Η Αργεντινή βρίσκεται μπροστά σε έναν χαλκό-«χρυσοφόρο» πυρετό 40 δισ. δολαρίων, με τον πρόεδρο Χαβιέρ Μιλέι να επιχειρεί να ξηλώσει τμήμα της αυστηρής νομοθεσίας για τους παγετώνες προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο σε γιγαντιαίες επενδύσεις εξόρυξης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο αγώνας δρόμου ανάμεσα στην ανάγκη για σκληρό συνάλλαγμα και θέσεις εργασίας και στον φόβο ότι η αλλαγή του νόμου θα αφήσει απροστάτευτες κρίσιμες υδάτινες «δεξαμενές» των Άνδεων.
Τα τελευταία χρόνια, κολοσσοί όπως οι Glencore, Lundin Mining και BHP έχουν παρελάσει από το προεδρικό μέγαρο στο Μπουένος Άιρες, καταθέτοντας σχέδια επενδύσεων περίπου 40 δισ. δολαρίων στην παρθένα χαλκοφόρο ζώνη της Αργεντινής. Σε μια περίοδο που η παγκόσμια ζήτηση για χαλκό, κρίσιμο μέταλλο για καλώδια και πράσινη μετάβαση, εκτοξεύεται, η κυβέρνηση Μιλέι θέλει να αποδείξει ότι η ακραία λιτότητα και το φιλελεύθερο σοκ φέρνουν πραγματικό χρήμα και καλά αμειβόμενες δουλειές πριν από τις εκλογές του 2027.
Η Αργεντινή του Μιλέι απέναντι στον παγετώνα
Το εμπόδιο για αυτή τη «χάλκινη» Άνοιξη της Αργεντινής είναι οι παγετώνες και οι παγετώδεις σχηματισμοί, άλλοτε μάζες πάγου, άλλοτε παγωμένα βραχώδη πεδία, που καλύπτουν τμήματα των κοιτασμάτων και προστατεύονται από ομοσπονδιακή νομοθεσία. Ο ισχύων «νόμος για τους παγετώνες» καταρτίζει εθνικό μητρώο και απαγορεύει ρητά κάθε δραστηριότητα που μπορεί να τους βλάψει, καθώς τροφοδοτούν με νερό αγροτικές περιοχές και πόλεις, ενώ οι μη καταγεγραμμένοι σχηματισμοί έχουν πιο χαλαρή προστασία, δημιουργώντας νομικές γκρίζες ζώνες. Ο Μιλέι κατηγόρησε τους οικολόγους ότι «προτιμούν να αφήσουν τον κόσμο να πεθάνει από την πείνα παρά να αγγίξουν οτιδήποτε», υποσχόμενος να τροποποιήσει «μία και καλή» το πλαίσιο ώστε «να αρχίσουν οι Αργεντινοί να αξιοποιούν τον φυσικό τους πλούτο».
Το πρώτο μεγάλο βήμα ήρθε αργά το βράδυ της Πέμπτης, όταν η Γερουσία ενέκρινε το νομοσχέδιο του Μιλέι που επιτρέπει στους, κατά κανόνα φιλομεταλλευτικούς, κυβερνήτες των επαρχιών να παρακάμπτουν τις ομοσπονδιακές απαγορεύσεις σε παγετώνες και ζώνες πέριξ αυτών. Το κείμενο περνά τώρα στη Βουλή για την τελική ψηφοφορία μέσα στις επόμενες ημέρες, την ώρα που στο Μπουένος Άιρες αναρτώνται πανό «Μην αγγίζετε τον νόμο για τους παγετώνες» και το οικολογικό κίνημα «Εξέγερση ή Εξαφάνιση» οργανώνει δυναμικές διαδηλώσεις.
«Κόβοντας» τον παγετώνα για να τρέξει ο χαλκός στην Αργεντινή
Στην καρδιά του διακύβευματος βρίσκεται το γιγαντιαίο project Vicuña στα σύνορα με τη Χιλή, όπου η BHP και η Lundin σχεδιάζουν να επενδύσουν 18 δισ. δολάρια για να αναπτύξουν ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα χαλκού στον κόσμο, σε υψόμετρο που αγγίζει τα 5.500 μέτρα. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μεμονωμένη επένδυση στην ιστορία της Αργεντινής, η οποία εφόσον ολοκληρωθεί, σε σημερινές τιμές θα μπορούσε να αποφέρει πάνω από 10 δισ. δολάρια ετησίως και να εκτοξεύσει τη χώρα στην πρώτη δεκάδα των παραγωγών χαλκού διεθνώς. Οι εταιρείες επιδιώκουν την ένταξη του Vicuña στο καθεστώς RIGI, το «κορωνοπαγές» επενδυτικό πλαίσιο του Μιλέι με φορολογικά και εμπορικά κίνητρα που υπόσχεται να θωρακίσει τις επενδύσεις από πολιτικούς κινδύνους.
