Η ευρω-λατινοαμερικανική συμφωνία Mercosur μπαίνει στην τελική ευθεία, αλλά η πολιτική θύελλα στις Βρυξέλλες απειλεί να τη ναυαγήσει πριν καν εφαρμοστεί. Η συζήτηση για ταχεία, «προσωρινή» εφαρμογή της συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Mercosur, πριν δώσει την τελική συγκατάθεσή του το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχει φέρει σε συναγερμό ακόμα και τους θερμότερους υποστηρικτές της. Φόβοι για θεσμική παράκαμψη, οργή σε Παρίσι και Βαρσοβία και προειδοποιήσεις για εσωτερική κρίση στην Ένωση συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό γύρω από μια εμπορική συμφωνία που διαπραγματεύεται εδώ και πάνω από 25 χρόνια.
Πυροδότης της έντασης ήταν η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιανουάριο να ζητήσει από το Δικαστήριο της ΕΕ νομικό έλεγχο της συμφωνίας, κίνηση που μπορεί να παγώσει την κύρωση έως και για δύο χρόνια. Στις Βρυξέλλες ανοίγει έτσι το ερώτημα αν η Κομισιόν θα πρέπει να ενεργοποιήσει μονομερώς τις εμπορικές διατάξεις της συμφωνίας μόλις ένα από τα κράτη του Mercosur την κυρώσει – κάτι που μπορεί να συμβεί ήδη από τον Απρίλιο, με το Μπραζίλια και το Μπουένος Άιρες να έχουν ήδη καταθέσει το κείμενο στα εθνικά τους κοινοβούλια. Νομικά αυτό επιτρέπεται και τα κράτη μέλη άναψαν πράσινο φως στις αρχές Ιανουαρίου, πολιτικά όμως πολλοί προειδοποιούν ότι μια τέτοια κίνηση θα εξοργίσει τους ευρωβουλευτές και θα σκληρύνει οριστικά τα μέτωπα.
Mercosur – ΕΕ σε θεσμικό μπρα-ντε-φερ
Ο πρώην κορυφαίος αξιωματούχος εμπορίου της Επιτροπής Ιγνάθιο Γκαρσία Μπερθέρο προειδοποιεί ότι η «προσωρινή εφαρμογή χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου» μπορεί να υπονομεύσει τη στήριξη όχι μόνο για τη Mercosur αλλά και για άλλες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ. Ζητά επιτάχυνση της δικαστικής εξέτασης και παράλληλη πολιτική εκστρατεία για να εξασφαλιστεί πλειοψηφία υπέρ της κύρωσης στους ευρωβουλευτές. Την ίδια ώρα, πρώην διαπραγματευτές όπως ο Τζον Κλαρκ μιλούν για μια «τεράστια τετραπλή θεσμική μάχη» ανάμεσα σε Επιτροπή, Συμβούλιο, Δικαστήριο και Κοινοβούλιο, με την ισορροπία εξουσιών στην καρδιά του διακυβεύματος.
Η Κομισιόν, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι «ο αυτόματος πιλότος» μπήκε όταν τα κράτη μέλη εξουσιοδότησαν την Επιτροπή να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή μόλις λάβει ειδοποίηση κύρωσης από μία χώρα του Mercosur. Ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς επικαλείται τις ισχυρές πιέσεις που άσκησαν οι ηγέτες στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής, όπως και τις φωνές από το ίδιο το Κοινοβούλιο που ζητούν να μη χαθεί άλλος χρόνος. Ωστόσο, ένα νέο διαπλαίσιο συνεργασίας Επιτροπής–Κοινοβουλίου, το οποίο οι ευρωβουλευτές αναμένεται να εγκρίνουν στο τέλος Φεβρουαρίου, ορίζει ότι η Κομισιόν πρέπει πρώτα να ζητά τη συγκατάθεση των MEPs πριν ενεργοποιεί προσωρινά εμπορικές συμφωνίες – κάτι που κάνει το ρίσκο πολιτικής σύγκρουσης ακόμα μεγαλύτερο.
Mercosur – ΕΕ: ο φόβος γαλλογερμανικής ρήξης
Πέρα από τη θεσμική διάσταση, διπλωμάτες προειδοποιούν ότι ένα βεβιασμένο «ναι» στην ταχεία εφαρμογή της συμφωνίας θα μπορούσε να πυροδοτήσει άμεση κρίση μεταξύ γαλλικού και γερμανικού άξονα. Ο πρώην γενικός διευθυντής Εμπορίου της Κομισιόν Ζαν-Λικ Ντεμάρτι προβλέπει «πολύ σοβαρή κρίση» αν το Βερολίνο προχωρήσει κόντρα στις γαλλικές ανησυχίες, προειδοποιώντας ότι «για να κερδίσουμε έναν χρόνο, μπορεί να τα χάσουμε όλα». Ήδη, χώρες όπως η Γαλλία και η Πολωνία αντιμετωπίζουν με βαθιά καχυποψία τη συμφωνία, ιδιαίτερα λόγω των επιπτώσεων για τους αγρότες τους, ενώ η Γερμανία και άλλοι εξαγωγικοί γίγαντες πιέζουν για γρήγορη ολοκλήρωση ώστε να ανοίξει η αγορά των 750 εκατ. καταναλωτών, σύμφωνα με το Politico.
Στη Λατινική Αμερική, εν τω μεταξύ, έχει ξεκινήσει ένας «αγώνας δρόμου» για το ποιος θα κυρώσει πρώτος, με τον Ουρουγουανό πολιτικό Νικολάς Αλμπερτόνι να περιγράφει την κατάσταση ως κούρσα επικύρωσης. Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα πιέζει να ολοκληρωθεί η συμφωνία πριν από τις κρίσιμες προεδρικές εκλογές της 4ης Οκτωβρίου, ενώ ο Αργεντινός πρόεδρος Χαβιέρ Μιλέι έχει επίσης καταθέσει το κείμενο στο κοινοβούλιό του. Όσο η πολιτική θερμοκρασία ανεβαίνει και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η τύχη της συμφωνίας Mercosur–ΕΕ θα κριθεί από το λεπτό παιχνίδι ισορροπιών ανάμεσα σε εθνικά συμφέροντα, θεσμικές ευαισθησίες και τη βούληση να μην χαθεί ένα εμπορικό «τρόπαιο» δεκαετιών.
