Σε αγώνα δρόμου έχουν επιδοθεί χιλιάδες μετανάστες χωρίς άδεια διαμονής στην Ισπανία, προκειμένου να προλάβουν την προθεσμία για την υπαγωγή τους στο ευρύ πρόγραμμα νομιμοποίησης που προωθεί η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ.
Το πρόγραμμα, που λήγει την Τρίτη, έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις της Μαδρίτης. Η ισπανική κυβέρνηση ανέμενε περίπου 500.000 αιτήσεις, όμως μέχρι τα μέσα Ιουνίου είχαν ήδη υποβληθεί πάνω από 900.000, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές.
Η διαδικασία προβλέπει ανανεώσιμες άδειες διαμονής και εργασίας για όσους μπορούν να αποδείξουν ότι ζουν στην Ισπανία για τουλάχιστον πέντε μήνες και έχουν καθαρό ποινικό μητρώο.
Από τις 500.000 στις 900.000 αιτήσεις
Η μαζική ανταπόκριση δείχνει το μέγεθος του πληθυσμού που ζει και εργάζεται στην Ισπανία χωρίς πλήρες καθεστώς νομιμότητας, αλλά και την ανάγκη της ισπανικής οικονομίας για εργατικά χέρια.
Σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, περίπου 360.000 από τους περισσότερους από 900.000 αιτούντες είχαν ήδη λάβει προσωρινές άδειες εργασίας και διαμονής μέχρι τα μέσα Ιουνίου.
Η κυβέρνηση Σάντσεθ παρουσιάζει το μέτρο ως μια ρεαλιστική απάντηση σε μια πραγματικότητα που ήδη υπάρχει: άνθρωποι που ζουν, εργάζονται και συνεισφέρουν στην ισπανική οικονομία, αλλά παραμένουν αποκλεισμένοι από το επίσημο νομικό πλαίσιο.
Πώς ξεκίνησε το πρόγραμμα
Η νομιμοποίηση προέκυψε μέσα από πρωτοβουλία πολιτών το 2024, η οποία συγκέντρωσε τη στήριξη περισσότερων από 700.000 Ισπανών, εκατοντάδων ανθρωπιστικών οργανώσεων, επιχειρηματικών φορέων και της Καθολικής Εκκλησίας.
Τον Απρίλιο, η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ενέκρινε βασιλικό διάταγμα που έδωσε στους ενδιαφερόμενους λίγο περισσότερο από τρεις μήνες για να καταθέσουν αίτηση.
Η επιλογή αυτή εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική της ισπανικής κυβέρνησης, η οποία αντιμετωπίζει τη μετανάστευση όχι μόνο ως ζήτημα ασφάλειας και συνόρων, αλλά και ως εργαλείο κοινωνικής ένταξης, δημογραφικής στήριξης και οικονομικής ανάπτυξης.
Η υπεράσπιση Σάντσεθ
Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει υπερασπιστεί το πρόγραμμα ως αναγνώριση της συμβολής ανθρώπων που ήδη εργάζονται και συμμετέχουν στην οικονομική ζωή της χώρας.
Η ισπανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η νομιμοποίηση βοηθά στην καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, ενισχύει τα δημόσια έσοδα μέσω εισφορών και φόρων και επιτρέπει στους μετανάστες να ενταχθούν σε πιο σταθερές εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες.
Για τη Μαδρίτη, το ζήτημα δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό. Είναι και οικονομικό.
Σε μια χώρα με ανάγκες σε τομείς όπως η γεωργία, η φροντίδα ηλικιωμένων, οι υπηρεσίες, ο τουρισμός και οι κατασκευές, η ένταξη μεγάλου αριθμού εργαζομένων στο νόμιμο πλαίσιο θεωρείται από την κυβέρνηση πρακτική επιλογή.
Αντιδράσεις από Δεξιά και Ακροδεξιά
Το πρόγραμμα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox.
Οι επικριτές της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι μια τόσο ευρεία νομιμοποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για νέες αφίξεις και να δυσκολέψει τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Το ζήτημα έχει μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής σύγκρουσης, καθώς η μετανάστευση αποτελεί ήδη ένα από τα πιο ευαίσθητα θέματα στην ισπανική και ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.
Τον περασμένο μήνα, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας απέρριψε αίτημα για προσωρινή αναστολή του διατάγματος, επιτρέποντας τη συνέχιση της διαδικασίας.
Η Ισπανία απέναντι στη νέα γραμμή των Βρυξελλών
Η ισπανική επιλογή έρχεται σε αντίθεση με την κατεύθυνση που διαμορφώνεται πλέον σε μεγάλο μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ΕΕ έχει ολοκληρώσει μια ευρεία μεταρρύθμιση του συστήματος μετανάστευσης και ασύλου, με έμφαση σε ταχύτερες επιστροφές, αυστηρότερες διαδικασίες στα σύνορα και τη δημιουργία λεγόμενων κέντρων επιστροφής εκτός της Ένωσης για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο.
Αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν γρήγορη εφαρμογή αυτών των κέντρων, με χώρες όπως η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πίεσης για πιο σκληρή μεταναστευτική πολιτική.
Η Μαδρίτη, αντίθετα, εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε αυτή την προσέγγιση.
Οι ενστάσεις της Μαδρίτης
Σε επιστολή προς τους μόνιμους αντιπροσώπους των κρατών-μελών της ΕΕ, η ισπανική κυβέρνηση εξέφρασε την αντίθεσή της στις νέες πολιτικές επιστροφών.
Η Μαδρίτη επικαλέστηκε «σοβαρές νομικές, εξωτερικοπολιτικές και επιχειρησιακές αμφιβολίες» σχετικά με τα κέντρα επιστροφής, καθώς και έλλειψη αναλογικότητας σε ορισμένα μέτρα.
Η Ισπανία ζητά οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τη μετανάστευση να στηρίζονται στον πλήρη σεβασμό του διεθνούς και του ευρωπαϊκού δικαίου.
Η στάση αυτή δείχνει ότι η κυβέρνηση Σάντσεθ θέλει να διαφοροποιηθεί από τη λογική της αυστηροποίησης που κερδίζει έδαφος σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ένα πείραμα με ευρωπαϊκό ενδιαφέρον
Η μαζική νομιμοποίηση στην Ισπανία θα παρακολουθηθεί στενά από τις Βρυξέλλες και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Εάν αποδειχθεί ότι αυξάνει την επίσημη απασχόληση, τα φορολογικά έσοδα και την κοινωνική ένταξη, η Μαδρίτη θα μπορεί να παρουσιάσει το πρόγραμμα ως μοντέλο ρεαλιστικής διαχείρισης.
Εάν, αντίθετα, ενισχυθούν οι πολιτικές πιέσεις ή υπάρξουν νέα κύματα αφίξεων που θα συνδεθούν με το μέτρο, οι αντίπαλοι της κυβέρνησης Σάντσεθ θα το χρησιμοποιήσουν ως επιχείρημα υπέρ πιο αυστηρής πολιτικής.
Σε κάθε περίπτωση, η Ισπανία επιλέγει να κινηθεί κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα της Ευρώπης.
Εκεί όπου πολλές κυβερνήσεις μιλούν για επιστροφές και κλειστά κέντρα εκτός ΕΕ, η Μαδρίτη ανοίγει τον δρόμο για τη νομιμοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που ήδη ζουν και εργάζονται στη χώρα.
Το αποτέλεσμα αυτού του πειράματος θα έχει σημασία όχι μόνο για την Ισπανία, αλλά και για ολόκληρη την ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από τη μετανάστευση.
