Οι Κούρδοι επιστρέφουν στο επίκεντρο της Μέσης Ανατολής, αυτή τη φορά ως ο «άγνωστος Χ» στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με την Τεχεράνη, αλλά και ως πηγή ανησυχίας για όλες τις γειτονικές πρωτεύουσες. Η ιδέα ενός αμερικανοϊσραηλινά υποστηριζόμενου κουρδικού ξεσηκωμού στο Ιράν άναψε αμέσως κόκκινο συναγερμό σε Άγκυρα, Βαγδάτη, Ερμπίλ και Δαμασκό, που βλέπουν στο σενάριο αυτό τη συνταγή για μια νέα, παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς σαφές τέλος.
Παρά τις πολεμικές ιαχές, οι ίδιοι οι Κούρδοι του Ιράν δείχνουν πολύ πιο επιφυλακτικοί από ό,τι θα ήθελαν στην Ουάσινγκτον και την Ιερουσαλήμ, εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην ιστορική τους επιδίωξη για αυτονομία και στον φόβο ενός εμφυλίου που θα μπορούσε να καταπιεί τις κοινότητές τους. Οι μεγάλες οργανώσεις της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης, όπως το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (PDKI), ενοποιούνται, σκληραίνουν τη ρητορική τους απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία, αλλά αποφεύγουν προσεκτικά μια ανοιχτή έκκληση για απόσχιση ή προσκλητήριο σε «πανκουρδικό» πόλεμο.
Κούρδοι: O λαός χωρίς κράτος στο μάτι του κυκλώνα
Οι Κούρδοι, 30 έως 40 εκατομμύρια άνθρωποι διασκορπισμένοι σε Ιράν, Ιράκ, Συρία και Τουρκία, παραμένουν ο μεγαλύτερος λαός χωρίς δικό του κράτος, έναν αιώνα μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης που τους άφησε εκτός χαρτών. Έκτοτε διεκδικούν με διαφορετικούς τρόπους, από ένοπλους αγώνες μέχρι πολιτικά παζάρια, αυτοδιοίκηση, γλωσσικά και πολιτιστικά δικαιώματα, συχνά πληρώνοντας υψηλό τίμημα διώξεων, απαγορεύσεων και στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Στο Ιράκ, οι Κούρδοι έχουν καταφέρει το μεγαλύτερο βήμα: μια συνταγματικά κατοχυρωμένη Περιφερειακή Κυβέρνηση στο Ερμπίλ, δικές τους δυνάμεις ασφαλείας και de facto έλεγχο σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο – με αντάλλαγμα διαρκείς συγκρούσεις με τη Βαγδάτη για τα έσοδα. Στη Συρία, η κουρδική διοίκηση στη βορειοανατολική χώρα, που άνθισε μέσα στο χάος του εμφυλίου, δέχεται ολοένα και μεγαλύτερη πίεση από τις επιχειρήσεις της Τουρκίας στα σύνορα και τις κινήσεις του καθεστώτος Άσαντ να ξαναπλώσει το χέρι του σε όλη την επικράτεια.
Κούρδοι και Ιράν μεταξύ εξέγερσης και επιβίωσης
Στο Ιράν, οι Κούρδοι υπολογίζεται ότι αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού, με πλειοψηφική παρουσία στην επαρχία του Κουρδιστάν στα δυτικά, δίπλα στα σύνορα με το Ιράκ. Η περιοχή είναι πλούσια σε ορυκτά, δάση και υδάτινους πόρους, ωστόσο οι τοπικές κοινωνίες καταγγέλλουν ότι βλέπουν ελάχιστα από τα έσοδα, ενώ οι δείκτες ανάπτυξης και ανεργίας επιβεβαιώνουν ένα σταθερό περιφερειακό περιθώριο.
