Σε έναν πλανήτη όπου οι ένοπλες συγκρούσεις, οι διώξεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις εξακολουθούν να αναγκάζουν εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους, η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων στις 20 Ιουνίου λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η αναζήτηση ασφάλειας αποτελεί αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα και όχι προνόμιο λίγων.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, στο τέλος του 2024 στην Ευρώπη ζούσαν 18,4 εκατομμύρια άνθρωποι που είχαν αναγκαστεί να εκτοπιστούν, ενώ περίπου 12 εκατομμύρια ήταν πρόσφυγες, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο του συνολικού προσφυγικού πληθυσμού παγκοσμίως.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πρόσφυγες ανέρχονται σήμερα σε 41,6 εκατομμύρια.
75 χρόνια από τη Σύμβαση της Γενεύης
Η φετινή επέτειος έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συμπληρώνονται 75 χρόνια από την υιοθέτηση της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, του διεθνούς κειμένου που θεμελίωσε το δικαίωμα στο άσυλο και την προστασία των προσφύγων.
Η Αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, Λάουρα Λο Κάστρο, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων αποτελεί σταθμό όχι μόνο για τους ίδιους τους πρόσφυγες αλλά και για τις κοινωνίες συνολικά.
«Πριν από 75 χρόνια, στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα κράτη έδωσαν μια σημαντική υπόσχεση: ότι κάθε άνθρωπος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα του εξαιτίας πολέμου, συγκρούσεων ή διώξεων έχει το δικαίωμα να αναζητήσει ασφάλεια και να ξαναχτίσει τη ζωή του σε μια άλλη χώρα. Αυτή η δέσμευση κατοχυρώθηκε στη Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων», αναφέρει.
«Μέχρι κάθε άνθρωπος να είναι ασφαλής»
Με κεντρικό σύνθημα «Μέχρι Κάθε Άνθρωπος να Είναι Ασφαλής» (Until Everyone is Safe), η Ύπατη Αρμοστεία απευθύνει φέτος ένα ιδιαίτερο κάλεσμα προς τις νεότερες γενιές να υπερασπιστούν το δικαίωμα στο άσυλο.
«Πριν από εβδομήντα πέντε χρόνια, μέσα από τις στάχτες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο κόσμος έδωσε μια θεμελιώδη υπόσχεση: κάθε άνθρωπος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του εξαιτίας πολέμου, σύγκρουσης ή διώξεων έχει το δικαίωμα να βρει ασφάλεια και προστασία», υπογραμμίζει η Λο Κάστρο.
Το φετινό μήνυμα αναδεικνύει ότι η προστασία των προσφύγων δεν αφορά μόνο όσους βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο, αλλά συνιστά μια συλλογική εγγύηση ασφάλειας για όλους.
«Κανένας άνθρωπος δεν είναι πραγματικά ασφαλής μέχρι να είναι ασφαλείς οι πιο ευάλωτοι ανάμεσά μας», είναι το κεντρικό μήνυμα της εκστρατείας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Λάουρα Λο Κάστρο τονίζει ότι το σύνθημα αυτό ξεπερνά τα όρια μιας απλής πράξης αλληλεγγύης.
«Φέτος, το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο: πρέπει να τιμήσουμε αυτή την υπόσχεση μέχρι κάθε άνθρωπος να είναι ασφαλής. Δεν πρόκειται απλώς για μια δήλωση αλληλεγγύης, αλλά για ένα κάλεσμα σε δράση. Για σχεδόν 42 εκατομμύρια πρόσφυγες σε όλο τον κόσμο σήμερα, αυτό το δικαίωμα αποτελεί σανίδα σωτηρίας. Είναι η διαφορά ανάμεσα στον φόβο και την προστασία, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα, ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο».
Οι άνθρωποι πίσω από τα στατιστικά
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται εκατομμύρια προσωπικές διαδρομές, ιστορίες ανθρώπων που έχασαν τα σπίτια τους, βίωσαν τον ξεριζωμό, αλλά συνεχίζουν να αναζητούν μια νέα αρχή.
Η Αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας επισημαίνει την ανάγκη να καταρριφθούν στερεότυπα και προκαταλήψεις γύρω από την έννοια του πρόσφυγα.
«Οι πρόσφυγες δεν ορίζονται μόνο από το γεγονός ότι έχουν αναγκαστεί να εκτοπιστούν. Είναι άνθρωποι με δεξιότητες, με ταλέντα και με φιλοδοξίες. Όταν τους δίνεται η ευκαιρία, συμβάλλουν ουσιαστικά στις κοινωνίες που τους υποδέχονται ως εργαζόμενοι, ως επιχειρηματίες, ως εκπαιδευτικοί, γιατροί, καλλιτέχνες, ηγέτες και φίλοι. Ενισχύουν τις οικονομίες, εμπλουτίζουν τις κοινότητες και συμβάλλουν στη δημιουργία πιο συμπεριληπτικών και ανθεκτικών κοινωνιών».