Ωστόσο, κοντά στο κοίτασμα Filo del Sol –που κατέχει περίπου τα δύο τρίτα των πόρων χαλκού της Vicuña– ένας ομοσπονδιακά καταγεγραμμένος παγετώνας απειλεί να τινάξει στον αέρα τα σχέδια. Η επικεφαλής περιβάλλοντος του project, Γιανίνα Ριπόλ, επικαλείται μελέτη σε συνεργασία με πανεπιστήμιο της επαρχίας Σαν Χουάν, σύμφωνα με την οποία ο παγετώνας συρρικνώνεται ταχύτατα και σε έξι χρόνια μπορεί να είναι μικρότερος από 1 εκτάριο – το ελάχιστο για να συμπεριληφθεί στο εθνικό μητρώο. Επειδή οι μικρότεροι παγετώνες θεωρητικά προστατεύονται αν συμβάλλουν στην υδροδότηση αλλά στην πράξη σπάνια καταγράφονται, η βιομηχανία ζητά μεγαλύτερη «σαφήνεια» ώστε σχηματισμοί χωρίς σημαντική υδρολογική λειτουργία να μη χαρακτηρίζονται στρατηγικά αποθέματα νερού.
Παρόμοιες εκκρεμότητες υπάρχουν και στο ορυχείο El Pachon της Glencore, όπου ένας παγετώδης βραχώδης σχηματισμός βρίσκεται στη λίστα του ομοσπονδιακού μητρώου, αλλά αφαιρέθηκε από το επαρχιακό αφού πανεπιστημιακή μελέτη έδειξε ότι δεν τροφοδοτεί πηγές νερού. Ο γλασιολόγος Χουάν Πάμπλο Μιλιάνα καταγγέλλει ότι η προτεινόμενη αλλαγή της δικαιοδοσίας του νόμου του 2010 είναι «φάρσα», με στόχο να δημιουργηθεί μηχανισμός αυτόματης αποχαρακτηρισμού παγετώνων από τις επαρχίες. Για πολλούς ακτιβιστές, οι εικόνες των χημικών διαρροών πριν από μία δεκαετία σε χρυσωρυχείο της Σαν Χουάν επιστρέφουν ως εφιάλτης, τροφοδοτώντας την καχυποψία απέναντι σε μια χώρα που παραδοσιακά είχε ισχυρές αντιστάσεις στην εξόρυξη.
Ο παγετώνας, το νερό και το μέλλον της Αργεντινής
Παρά τις αντιδράσεις, μια μερίδα πολιτών και πολιτικών δείχνει να μετατοπίζεται προς την προτεραιοποίηση της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς η Αργεντινή βυθίζεται χρόνια τώρα σε ύφεση, πληθωρισμό και φτώχεια. Ο κλάδος των ορυχείων υπενθυμίζει τον κρίσιμο ρόλο του χαλκού στην ενεργειακή μετάβαση και επιμένει ότι η σύγχρονη εξόρυξη μπορεί να συνυπάρξει με τα υψίπεδα, τα υγρολίβαδα και την άγρια ζωή των Άνδεων, παρουσιάζοντας τους γεωλόγους και μηχανικούς ως «τους πρώτους περιβαλλοντιστές», σύμφωνα με το Bloolmberg.
Στον αντίποδα, νομικοί όπως ο 71χρονος Γκιγιέρμο Τοράνσο υπογραμμίζουν ότι το Σύνταγμα της Αργεντινής κατοχυρώνει το δικαίωμα σε «υγιές και ισορροπημένο περιβάλλον» και ανάπτυξη που δεν υπονομεύει τις ανάγκες των επόμενων γενεών – διατύπωση που μάλιστα επικαλείται και το ίδιο το νομοσχέδιο Μιλέι. «Δεν μπορούμε να είμαστε ανόητοι», προειδοποιεί, καλώντας να προστατευθούν το νερό και οι παγετώνες, ως όρος επιβίωσης για τις κοινότητες των Άνδεων και όχι ως ρομαντικό σύμβολο σε αφίσες. Η μάχη για το πώς η Αργεντινή του Μιλέι θα ισορροπήσει ανάμεσα στη δίψα για χαλκό και στη δίψα για νερό, με τον παγετώνα σε ρόλο «κατηγορουμένου», μόλις ξεκίνησε.
