Ρήγμα στον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών δείχνει η έξοδος τεσσάρων δεξαμενόπλοιων υπό ιρανική σημαία από τα Στενά του Ορμούζ, με γεμάτα φορτία πετρελαίου.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης ναυσιπλοΐας Kpler, τα τέσσερα τάνκερ πέρασαν τη Δευτέρα από τα Στενά μεταφέροντας συνολικά περίπου 7 εκατομμύρια βαρέλια αργού.
Πρόκειται για εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία, καθώς είναι η πρώτη φορά από τα μέσα Απριλίου και την έναρξη του αμερικανικού αποκλεισμού που καταγράφεται έξοδος τόσων ιρανικών φορτίων από την περιοχή.
Τα τέσσερα τάνκερ που πέρασαν τα Στενά
Η Kpler εντόπισε τις διελεύσεις των Hilda I, Amber, Silvia I και Happiness I.
Τα τέσσερα δεξαμενόπλοια φέρονται να μετέφεραν συνολικά 7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ιδιαίτερα σημαντικό φορτίο για τα σημερινά δεδομένα της περιοχής.
Όλα είχαν φορτώσει στα μέσα Απριλίου στο νησί Χαργκ, τον βασικό πετρελαϊκό κόμβο του Ιράν.
Το Χαργκ έχει κεντρική σημασία για τις ιρανικές εξαγωγές, καθώς υπό κανονικές συνθήκες από εκεί διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του αργού πετρελαίου της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Πέρασαν με κλειστούς πομπούς AIS
Τα τέσσερα πλοία φέρονται να διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ κρατώντας κλειστούς τους πομπούς AIS, δηλαδή το Αυτόματο Σύστημα Αναγνώρισης που επιτρέπει την παρακολούθηση της θέσης των πλοίων.
Η πρακτική αυτή χρησιμοποιείται συχνά σε περιπτώσεις φορτίων που επιχειρούν να κινηθούν κάτω από συνθήκες κυρώσεων, πολεμικού κινδύνου ή ναυτικού αποκλεισμού.
Η κίνηση σε «σκοτεινή λειτουργία» δυσκολεύει την ακριβή παρακολούθηση των διαδρομών, όμως δορυφορικά δεδομένα και εξειδικευμένες εταιρείες ναυτιλιακής ανάλυσης μπορούν να εντοπίζουν τέτοιες μετακινήσεις.
Στην παρούσα περίπτωση, η έξοδος των τεσσάρων τάνκερ δείχνει ότι μέρος του ιρανικού πετρελαίου που είχε μείνει εγκλωβισμένο στον Κόλπο αρχίζει να κινείται ξανά προς τις ασιατικές αγορές.
Το δρομολόγιο προς Μαλαισία και Σιγκαπούρη
Τα συγκεκριμένα δεξαμενόπλοια ανήκουν στην κατηγορία των πλοίων που συνήθως χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ιρανικού αργού σε υπεράκτιες ζώνες κοντά στη Μαλαισία και τη Σιγκαπούρη.
Εκεί, το φορτίο συχνά μεταφέρεται από πλοίο σε πλοίο, με τη μέθοδο ship-to-ship, ώστε στη συνέχεια να καταλήξει στον τελικό αγοραστή.
Συχνά οι τελικοί πελάτες τέτοιων φορτίων βρίσκονται στην Κίνα, η οποία παραμένει βασικός αποδέκτης ιρανικού πετρελαίου παρά τις διεθνείς κυρώσεις.
Η πρακτική των μεταφορτώσεων σε υπεράκτιες περιοχές αποτελεί πάγια μέθοδο της Τεχεράνης για να μειώνει την ορατότητα των φορτίων και να παρακάμπτει περιορισμούς στις εξαγωγές της.
Φορτία που είχαν μείνει εγκλωβισμένα από τον Απρίλιο
Τα τέσσερα τάνκερ είχαν φορτώσει στα μέσα Απριλίου, όμως από τότε είχαν διακόψει τις επιχειρήσεις τους.
Η διακοπή συνδέεται με την έναρξη του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων, ο οποίος επιβλήθηκε ως απάντηση στον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη.
Από τις 13 Απριλίου και μετά, οι κινήσεις των ιρανικών δεξαμενόπλοιων περιορίστηκαν δραστικά.
Σύμφωνα με την Kpler, τρία δεξαμενόπλοια που συνδέονται με το Ιράν είχαν ήδη αψηφήσει τον αποκλεισμό στις 15 Απριλίου. Έκτοτε, όμως, δεν είχε καταγραφεί ανάλογη κίνηση τέτοιας σημασίας.
Η έξοδος των Hilda I, Amber, Silvia I και Happiness I θεωρείται επομένως η πιο σοβαρή δοκιμασία του αποκλεισμού εδώ και εβδομάδες.
Το ρίσκο για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο.
Από εκεί διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Κάθε ένδειξη ότι ιρανικά φορτία αρχίζουν να περνούν ξανά, έστω με κλειστά συστήματα εντοπισμού και υπό υψηλό ρίσκο, παρακολουθείται στενά από τις αγορές.