Η τέχνη στο πλευρό της προσφυγικής εμπειρίας
Η Αθήνα συμμετέχει φέτος ενεργά στους εορτασμούς μέσα από μια συνεργασία του Δικτύου Μέλισσα με το διεθνώς αναγνωρισμένο φωτογραφικό πρακτορείο Magnum Photos.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η έκθεση «Say Goodbye Before You Leave / Πες Αντίο Πριν Φύγεις» του φωτογράφου Enri Canaj, η οποία παρουσιάζει στιγμές από τις προσφυγικές διαδρομές της τελευταίας δεκαετίας. Η έκθεση φιλοξενείται στο Beehive, στο κέντρο της Αθήνας, και παρατείνεται έως τις 30 Σεπτεμβρίου λόγω της μεγάλης ανταπόκρισης του κοινού.
Τα επόμενα δύο χρόνια, η συνεργασία φιλοδοξεί να φέρει στην ελληνική πρωτεύουσα σημαντικές διεθνείς καλλιτεχνικές φωνές που καταγράφουν πολέμους, εκτοπισμούς και ανθρώπινες ιστορίες αναζήτησης ασφάλειας.
Παράλληλα, διοργανώνεται σειρά εκδηλώσεων αφιερωμένων στη μνήμη, τον εκτοπισμό, το θάρρος και την έννοια της ένταξης.
Στις 24 Ιουνίου θα πραγματοποιηθεί η ελληνική πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ «Allies in Exile», παρουσία του Σύρου σκηνοθέτη Χασάν Κατάν.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Ιουνίου, η βραβευμένη συγγραφέας Ελίφ Σαφάκ θα συμμετάσχει μέσω ζωντανής σύνδεσης από το Λονδίνο σε συζήτηση για τη δημιουργικότητα, το θάρρος και τη δύναμη των ιστοριών να ενώνουν ανθρώπους και κοινωνίες.
Refugee Week Greece στο Πάρκο ΚΑΠΑΨ
Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Προσφύγων, το Refugee Week Greece επιστρέφει με μια μεγάλη γιορτή στο Πάρκο ΚΑΠΑΨ, με μουσική, παιχνίδια, συζητήσεις, δημιουργικές δραστηριότητες και γεύσεις από διαφορετικές χώρες.
Σε συνεργασία με τον ΟΠΑΝΔΑ, το ACCMR του Δήμου Αθηναίων και δεκάδες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην ένταξη προσφύγων και μεταναστών, η εκδήλωση φιλοδοξεί να φέρει κοντά παλιούς και νέους κατοίκους της πόλης μέσα από ένα μεγάλο διαπολιτισμικό πικνίκ.
Η Ύπατη Αρμοστεία θα συμμετέχει με ειδικό Info Point, προσκαλώντας τους πολίτες να μοιραστούν τα δικά τους μηνύματα για την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων.
Ένα δικαίωμα που δοκιμάζεται
Όπως επισημαίνει η Λάουρα Λο Κάστρο, ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με πρωτοφανείς προκλήσεις. Οι ένοπλες συγκρούσεις συνεχίζονται, νέες κρίσεις ξεσπούν, ενώ οι ανθρωπιστικές ανάγκες αυξάνονται διαρκώς.
Παράλληλα, το δικαίωμα στο άσυλο δέχεται πιέσεις σε πολλές περιοχές του κόσμου, ενώ οι χώρες υποδοχής και οι οργανώσεις που στηρίζουν τους πρόσφυγες λειτουργούν συχνά υπό συνθήκες αυξημένης πίεσης και περιορισμένων πόρων.
Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, μεταναστευτικών πιέσεων και κοινωνικών ανησυχιών, το ζήτημα της προστασίας των προσφύγων παραμένει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Ωστόσο, όπως υπενθυμίζει η Ύπατη Αρμοστεία, η ουσία παραμένει βαθιά ανθρώπινη:
«Η Σύμβαση δημιουργήθηκε για εποχές σαν κι αυτή. Σε έναν αβέβαιο και απρόβλεπτο κόσμο, αποτελεί το κοινό μας δίχτυ ασφαλείας, ένα πλαίσιο που προσφέρει βεβαιότητα και σαφήνεια σε περιόδους κρίσης. Αποτελεί επίσης κοινή μας ευθύνη. Η Σύμβαση δεν σχεδιάστηκε για να εφαρμόζεται από μία μόνο χώρα. Η δύναμή της βρίσκεται στην αλληλεγγύη: στη συνεργασία μεταξύ των κρατών, στη στήριξη των κοινοτήτων υποδοχής και στην αναγνώριση ότι η προστασία των ανθρώπων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους ωφελεί τελικά όλους μας».
Η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες παραμένει σήμερα εξίσου επίκαιρη όσο και πριν από 75 χρόνια. Η προστασία όσων αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους δεν αποτελεί μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και θεμελιώδη έκφραση των αξιών της αλληλεγγύης, της αξιοπρέπειας και της ανθρωπιάς. Και όπως υπενθυμίζουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες, το μεγαλύτερο ζητούμενο παραμένει ένα: να σταματήσουν οι πόλεμοι και οι διώξεις, γιατί δεν υπάρχει καλύτερο μέρος από το σπίτι.
