Αβεβαιότητα υπάρχει για την επόμενη μέρα στο Ιράν μετά την εξόντωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Τα αισιόδοξα σενάρια αναφέρουν ότι το θεοκρατικό καθεστώς θα καταρρεύσει και ότι θα το διαδεχτεί μια ηγεσία που θα θέλουν οι πολίτες και ταυτόχρονα θα είναι φιλικά προσκείμενη τόσο προς τη Δύση όσο και προς το Ισραήλ.
Ωστόσο, στην πραγματικότητα υπάρχει ο κίνδυνος να αναδυθεί μια χειρότερη ηγεσία, είτε απειλήσει τη Δύση είτε επιβιώσει με την ανοχή της.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα «κράτος φρουρός», δηλαδή ένα παρανοϊκό, στρατιωτικοποιημένο σύστημα που θα αγωνίζεται για την επιβίωσή του χωρίς να υπάρχουν πλέον πολιτικά όρια που δεν μπορεί να ξεπεράσει.
Ο Μάικλ Μούλροϊ, πρώην αναπληρωτής υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, δήλωσε ότι χωρίς «στρατιωτική παρουσία στο έδαφος» ή μια πλήρως οπλισμένη οργανική εξέγερση, ο ισχυρός μηχανισμός ασφαλείας του κράτους μπορεί να επιβιώσει απλώς διατηρώντας τη συνοχή του.
Αυτή η ανθεκτικότητα έχει τις ρίζες της στη διπλή στρατιωτική δομή του Ιράν. Η κυβέρνηση προστατεύεται όχι μόνο από τον τακτικό στρατό (Artesh), αλλά και από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) – μια ισχυρή παράλληλη στρατιωτική δύναμη που έχει συνταγματικά ως αποστολή την προστασία του συστήματος.
Επιπλέον, τους υποστηρίζει η Basij, μια τεράστια παραστρατιωτική εθελοντική πολιτοφυλακή που είναι ενσωματωμένη σε κάθε γειτονιά, ειδικά εκπαιδευμένη για να καταστέλλει την εσωτερική διαφωνία και να κινητοποιεί τους οπαδούς του καθεστώτος.
Μετάβαση από τη θεοκρατία στον εθνικισμό
Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ αναμένεται να οδηγήσει στην πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος, σύμφωνα με αναλυτές που μίλησαν στο Al Jazeera. Ένα ακόμη σενάριο για την επόμενη ημέρα στο Ιράν αναφέρει ότι η χώρα μπορεί να περάσει λοιπόν από τη θεοκρατία στον εθνικισμό.
«Οι αξιωματούχοι εδώ προσπαθούν να προβάλλουν σταθερότητα, τονίζοντας ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο και ότι οι κρατικοί θεσμοί λειτουργούν αποτελεσματικά», δήλωσε ο Abas Aslani, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών για τη Μέση Ανατολή.
«Σήμερα, οι αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ στόχευσαν τις υποδομές ασφάλειας και στρατιωτικές υποδομές στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις. Υπάρχουν προσδοκίες ότι τέτοιες επιδρομές θα συνεχιστούν – και ενδεχομένως θα ενταθούν – τις επόμενες ώρες ή ημέρες», πρόσθεσε στη συνέχεια.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, γνωρίζοντας ότι ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη ενδέχεται να διακόψει τον πνευματικό δεσμό με τμήματα του πληθυσμού, οι επιζώντες αξιωματούχοι αναδιαμορφώνουν τον πόλεμο όχι ως υπεράσπιση του κλήρου, αλλά ως υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας του Ιράν.
Ο Λαριτζάνι εξέδωσε μια αυστηρή προειδοποίηση ότι ο τελικός στόχος του Ισραήλ είναι η «διαίρεση» του Ιράν. Με το να δημιουργεί το φάντασμα της διάσπασης του Ιράν σε εθνοτικά κρατίδια, η ηγεσία στοχεύει να συσπειρώσει τους κοσμικούς Ιρανούς και την αντιπολίτευση ενάντια σε έναν κοινό εξωτερικό εχθρό, στρώνοντας τον δρόμο στην άνοδο του εθνικισμού.
Η «παγίδα» του 40 ημερών πένθους
Το Al Jazeera έγραψε ότι η κήρυξη 40 ημερών πένθους από την κυβέρνηση για τον θάνατο του Χαμενεΐ ενδεχομένως αποδειχτεί κρίσιμο χρονικό διάστημα για τις μελλοντικές εξελίξεις.
Αναλυτές το χαρακτήρισαν ως «παγίδα κηδείας» για την ιρανική αντιπολίτευση.
Συγκεκριμένα, εξήγησαν ότι οι δρόμοι πιθανότατα θα γεμίσουν με εκατομμύρια οπαδούς του νεκρού ηγέτη που θα θρηνούν, δημιουργώντας ένα ανθρώπινο ασπίδα για την κυβέρνηση και καθιστώντας δύσκολο από λογιστική και ηθική άποψη για τις αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες να αποκτήσουν δυναμική σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Τελικά, ποια θα είναι η επόμενη μέρα
Αν το Ιράν επιβιώσει από το αρχικό σοκ, η χώρα που θα αναδυθεί θα είναι πιθανότατα ριζικά διαφορετική: λιγότερο υπολογιστική και πιθανώς πιο βίαιη. Για χρόνια, ο Χαμενεΐ υπερασπιζόταν τη «στρατηγική υπομονή», συχνά απορροφώντας τα πλήγματα για να αποφύγει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Ο Χασάν Αχμαντιάν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, λέει ότι η εποχή αυτή έληξε με τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη.
«Το Ιράν έμαθε ένα σκληρό μάθημα από τον πόλεμο του Ιουνίου 2025: η αυτοσυγκράτηση εκλαμβάνεται ως αδυναμία», δήλωσε ο Αχμαντιάν στο Al Jazeera. Η νέα στρατηγική της Τεχεράνης πιθανότατα θα είναι μια πολιτική «καμένης γης». Δηλαδή, η νέα ηγεσία δεν θα εμπιστεύεται κανέναν και ανεξαρτήτως αν συνεργαστεί ή όχι με τη Δύση, θα φροντίζει να καταστείλει αμέσως οποιαδήποτε αντίδραση, σε πιο ακραίο βαθμό από το θεοκρατικό καθεστώς.
