Ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει ανοιχτά μια εξωτερική πολιτική «αυτοκρατορίας», με αιχμή την ωμή ισχύ και την επιδίωξη ελέγχου εδαφών και πόρων, από τη Λατινική Αμερική μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Ο πρόεδρος έχει ήδη συλλάβει τον ηγέτη της Βενεζουέλας, διεκδικώντας ταυτόχρονα τα πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας και εξαπολύοντας επιθέσεις σε παρακείμενα πολιτικά σκάφη, έχει οδηγήσει την Κούβα σε ανθρωπιστική κρίση μέσω ναυτικού αποκλεισμού, ενώ προβάλλει αξιώσεις ελέγχου στον Καναδά και τη Γροιλανδία. Την ίδια στιγμή, έχει συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική δύναμη στη Μέση Ανατολή μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, απειλώντας σχεδόν καθημερινά με νέο πόλεμο κατά του Ιράν.
Η «αυτοκρατορική» στροφή του Τραμπ
Παρότι ο Τραμπ περιγράφει τη στρατηγική του ως «America First», οι κινήσεις του δεν παραπέμπουν σε απομονωτισμό ή σε περιορισμό της αμερικανικής παρουσίας, αλλά σε μια επιθετική, παγκόσμια επαναδιεκδίκηση ισχύος. Σε ομιλία του κατά την ορκωμοσία του, εξήρε τον πρόεδρο ΜακΚίνλεϊ, ο οποίος μετέτρεψε τις ΗΠΑ σε υπερπόντια αυτοκρατορία μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο, αποκτώντας Φιλιππίνες, Γκουάμ και Πουέρτο Ρίκο. Για ιστορικούς και αναλυτές, η ρητορική αυτή συνδέεται με την κλασική αποικιοκρατική λογική της Δύσης, που επιδίωκε την απόκτηση εδαφών και πόρων κυρίαρχων λαών μέχρι και τον 20ό αιώνα.
Αυτή τη γραμμή ξεδίπλωσε με τη μεγαλύτερη σαφήνεια ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου μίλησε για πέντε αιώνες συνεχούς δυτικής επέκτασης, από ιεραποστόλους και αποίκους μέχρι στρατούς και εξερευνητές που «έχτισαν τεράστιες αυτοκρατορίες» σε όλο τον κόσμο. Ο Ρούμπιο καταδίκασε τα αντιαποικιακά κινήματα, συνδέοντάς τα με τον κομμουνισμό και κατηγορώντας τα ότι επιτάχυναν την παρακμή της «Δύσης», ενώ κάλεσε τους συμμάχους να αποτινάξουν την «ενοχή και ντροπή» για το αποικιοκρατικό παρελθόν και να είναι υπερήφανοι για την «κοινή τους πολιτισμική κληρονομιά».
Τραμπ, Δύση και «αναγέννηση» ισχύος
Για πολλούς ιστορικούς, η ομιλία Ρούμπιο λειτούργησε ως ιδεολογικό μανιφέστο της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, που επιχειρεί να «αναζωογονήσει» την αμερικανική στρατιωτική υπεροχή και να χρησιμοποιήσει τις συμμαχίες όχι για σταθερότητα, αλλά ως εργαλεία εξαναγκασμού. Ο Στίβεν Βερτχάιμ επισημαίνει ότι ο πρόεδρος δεν αποχωρεί από τον κόσμο, αλλά αντίθετα προσπαθεί να ενισχύσει την παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ, μετατρέποντας το «America First» σε μια νέα μορφή παγκοσμιοποιημένης ισχύος με αμερικανικό πρόσημο. Η εξύμνηση της αυτοκρατορίας, ωστόσο, μοιάζει αναχρονιστική σε έναν πλανήτη που έχει αποαποικιοποιηθεί και δημοκρατικοποιηθεί, αναβιώνοντας πληγές και μνήμες από αποικιακή βία, γενοκτονίες και δουλεία που οι ίδιοι οι δυτικοί θεσμοί πλέον αναγνωρίζουν.
Παράλληλα, η ρητορική περί «συμβολής» Ευρωπαίων αποίκων και αποίκων στις ΗΠΑ – από Γερμανούς αγρότες έως Γάλλους γουναράδες – αποσιωπά πλήρως την εξόντωση και υποδούλωση των ιθαγενών πληθυσμών και την καθοριστική συμβολή των σκλάβων Αφρικανών στην οικοδόμηση της χώρας. Ο Ρούμπιο δεν κάνει καμία αναφορά στα εκατομμύρια που σκοτώθηκαν, βασανίστηκαν ή φυλακίστηκαν στο όνομα της αυτοκρατορίας, ούτε στις σημερινές κοινωνίες της Δύσης, που έχουν διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από μετανάστες από πρώην αποικίες και απογόνους σκλάβων.
Αντιδράσεις και κίνδυνοι από την «αυτοκρατορική» ατζέντα Τραμπ
Η εξιδανίκευση της αυτοκρατορίας από τον Ρούμπιο και, κατ’ επέκταση, από την κυβέρνηση Τραμπ, αιφνιδίασε πολλούς συμμετέχοντες στη Διάσκεψη του Μονάχου, ιδιαίτερα όσους προέρχονται από πρώην αποικιοκρατούμενες χώρες. Όπως σημειώνει η Κονσταντσε Στέλτσενμιλερ από το Brookings Institution, αρκετοί σχολίασαν ότι οι ΗΠΑ «επιστρέφουν στην πραγματική τους φύση», βλέποντας μια προσπάθεια ιδεολογικής προετοιμασίας της Ευρώπης για να αποδεχθεί ως αναπόφευκτα τα επεκτατικά σχέδια της Ουάσιγκτον, ακόμη και προς τη Γροιλανδία.
Ειδικοί στη Μέση Ανατολή προειδοποιούν ότι αυτή η στροφή θα έχει τεράστιες συνέπειες για τις διεθνείς σχέσεις, ιδίως στον Παγκόσμιο Νότο, όπου η πολιτική ταυτότητα πολλών κρατών έχει διαμορφωθεί μέσα από αντιαποικιακούς αγώνες. Ο Νάντερ Χασεμί υπογραμμίζει ότι στον αραβοϊσλαμικό κόσμο, οι ακραίες δυνάμεις θα αξιοποιήσουν τη ρητορική Τραμπ–Ρούμπιο για να στρατολογήσουν νέους οπαδούς, ενώ Ρωσία και Κίνα ενδέχεται να κερδίσουν διπλωματικό έδαφος, εμφανιζόμενες ως αντίβαρο στην «αμερικανική αυτοκρατορία», σύμφωνα με τους New York Times.
Άλλοι συντηρητικοί αναλυτές, όπως ο Άντριου Ντέι, θεωρούν ότι ο Ρούμπιο επιχειρεί περισσότερο να ενισχύσει την «υπερηφάνεια για τον δυτικό πολιτισμό» παρά να καλέσει σε επιστροφή στην κλασική αποικιοκρατία, αν και παραδέχονται ότι η εφαρμογή αυτής της ατζέντας είναι προβληματική. Ωστόσο, ακόμη και οι πιο επιφυλακτικοί υποστηρικτές του βλέπουν στο πρόσωπό του έναν γεράκι της αμερικανικής ηγεμονίας, που ντύνει με «πολιτισμικό» μανδύα μια σκληρή, παλιά αυτοκρατορική λογική, την οποία ο Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να εφαρμόσει στην πράξη.
