Ο ωκεανός της Φλόριντα, κρυφός «παλμογράφος» του κλίματος, μπορεί να καθορίσει το μέλλον της Γης πολύ πέρα από τα ζεστά νερά μεταξύ Μαϊάμι και Μπαχάμες. Την ώρα που η ανθρωπότητα ανησυχεί για την κλιματική κρίση, μια αόρατη ροή κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας λειτουργεί ως κρίσιμος δείκτης για το αν ο πλανήτης πλησιάζει σε ένα επικίνδυνο σημείο καμπής.
Σε μια αποστολή 36 ωρών στο Στενό της Φλόριντα, επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι και της NOAA παλεύουν με τον χρόνο, την κούραση και τα στοιχεία της φύσης για να καταγράψουν με ακρίβεια τη δύναμη του «Ρεύματος της Φλόριντα» ενός από τα ταχύτερα θαλάσσια ρεύματα του πλανήτη. Μέσα στη νύχτα, η ερευνητική ομάδα ρίχνει στη θάλασσα ένα βαρύ «κλουβί» με αισθητήρες για να μετρήσει θερμοκρασία, αλατότητα και πυκνότητα, γνωρίζοντας ότι κάθε βλάβη στα όργανα μπορεί να τινάξει στον αέρα πολύτιμα δεδομένα μηνών.
Ωκεανός: Ο ιμάντας μεταφοράς του πλανήτη
Το Florida Current είναι τμήμα της γιγαντιαίας ατλαντικής κυκλοφορίας γνωστής ως AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation), ενός συστήματος ωκεάνιων ρευμάτων που λειτουργεί σαν τεράστιος ιμάντας μεταφοράς θερμότητας, θρεπτικών συστατικών και αλάτων. Τα ζεστά νερά που διασχίζουν τη θάλασσα μεταξύ Φλόριντα και Μπαχάμες τροφοδοτούν το Ρεύμα του Κόλπου του Μεξικού και στη συνέχεια τον Βόρειο Ατλαντικό, πριν ψυχρανθούν, βαρύνουν και βυθιστούν κοντά στην Αρκτική για να επιστρέψουν προς τον ισημερινό.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη και το λιώσιμο των πάγων ρίχνουν περισσότερο γλυκό νερό στον βόρειο Ατλαντικό, καθιστώντας το νερό λιγότερο πυκνό και λιγότερο ικανό να βυθιστεί, αποδυναμώνοντας εν δυνάμει αυτή την ωκεάνια «αλυσίδα παραγωγής». Ένα μεγάλο σοκ στο σύστημα αυτό θα μπορούσε να ανατρέψει τα μοτίβα βροχών σε τμήματα της Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας, να φέρει ξηρασίες, πλημμύρες και απότομη πτώση θερμοκρασίας στη δυτική Ευρώπη, ενώ η στάθμη της θάλασσας στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ θα μπορούσε να ανέβει ακόμη και κατά ένα πόδι.
Θάλασσα χωρίς καλώδιο: ο αγώνας για δεδομένα
Για 43 χρόνια, ένα παλιό τηλεπικοινωνιακό καλώδιο της AT&T, που ενώνει το West Palm Beach με το νησί Grand Bahama, λειτουργούσε ως αυτοσχέδιος «θερμοστάτης» της θάλασσας: οι μικροσκοπικές τάσεις που κατέγραφε, καθώς το ρεύμα διέσχιζε το Στενό της Φλόριντα, μεταφράζονταν σε όγκο νερού που ρέει κάθε δευτερόλεπτο. Χάρη σε αυτό το τυχαίο εργαλείο, ο ωκεανός της περιοχής έγινε το πιο μακροχρόνια παρακολουθούμενο ρεύμα στον κόσμο, δίνοντας στοιχεία σε εμβληματικές μελέτες που έδειχναν πιθανή εξασθένηση της AMOC τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, το καλώδιο παρουσίασε βλάβη το 2023 και από τότε η επιστημονική κοινότητα στηρίζεται όλο και περισσότερο σε επικίνδυνες καταδύσεις, υποθαλάσσιους ακουστικούς βαρομέτρους και επαναλαμβανόμενες μετρήσεις με ερευνητικά σκάφη για να καλύψει το κενό. Μια πρόσφατη ανάλυση, μάλιστα, που διόρθωσε τα δεδομένα για αλλαγές στο γήινο γεωμαγνητικό πεδίο, έδειξε ότι το Ρεύμα της Φλόριντα έχει παραμείνει σχετικά σταθερό τα τελευταία 40 χρόνια, ενώ η AMOC σε αυτή τη ζώνη δεν φαίνεται να εξασθενεί τόσο όσο είχαν εκτιμήσει προηγούμενα μοντέλα – με την προειδοποίηση όμως ότι τα άμεσα δεδομένα είναι ακόμη λίγα για ασφαλή συμπεράσματα.
Όταν ο ωκεανός γράφει την επόμενη ημέρα
Την ώρα που η ποπ κουλτούρα έχει χαράξει στο συλλογικό φαντασιακό ταινίες όπως το «The Day After Tomorrow», όπου η κατάρρευση των ωκεάνιων ρευμάτων παγώνει το Βόρειο Ημισφαίριο σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη, οι επιστήμονες εμφανίζονται πιο μετρημένοι αλλά όχι λιγότερο ανήσυχοι. Διαφωνούν για το αν η AMOC έχει ήδη μπει σε τροχιά επιτάχυνσης προς μια επικίνδυνη αλλαγή, συμφωνούν όμως ότι η πορεία της αυτόν τον αιώνα θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό τη διανομή θερμότητας και υγρασίας στον πλανήτη, όπως γράφει η Washington Post.
Στο πεδίο, η εικόνα είναι λιγότερο θεαματική αλλά πιο αποκαλυπτική: δύτες που παλεύουν στα θολά, πράσινα νερά κοντά στις ακτές της Φλόριντα για να εντοπίσουν όργανα στον βυθό, επιστήμονες που ξενυχτούν πάνω από γραφήματα αλατότητας και θερμοκρασίας, και μια θάλασσα που δεν σταματά να ρέει, καταγράφοντας κάθε μικρή της μεταβολή σε αρχεία Excel με ψυχρή σημείωση «Profile looks good; use these data». Αυτές οι ταπεινές γραμμές δεδομένων ίσως αποδειχθούν η έγκαιρη προειδοποίηση για το αν ο ωκεανός θα παραμείνει σύμμαχος ή θα γίνει επιταχυντής της κλιματικής ανατροπής.
