Ένα καθοριστικό μάθημα για τον έλεγχο του διαδικτύου έλαβε η κυβέρνηση του Ιράν στα τέλη του 2019, όταν διαπίστωσε ότι η πολυδάπανη προσπάθειά της να δημιουργήσει ένα «παράλληλο ίντερνετ» είχε σοβαρά κενά ασφαλείας. Παρά τα φίλτρα και τους περιορισμούς, οι πολίτες βρήκαν τρόπους να επικοινωνούν και να οργανώνονται.
Για σχεδόν μια δεκαετία, το Ιράν επένδυσε στη δημιουργία του Εθνικού Δικτύου Πληροφοριών (National Information Network – NIN), ενός απομονωμένου συστήματος που θα επέτρεπε στο κράτος να αποκόπτει τους πολίτες από τον παγκόσμιο ιστό σε περιόδους κρίσης, διατηρώντας παράλληλα τη λειτουργία της κυβέρνησης και της οικονομίας.
Το σχέδιο, που πολλοί Ιρανοί αποκαλούσαν ειρωνικά «χαλάλ ίντερνετ», αποδείχθηκε λιγότερο αδιαπέραστο απ’ όσο πίστευαν οι αρχές. Κατά τις διαδηλώσεις του Νοεμβρίου 2019, ακόμη και εφαρμογές εγκεκριμένες από το καθεστώς χρησιμοποιήθηκαν για τον συντονισμό κινητοποιήσεων, αποκαλύπτοντας τις αδυναμίες του συστήματος, αναφέρουν οι Financial Times.
Ιράν: Το πιο εκτεταμένο κλείσιμο του διαδικτύου
Την περασμένη εβδομάδα, το Ιράν προχώρησε σε ένα από τα πιο εκτεταμμένα και τεχνικά εξελιγμένα μπλακάουτ διαδικτύου παγκοσμίως. Η πρόσβαση στον παγκόσμιο ιστό σχεδόν εξαφανίστηκε, εμποδίζοντας τη μετάδοση πληροφοριών και καλύπτοντας την έκταση των διαδηλώσεων και της βίαιης καταστολής.
Η διακοπή ήταν σε τέτοια έκταση που ακόμη και άτομα με ειδικές κάρτες SIM, οι οποίες παλαιότερα παρείχαν ανεμπόδιστη πρόσβαση, βρέθηκαν αποκομμένα. Το μέτρο ξεπέρασε ακόμη και προηγούμενα μπλακάουτ, όπως εκείνο κατά τη διάρκεια της σύντομης σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ το 2025.
Παρά το σκοτάδι, ακτιβιστές και ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια είχαν προετοιμαστεί. Δίκτυα υποστήριξης, κυρίως από Ιρανούς της διασποράς, εργάστηκαν εδώ και χρόνια για την εισαγωγή δορυφορικών συστημάτων Starlink και την ανάπτυξη λογισμικού που παρακάμπτει τους κρατικούς περιορισμούς.
Μέσω απλών εργαλείων, όπως κείμενο-μόνο προγράμματα περιήγησης και εναλλακτικές πλατφόρμες μηνυμάτων, κατάφεραν να μεταφέρουν εικόνες και μαρτυρίες από το εσωτερικό του Ιράν: πτώματα έξω από νοσοκομεία, πυροβολισμούς σε δρόμους και φωνές πολιτών που περιέγραφαν το χάος.
Ιράν: Ο έλεγχος της πληροφορίας και η οικονομία
Η απόφαση για απότομο κλείσιμο φαίνεται να λήφθηκε εσπευσμένα, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν αρχικά ακόμη και βασικές κρατικές και οικονομικές λειτουργίες. Τράπεζες, ΑΤΜ και κυβερνητικές ιστοσελίδες βγήκαν εκτός λειτουργίας, προτού το καθεστώς επαναφέρει σταδιακά επιλεγμένες υπηρεσίες του NIN.
Έτσι, το Ιράν δοκίμασε ένα μοντέλο «λευκής λίστας», επιτρέποντας μόνο ό,τι θεωρεί απαραίτητο για την οικονομία, ενώ διατηρεί τον έλεγχο της πληροφορίας. Σύμφωνα με ειδικούς, αυτό αποτελεί το ιδανικό σενάριο για την κυβέρνηση, αλλά ένα τεχνικά δύσκολο και ασταθές εγχείρημα.
Παρατηρητές προειδοποιούν ότι ακόμη κι όταν η πρόσβαση αποκατασταθεί, το διαδίκτυο στο Ιράν δεν θα είναι το ίδιο. Το καθεστώς έχει γίνει πιο εξελιγμένο στον τρόπο που εφαρμόζει μπλακάουτ και φίλτρα, προσεγγίζοντας ένα μοντέλο πιο κοντά σε εκείνο της Κίνας.
Η μάχη, ωστόσο, συνεχίζεται. Παρά τις συλλήψεις και τις κατασχέσεις εξοπλισμού, ένα μικρό αλλά ανθεκτικό δίκτυο ακτιβιστών εξακολουθεί να μεταφέρει πληροφορίες εκτός συνόρων. Όπως σημειώνουν ειδικοί στα ψηφιακά δικαιώματα, το Ιράν μπορεί να ελέγχει τις υποδομές, αλλά δυσκολεύεται να ελέγξει πλήρως την ανθρώπινη επινοητικότητα.