Παρότι το ιρανικό Σύνταγμα επιτρέπει θεωρητικά τη χρήση μειονοτικών γλωσσών στα ΜΜΕ και στα σχολεία, η διδασκαλία των κουρδικών είναι περιορισμένη και κάθε πολιτιστική δραστηριότητα περνά από το μικροσκόπιο των υπηρεσιών ασφαλείας. Οι πιο οργανωμένες κουρδικές ομάδες ένοπλης αντίστασης έχουν μεταφέρει τη «σκληρή» τους παρουσία σε βάσεις στο βόρειο Ιράκ, από όπου πραγματοποιούν κατά καιρούς επιδρομές και συμβολικές ενέργειες, την ώρα που η Τεχεράνη στελεχώνει συστηματικά τις τοπικές αρχές με πιστούς της και διατηρεί ένα πυκνό δίκτυο πληροφοριών στην περιοχή.
Το νέο στοιχείο του 2026 είναι ότι η εσωτερική κρίση στο Ιράν – από τις απεργίες και τις διαδηλώσεις του χειμώνα μέχρι τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας για τους Κούρδους ακτιβιστές. Στα τέλη Φεβρουαρίου, λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, οι βασικές ιρανικές κουρδικές οργανώσεις ανακοίνωσαν ένα κοινό μέτωπο με στόχο την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη δημιουργία ενός «εθνικού και δημοκρατικού μορφώματος» στο ιρανικό Κουρδιστάν – διατύπωση που ενισχύει την πίεση προς την Τεχεράνη χωρίς να μιλά ανοικτά για διάλυση του Ιράν.
Κούρδοι: O φόβος του ντόμινο σε Τουρκία, Συρία, Ιράκ
Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ να «οπλιστούν οι Ιρανοί Κούρδοι» και να περάσουν από τις βάσεις τους στο βόρειο Ιράκ σε ένοπλες επιχειρήσεις εντός Ιράν αντιμετωπίστηκε ως επικίνδυνη κλιμάκωση, όχι μόνο από την Τεχεράνη αλλά και από συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή. Η Άγκυρα, που έχει περάσει δεκαετίες πολεμώντας το PKK και μόλις πρόσφατα είδε την οργάνωση να ανακοινώνει αφοπλισμό και διάλυση, φοβάται ότι κάθε ενίσχυση κουρδικών ένοπλων δομών, ειδικά εκείνων που συνδέονται με το PJAK στο Ιράν, μπορεί να τινάξει στον αέρα τη δική της εύθραυστη διαδικασία ειρήνευσης.
Οι Κούρδοι ηγέτες στο βόρειο Ιράκ επίσης κρατούν αποστάσεις, καθώς γνωρίζουν ότι αν επιτρέψουν τη χρήση του εδάφους τους για ένα διασυνοριακό αντάρτικο εναντίον του Ιράν, μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με σκληρά αντίποινα κατά των κουρδικών κοινοτήτων εντός Ιράν και με νέους βομβαρδισμούς στις ίδιες τους τις βάσεις. Αντίστοιχα, οι Κούρδοι της Συρίας, ήδη πιεσμένοι από την Τουρκία και τον Άσαντ, δεν δείχνουν καμία διάθεση να ανοίξουν τρίτο μέτωπο στο όνομα μιας «πανκουρδικής» εκστρατείας που ελέγχεται πολιτικά από την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ.
Την ίδια στιγμή, πολλοί Κούρδοι στο ίδιο το Ιράν δηλώνουν ότι αισθάνονται και Ιρανοί, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο να γίνουν η σπίθα για έναν εμφύλιο που θα μπορούσε να μετατρέψει τη χώρα τους σε νέα Συρία ή νέο Ιράκ. Η συλλογική μνήμη των καταστροφικών πολέμων των τελευταίων δύο δεκαετιών στη γειτονιά τους λειτουργεί ως τροχοπέδη απέναντι στους σχεδιασμούς μεγάλων δυνάμεων που θα ήθελαν να τους αξιοποιήσουν ως «εργαλείο» αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη.
