Η σύγκρουση μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν δεν είναι μια σύγκρουση που προέκυψε απλώς από πρόσκαιρους πολιτικούς ή στρατιωτικούς λόγους, αλλά από μια διαρκή και βαθιά γεωπολιτική αντιπαλότητα που διαρκεί πάνω από έναν αιώνα.
Στην καρδιά αυτής της αντιπαλότητας βρίσκεται η γραμμή Ντουράντ η οποία όχι μόνο συνεχίζει να αμφισβητείται από το Αφγανιστάν, αλλά αποτελεί και τη ρίζα των σύγχρονων εντάσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Η Γραμμή Ντουράντ: Ιστορικές Ρίζες και Διαχωρισμοί
Η γραμμή Ντουράντ είναι μια διαχωριστική γραμμή που καθορίστηκε το 1893 μεταξύ της Βρετανικής Ινδίας και του Αφγανιστάν. Ήταν το αποτέλεσμα συμφωνίας μεταξύ του Βρετανού διπλωμάτη Σερ Μόρτιμερ Ντουράντ και του Αφγανού βασιλιά Αμίρ Αμπντούλ Ραχμάν Χαν, και είχε σκοπό να καθορίσει τη σφαίρα επιρροής του Βρετανικού Ρατζ στην περιοχή. Η γραμμή αυτή, ωστόσο, δεν επρόκειτο να διαχωρίσει απλώς δύο εδάφη, αλλά επίσης χώρισε τους Παστούν, τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα στην περιοχή, δημιουργώντας έτσι μια ανθρωπογεωγραφική ασυμφωνία που θα είχε διαρκείς επιπτώσεις.
Οι Παστούν είναι ένας από τους μεγαλύτερους και πιο ιστορικούς λαούς της Νότιας Ασίας, που ζουν διασκορπισμένοι και στις δύο πλευρές της γραμμής, τόσο στο Πακιστάν όσο και στο Αφγανιστάν. Η δημιουργία της γραμμής Ντουράντ σήμανε τη διάσπαση αυτών των κοινών πολιτιστικών και φυλετικών συνόρων, με το Πακιστάν να απορροφά το μεγαλύτερο μέρος του παστούνικου πληθυσμού. Για το Αφγανιστάν, αυτή η απόφαση του 1893 παραμένει μια ιστορική πληγή, καθώς η γραμμή αυτή δεν αναγνωρίζεται ποτέ ως διεθνής σύνορο από την αφγανική πλευρά, η οποία θεωρεί την περιοχή εκ των προτέρων κατεχόμενη.
Η Γραμμή Durand και η αμφισβήτηση της εδαφικής κυριαρχίας
Από το 1947, με την ίδρυση του Πακιστάν, η γραμμή Ντουράντ υπήρξε το επίκεντρο μίας από τις μεγαλύτερες αμφισβητήσεις στα διεθνή σύνορα. Το Αφγανιστάν αρνήθηκε να αποδεχτεί την αποδοχή της γραμμής ως επίσημου διαχωριστικού συνόρου, θεωρώντας την μία αποικιακή κληρονομιά, η οποία δεν αντικατοπτρίζει τις φυσικές και πολιτιστικές συνθήκες της περιοχής. Ειδικότερα, το Αφγανιστάν δεν αναγνωρίζει την κυριαρχία του Πακιστάν στην περιοχή Khyber Pakhtunkhwa των Παστούν και των φυλετικών περιοχών (Tribal Areas) που βρίσκονται κατά μήκος των συνόρων.
Αυτός ο διαχωρισμός οδήγησε στην αναβίωση του αιτήματος για τη δημιουργία μιας “Παστουνιστάν” (Pashtunistan), ενός ανεξάρτητου κράτους που θα περιλάμβανε όλες τις περιοχές που κατοικούνται από Παστούν στην περιοχή, και σε σημαντικό βαθμό εντός του Πακιστάν. Από την εποχή του Αφγανού προέδρου Νταούντ Χαν (1953-1963), το Αφγανιστάν υποστήριξε τις πολιτικές του Παστουνιστάν και συχνά αμφισβητούσε τη νομιμότητα του Πακιστανικού ελέγχου επί αυτών των περιοχών. Το Πακιστάν αντέτεινε ότι το αίτημα αυτό όχι μόνο υπονομεύει την εδαφική του ακεραιότητα, αλλά και προσπαθεί να υπονομεύσει τη συνύπαρξη των Παστούν και άλλων εθνοτικών ομάδων στο Πακιστάν.
