη που έχει παρατηρηθεί ποτέ, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το Ελ Νίνιο πιθανότατα θα αναπτυχθεί πάνω σε ένα ήδη ασυνήθιστα θερμό κλιματικό υπόβαθρο και όχι υπό μέσες ιστορικές συνθήκες.
Ο Λεόνε Καβίκια συνοψίζει την ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας, επισημαίνοντας ότι «αυτό που θεωρείται πιο βέβαιο είναι πως η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση και η αύξηση των ακραίων κλιματικών φαινομένων στην Ευρώπη θα μπορούσαν να ενισχύσουν ή να μεταβάλουν τις επιπτώσεις που συνδέονται με τις ατμοσφαιρικές ανωμαλίες του Ελ Νίνιο».