Η έξοδος των τεσσάρων τάνκερ μπορεί να δείχνει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να δοκιμάσει τα όρια του αμερικανικού αποκλεισμού, αλλά δεν σημαίνει ακόμη επιστροφή στην κανονικότητα.
Η ναυσιπλοΐα παραμένει περιορισμένη, τα ασφάλιστρα υψηλά και οι πλοιοκτήτες ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στον κίνδυνο στρατιωτικής εμπλοκής.
Οι ΗΠΑ χτυπούν πλοία που επιχειρούν να σπάσουν τον αποκλεισμό
Ο αμερικανικός στρατός ανακοινώνει τακτικά ενέργειες κατά πλοίων που επιχειρούν να παραβιάσουν τον αποκλεισμό.
Την Τρίτη, οι αμερικανικές δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι «εξουδετέρωσαν» δεξαμενόπλοιο χωρίς φορτίο, πλήττοντας το μηχανοστάσιό του, προκειμένου να το εμποδίσουν να φτάσει στο νησί Χαργκ.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, αυτό ήταν το έκτο πλοίο που υπέστη ζημιές από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις στο πλαίσιο του αποκλεισμού.
Η τακτική των ΗΠΑ φαίνεται να στοχεύει στην ακινητοποίηση πλοίων και όχι στη βύθισή τους, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση στα ιρανικά λιμάνια χωρίς να προκαλείται άμεσα μεγαλύτερη θαλάσσια καταστροφή.
Ωστόσο, κάθε τέτοιο περιστατικό αυξάνει τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης στον Κόλπο.
Τι σημαίνει η έξοδος των τεσσάρων δεξαμενόπλοιων
Η έξοδος των τεσσάρων ιρανικών δεξαμενόπλοιων μπορεί να ερμηνευθεί με τρεις τρόπους.
Πρώτον, ως προσπάθεια της Τεχεράνης να δείξει ότι ο αποκλεισμός δεν είναι απόλυτος και ότι εξακολουθεί να μπορεί να εξάγει πετρέλαιο.
Δεύτερον, ως ένδειξη ότι μέρος των φορτίων που είχαν μείνει εγκλωβισμένα στον Κόλπο αρχίζει να αποδεσμεύεται σταδιακά.
Τρίτον, ως μήνυμα προς τις αγορές και τους πιθανούς πελάτες ότι το Ιράν παραμένει παίκτης στην παγκόσμια ενεργειακή εξίσωση, παρά τις κυρώσεις και τη στρατιωτική πίεση.
Για την Ουάσινγκτον, όμως, η κίνηση αυτή αποτελεί πρόκληση. Αν τα πλοία καταφέρουν να φτάσουν στη ζώνη μεταφορτώσεων κοντά στη Μαλαισία και τη Σιγκαπούρη, τότε η αξιοπιστία του αποκλεισμού θα τεθεί υπό ακόμη μεγαλύτερη αμφισβήτηση.
Η «σκιώδης» αγορά πετρελαίου αντέχει
Η υπόθεση δείχνει ότι η σκιώδης αγορά ιρανικού πετρελαίου παραμένει ενεργή, ακόμη και μέσα σε συνθήκες πολέμου και αποκλεισμού.
Κλειστοί πομποί AIS, μεταφορτώσεις ship-to-ship, ενδιάμεσες ζώνες κοντά στη νοτιοανατολική Ασία και τελικοί αγοραστές που δεν εμφανίζονται άμεσα στην αλυσίδα συνθέτουν ένα παράλληλο σύστημα εμπορίου.
Το σύστημα αυτό δεν λειτουργεί χωρίς κόστος. Είναι πιο αργό, πιο ακριβό, πιο επικίνδυνο και πιο δύσκολο στην παρακολούθηση.
Παρόλα αυτά, η έξοδος των τεσσάρων τάνκερ δείχνει ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει δίκτυα, πλοία και διαδρομές για να επιχειρεί εξαγωγές.
Το συμπέρασμα
Η διέλευση των τεσσάρων ιρανικών δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ δεν σημαίνει ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός κατέρρευσε.
Σημαίνει όμως ότι δοκιμάζεται σοβαρά.
Για πρώτη φορά από τα μέσα Απριλίου, τέσσερα τάνκερ με 7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κατάφεραν να κινηθούν εκτός του Περσικού Κόλπου, έστω με κλειστούς πομπούς και υπό συνθήκες υψηλού ρίσκου.
Η Τεχεράνη δείχνει ότι αναζητά τρόπους να επανεκκινήσει τις εξαγωγές της. Η Ουάσινγκτον απαντά με στρατιωτική πίεση σε πλοία που επιχειρούν να σπάσουν τον αποκλεισμό. Οι αγορές παρακολουθούν αν το πέρασμα του Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό, μισάνοιχτο ή πλήρως ανεξέλεγκτο.
Το βέβαιο είναι ότι τα τέσσερα τάνκερ δεν μεταφέρουν μόνο πετρέλαιο. Μεταφέρουν και το πρώτο μεγάλο τεστ για το αν ο αποκλεισμός του Ιράν μπορεί πραγματικά να κρατήσει.
