Η απόφαση του Πολωνού προέδρου Καρόλ Ναβρότσκι να ασκήσει βέτο στο σχέδιο νόμου για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δανείων ύψους 43,7 δισ. ευρώ από το αμυντικό πρόγραμμα SAFE ανοίγει ένα νέο, επικίνδυνο μέτωπο ανάμεσα στη Βαρσοβία και τις Βρυξέλλες, αλλά και ανάμεσα στο προεδρικό μέγαρο και την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ. Την ώρα που η ΕΕ τρέχει να χτίσει μια κοινή αρχιτεκτονική άμυνας, η Πολωνία, κεντρικός πυλώνας της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, γίνεται η μοναδική χώρα που μετατρέπει τα φθηνά κοινοτικά δάνεια για εξοπλισμούς σε μείζον πολιτικό και θεσμικό θρίλερ.
Ο Ναβρότσκι, ευθυγραμμισμένος με το εθνικιστικό, ευρωσκεπτικιστικό PiS που τον στηρίζει, απορρίπτει τον ευρωπαϊκό μηχανισμό ως «μαζικό ξένο δάνειο 45 ετών σε ξένο νόμισμα», προειδοποιώντας ότι η χώρα θα καταλήξει να πληρώσει σε τόκους περίπου όσα δανείζεται, με «δυτικές τράπεζες» να αποκομίζουν τα κέρδη. Αντίθετα, ο φιλοευρωπαίος Τουσκ βλέπει στο SAFE έναν δημοσιονομικά προνομιακό τρόπο να χρηματοδοτήσει την εκτίναξη των αμυντικών δαπανών στο 4,8% του ΑΕΠ, με την Επιτροπή να έχει ήδη μοιράσει στα κράτη-μέλη το σύνολο των 150 δισ. ευρώ και να δέχεται πιέσεις για επέκταση του εργαλείου.
Πολωνία – ΕΕ: από το «εξευτελιστικά φθηνό χρήμα» στο βέτο
Η κυβέρνηση σχεδίαζε να κατευθύνει τα κοινοτικά δάνεια στην ενίσχυση της συνοριοφυλακής, της αστυνομίας και σε κρίσιμες υποδομές, με τη στρατιωτική ηγεσία να χαρακτηρίζει το SAFE «game changer» για τον πολωνικό στρατό. Με το προεδρικό βέτο, τα χρήματα τυπικά παραμένουν δεσμευμένα για τη Πολωνία, αλλά χωρίς το ευέλικτο εθνικό πλαίσιο υλοποίησης, περιορίζοντας τη δυνατότητα ταχείας αξιοποίησής τους.
Η απάντηση Τουσκ ήταν ασυνήθιστα σκληρή, κατηγορώντας τον πρόεδρο ότι «έχασε την ευκαιρία να συμπεριφερθεί σαν πατριώτης» και προαναγγέλλοντας έκτακτη συνεδρίαση της κυβέρνησης για να οργανωθεί η αντεπίθεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι είχε προειδοποιήσει ότι, αν ο πρόεδρος μπλοκάρει το SAFE, σε κάθε τυφέκιο, τανκ, πυροβόλο και drone που θα αγοραστεί θα μπει πινακίδα «ο πρόεδρος Ναβρότσκι δεν ήθελε να στο δώσει», ενώ κυβερνητικά στελέχη μίλησαν ανοιχτά για «εθνική προδοσία».
Πολωνία, ΕΕ και «χρυσή» εναλλακτική
Ο Ναβρότσκι προβάλει ως αντίβαρο ένα εθνικό μοντέλο χρηματοδότησης, καλώντας σε αξιοποίηση των τεράστιων αποθεμάτων χρυσού της κεντρικής τράπεζας –περίπου 550 τόνους, με «ανέ realised κέρδη» 197 δισ. ζλότι σύμφωνα με τον διοικητή Άνταμ Γκλαπίνσκι– για τη δημιουργία ενός Ταμείου Αμυντικών Επενδύσεων. Το σχέδιο προβλέπει τη διοχέτευση των κερδών από την ανατίμηση του χρυσού σε ένα ειδικό όχημα, ακόμη και με μείωση του ποσοστού του πολύτιμου μετάλλου στο χαρτοφυλάκιο της τράπεζας.
Η κυβέρνηση Τουσκ απορρίπτει τη «χρυσή» λύση ως εξαιρετικά κερδοσκοπική και αντίθετη στον ρόλο της κεντρικής τράπεζας ως θεματοφύλακα της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, επιμένοντας ότι σχεδόν όλο το ευρωπαϊκό χρήμα θα κατευθυνθεί σε εγχώριες αμυντικές βιομηχανίες, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και ενισχύοντας την ανάπτυξη. Σε πολιτικό επίπεδο, η σύγκρουση εδραιώνει το αφήγημα του Ναβρότσκι περί «κυριαρχίας» απέναντι σε μια ΕΕ που –όπως καταγγέλλει– μπορεί να αξιοποιήσει την αρχή της αιρεσιμότητας για να παγώσει χρηματοδοτήσεις, ενώ η Πολωνία θα συνεχίζει να αποπληρώνει το χρέος.
Πολωνία – ΕΕ με φόντο τις κάλπες του 2027
Η αντιπαράθεση για τα ευρωπαϊκά αμυντικά δάνεια γίνεται το νέο σημείο μηδέν στην εσωτερική πολιτική μάχη ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2027, όπου το PiS ελπίζει, μέσω ενός αντι-Βρυξελλών μετώπου με τη ριζοσπαστική Δεξιά, να γυρίσει το πολιτικό παιχνίδι. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν την κεντρώα, φιλοευρωπαϊκή Συμμαχία Πολιτών του Τουσκ να καταλαμβάνει την πρώτη θέση, χωρίς όμως ασφαλή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, την ώρα που το PiS θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση με τη σκληρή δεξιά Συνομοσπονδία και την ακόμα πιο ακραία, αντισημιτική Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος, σύμφωνα με το Politico.
Η κόντρα για το SAFE κλιμακώνει μια ήδη βαθιά θεσμική ρήξη, μετά τη διάλυση μέρους του κυβερνητικού συνασπισμού και τις συνεχείς μάχες για τον προσανατολισμό της χώρας απέναντι στην ΕΕ. Αν η κρίση παραταθεί, η Πολωνία κινδυνεύει να βρεθεί στο παράδοξο να επενδύει όσο καμία άλλη χώρα στην άμυνα, την ώρα που απορρίπτει το πιο φθηνό ευρωπαϊκό εργαλείο χρηματοδότησης των εξοπλισμών της, στέλνοντας ταυτόχρονα ανησυχητικό μήνυμα για τη συνοχή της ευρωπαϊκής άμυνας.
