Ένας Αμερικανός πολίτης στην ηγεσία του ισχυρότερου καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό αλλάζει τα δεδομένα τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για την Πόλη του Μεξικού, ανοίγοντας ένα γκρίζο νομικό και επιχειρησιακό πεδίο στον πόλεμο κατά των ναρκωτικών. Η «συνέχεια» του καρτέλ της Νέας Γενιάς του Χαλίσκο (CJNG) μετά τη δολοφονία του «Ελ Μέντσο» δείχνει ότι τα καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό λειτουργούν πλέον ως κληρονομικές δυναστείες με παραστρατιωτικές δυνατότητες και πολιτικό βάρος.
Η ταφή του διαβόητου Νεμεζίο «Ελ Μέντσο» Οσεγουέρα σε χρυσό φέρετρο, με στεφάνια και ναρκο-μπαλάντες, σήμανε όχι το τέλος αλλά τη μεταβίβαση της εξουσίας στο καρτέλ της Νέας Γενιάς του Χαλίσκο. Στη θέση του αναδεικνύεται ο 41χρονος Χουάν Κάρλος Βαλένθια Γκονθάλεθ, ετεροθαλής γιος του «Ελ Μέντσο», γεννημένος στην Καλιφόρνια και άρα Αμερικανός πολίτης, κάτι που προσδίδει συνταγματική «ασπίδα» που άλλοι Μεξικανοί βαρόνοι δεν διέθεταν.
Η άνοδος του Βαλένθια επιβεβαιώνει την κυριαρχία της οικογένειας Βαλένθια από τη δυτική πλευρά του Μεξικού στην κορυφή του πιο δυναμικού και βίαιου καρτέλ ναρκωτικών της χώρας, το οποίο έχει χτίσει φήμη για παραστρατιωτική ισχύ και επιθετική επέκταση εδαφών. Ο νέος «βασιλιάς» χαρακτηρίζεται από μεξικανικές αρχές ως εξαιρετικά βίαιος, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζεται αποφασισμένος να αποφύγει τη μοίρα του προκάτοχού του, μένοντας όσο γίνεται μακριά από τα ραντάρ των αμερικανικών υπηρεσιών μετά την εξόντωση του «Ελ Μέντσο» με κρίσιμη συμβολή drones της CIA.
Μεξικό: Καρτέλ ναρκωτικών και νομική «γκρίζα ζώνη» για ΗΠΑ
Η αμερικανική υπηκοότητα του Βαλένθια περιπλέκει σοβαρά τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ μπορούν να τον στοχοποιήσουν, είτε με παρακολούθηση είτε με ανοιχτά θανατηφόρες επιχειρήσεις. Η νομοθεσία απαιτεί έγκριση από τον υπουργό Δικαιοσύνης και μυστικό δικαστήριο ξένων πληροφοριών ώστε να θεωρηθεί «πράκτορας ξένης δύναμης», διαδικασία που μπορεί να φρενάρει μια ταχεία επιχείρηση, σε αντίθεση με περιπτώσεις όπως του Ανουάρ αλ-Αουλάκι, Αμερικανού πολίτη που σκοτώθηκε από drone στην Υεμένη επί Ομπάμα.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη χαρακτηρίσει έξι μεγάλα μεξικανικά καρτέλ ως τρομοκρατικές οργανώσεις, επιτρέποντας στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά «ναρκο-τρομοκρατών» σε διεθνή ύδατα, με πάνω από 150 νεκρούς σε σκάφη λαθρεμπορίου στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό, κάτι που οργανώσεις δικαιωμάτων καταγγέλλουν ως εξωδικαστικές εκτελέσεις. Ωστόσο, η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σαϊνμπάουμ απορρίπτει κατηγορηματικά αμερικανικές προτάσεις για δολοφονίες με drones ή ειδικές δυνάμεις σε μεξικανικό έδαφος, κρατώντας την αντι-καρτελική εκστρατεία εντός των συνόρων, αλλά με όπλο την αμερικανική πληροφορία.