Η σύγκρουση της τρέχουσας περιόδου: Γεωπολιτικές επιπτώσεις
Η αμφισβητούμενη γραμμή Ντουράντ εξακολουθεί να είναι ο πυρήνας της σύγκρουσης, ακόμη και σήμερα, εν μέσω της επανεμφάνισης των Ταλιμπάν στην εξουσία στο Αφγανιστάν και των συνεχών συγκρούσεων κατά μήκος των συνόρων. Οι τακτικές επιθέσεις από την αφγανική πλευρά, κυρίως από μαχητικές ομάδες Παστούν όπως η Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP), δηλαδοί οι Ταλιμπάν του Πακιστάν, εντείνουν την αίσθηση καχυποψίας και επιθετικότητας μεταξύ των δύο χωρών.
Το Πακιστάν θεωρεί τον αποκεφαλισμένο έλεγχο των Ταλιμπάν επί του Αφγανιστάν ως μια σημαντική απειλή για την εσωτερική ασφάλεια, καθώς φοβάται ότι το Αφγανιστάν έχει γίνει ένα «καταφύγιο» για ισλαμιστές μαχητές που στοχεύουν το Πακιστάν. Αντίθετα, οι Ταλιμπάν βλέπουν τις πακιστανικές επιθέσεις κατά των μαχητών τους ως παράβαση της αφγανικής κυριαρχίας και αναγνώρισης του συνόρου.
Διπλωματικές προσπάθειες και προκλήσεις
Η γραμμή Ντουράντ αναδεικνύεται ως το κεντρικό σημείο της γεωπολιτικής διαμάχης, και οι προσπάθειες διπλωματικής επίλυσης έχουν αποτύχει συνεχώς. Παρά τις μεσολαβήσεις διεθνών παραγόντων (όπως του Κατάρ και της Τουρκίας), η διεθνής κοινότητα δεν έχει καταφέρει να προτείνει μια βιώσιμη λύση που να εξισορροπεί τις εδαφικές και εθνοτικές αμφισβητήσεις.
Η γραμμή Durand παραμένει ένα εμπόδιο για την περιφερειακή συνεργασία και την ειρηνική συνύπαρξη, διατηρώντας την αίσθηση αδικίας και ταπείνωσης στην αφγανική κοινότητα, που βλέπει την περιοχή της ως κατεχόμενη. Οι συνεχείς συγκρούσεις στα σύνορα, οι οποίες περιλαμβάνουν επιθέσεις ανταρτών, αεροπορικούς βομβαρδισμούς και βομβιστικές επιθέσεις, εντείνονται λόγω της αδυναμίας να αναγνωριστούν οι θεμελιώδεις ιστορικές διαφορές.
Η Γραμμή Ντουράντ ως κλειδί για το μέλλον των σχέσεων Πακιστάν και Αφγανιστάν
Η γραμμή Ντουράντ συνεχίζει να είναι η καρδιά της διένεξης μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Νότια Ασία. Η σύγκρουση για τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών μπορεί να μην είναι μόνο σύγκρουση εδαφική, αλλά και σύγκρουση ταυτότητας και ισχύος. Η διαρκής αμφισβήτηση των συνόρων αυτών διατηρεί τη δυνατότητα μιας ευρύτερης γεωπολιτικής ανάφλεξης, που μπορεί να επηρεάσει την πολιτική, την ασφάλεια και την οικονομία ολόκληρης της περιοχής.
Η αποδοχή ή η απορρίψη της γραμμής Ντουράντ ως σύνορο θα κρίνει την κατεύθυνση των μελλοντικών διαπραγματεύσεων και θα είναι καθοριστική για την επίλυση της σύγκρουσης που αναπόφευκτα θα συνεχιστεί εφόσον τα δύο κράτη παραμείνουν προσκολλημένα σε αυτή τη διαχωριστική γραμμή του παρελθόντος.