Μεξικό: Καρτέλ ναρκωτικών, Μουντιάλ και «σημείο χωρίς επιστροφή»
Η δολοφονία του «Ελ Μέντσο» στο ορεινό θέρετρο Ταπάλπα απείλησε να βυθίσει το Μεξικό σε πόλεμο διαδοχής, καθώς το καρτέλ ελέγχει ένα δισεκατομμυρίων δολαρίων δίκτυο διακίνησης κοκαΐνης, μεθαμφεταμίνης και φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ, αλλά και κλοπής καυσίμων και απάτης σε τουριστικά time-shares για Αμερικανούς συνταξιούχους. Η επιλογή του Βαλένθια θεωρείται από μεξικανούς αξιωματούχους η πιο «νομιμοποιημένη» εσωτερικά λύση ώστε να αποφευχθεί αιματηρή διάσπαση του καρτέλ, σε μια συγκυρία που η Γκουανταλαχάρα –προπύργιο του CJNG– ετοιμάζεται να φιλοξενήσει αγώνες του Μουντιάλ, ανεβάζοντας κατακόρυφα την πίεση για ασφάλεια.
Τουλάχιστον δύο ισχυροί λοχαγοί, όπως ο Αούντιας «Ο Κηπουρός» Φλόρες, που ελέγχει ζώνες με τεθωρακισμένα pickups και βαρέα .50άρια, φέρονται να έχουν συμφωνήσει να μην αμφισβητήσουν το «στέμμα» ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα η ροή των κερδών. Παράλληλα, ο βιολογικός γιος του «Ελ Μέντσο», επίσης Αμερικανός πολίτης, βρίσκεται ήδη σε ισόβια κάθειρξη σε ομοσπονδιακή φυλακή στην Ουάσιγκτον, περιορίζοντας τις εναλλακτικές για τη διαδοχή.
Οικογενειακές δυναστείες και λαϊκές «ναρκο-μπαλάντες»
Ο Βαλένθια προέρχεται από «αριστοκρατία» του εγκλήματος: ο πατέρας του ίδρυσε το καρτέλ Μιλένιο τη δεκαετία του ’70, ενώ η μητέρα του, Ροζαλίντα Γκονθάλεθ Βαλένθια, υπήρξε βασικό στέλεχος των «Κουίνις», της οικονομικής βιτρίνας που ξέπλενε και επένδυε το χρήμα του CJNG σε επιχειρήσεις, ακόμη και σε πολυτελείς οικισμούς στην Ταπάλπα που μπήκαν στη μαύρη λίστα του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών. Όπως και στους γιους του «Ελ Τσάπο» και του «Ελ Μάγιο» της Σιναλόα, έτσι και εδώ η εξουσία περνάει στους κληρονόμους, με τις οικογενειακές φατρίες να εμπλέκονται σε άγριους πολέμους για εδάφη και διαδρομές.
Την ίδια ώρα, πάνω από δύο ντουζίνες ναρκο-μπαλάντες παρουσιάζουν τον Βαλένθια ως σχεδόν μυθικό ήρωα, έναν άνθρωπο που «αν είσαι μαζί του είναι καλός, αλλά αν στραφείς εναντίον του είναι ο ίδιος ο διάβολος», αποτυπώνοντας το πώς τα καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό χτίζουν λαϊκό αφήγημα εξουσίας. Σε φτωχές κοινότητες γύρω από το Ταπάλπα, κάτοικοι δηλώνουν ότι οι βαρόνοι ναρκωτικών κάνουν περισσότερα από το κράτος, από γεωτρήσεις για νερό μέχρι πληρωμή τοπικών γιορτών – ενισχύοντας μια επικίνδυνη κοινωνική νομιμοποίηση που κάνει την «επιστροφή» στο κράτος δικαίου όλο και δυσκολότερη.
