Ο Χάρης Καστανίδης αποτελεί ένα από τα πιο έμπειρα και ιδεολογικά συγκροτημένα στελέχη της κεντροαριστεράς, έχοντας διαγράψει μια πορεία δεκαετιών που ταυτίστηκε με την άνοδο, τις δύσκολες στιγμές και τις εσωτερικές αναζητήσεις του ΠΑΣΟΚ.
Το 2023, ο Χάρης Καστανίδης χαρακτήρισε την απόφαση για την έδρα της Θεσσαλονίκης ως «προσβολή προς την ιστορία του», γεγονός που σηματοδότησε την ουσιαστική διαφωνία του με την ηγεσία. Τρία χρόνια μετά, η αποχώρησή του από το ΠΑΣΟΚ επισφράγισε τη ρήξη με την τωρινή ηγεσία του κινήματος. Χωρίς καμία διάθεση να αναμασούμε τα ήδη ειπωμένα, κάναμε μια περιεκτική συζήτηση με τον Χάρη Καστανίδη για το Newsbeast που κάλυψε αρκετό από το παρελθόν, λίγο από το παρόν και πολύ από το μέλλον του ΠΑΣΟΚ, του ευρύτερου προοδευτικού χώρου και του ιδίου του πρώην υπουργού και ιστορικού στελέχους.
Ανήκετε στη «Γενιά του Πολυτεχνείου». Πώς επηρέασε η συμμετοχή σας στο φοιτητικό κίνημα την ένταξή σας στο ΠΑΣΟΚ και πώς βλέπετε την εξέλιξη του κινήματος από το 1974 έως σήμερα;
Στην εξέγερση του Πολυτεχνείου ήμουν ακόμη μαθητής. Ανήκω στη γενιά της μεταπολιτευτικής έκρηξης, εκείνης της εξαιρετικής στιγμής που η απόγνωση της δικτατορίας μετατρέπεται στην απελευθέρωση της Δημοκρατίας. Προηγήθηκε η ένταξή μου στο ΠΑΣΟΚ για λίγες εβδομάδες, μέχρι να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων, ακολούθησε η ένταξή μου στο φοιτητικό κίνημα. Η δημοκρατική παράδοση της οικογένειας, οι διώξεις του πατέρα μου κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, μέχρι το θάνατό του, η πολιτικοποίησή μου από μικρό παιδί καθοδήγησαν τα πολιτικά μου βήματα.
Με ρωτάτε για την ιστορική διαδρομή του ΠΑΣΟΚ από την ίδρυση του μέχρι σήμερα. Ουσιαστικά με ρωτάτε για την μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας. Θα αδικούσα το θέμα, αν απαντούσα με δυο γραμμές. Αν κάτι θα είχε σημασία, θα ήταν να τονίσω ότι η σημερινή εικόνα του ΠΑΣΟΚ πόρρω απέχει από την εικόνα εκείνου του λαμπρού Κινήματος που άλλαξε τον ρου της Ιστορίας και τη μοίρα του ελληνικού λαού.
Έχοντας υπηρετήσει σε κορυφαία υπουργεία (όπως το Δικαιοσύνης), ποια θεωρείτε τη σημαντικότερη θεσμική μεταρρύθμιση που φέρει την υπογραφή σας;
Παρότι κάθε άνθρωπος δυσκολεύεται να διαλέγει από τα δημιουργήματά του, θα ξεχώριζα δύο από τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις που φέρουν την υπογραφή μου. Τη σύνταξη του νόμου για την ίδρυση και λειτουργία του Συνηγόρου του Πολίτη και τη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου κατά της διαπλοκής και υπέρ της διαφάνειας στη δημόσια ζωή( π.χ. οι ρυθμίσεις για την απώλεια του αξιώματος υπουργού ή βουλευτή σε περίπτωση συμμετοχής σε εξωχώριες εταιρείες, η ίδρυση της Ανεξάρτητης Αρχής για την καταπολέμηση του ξεπλύματος βρώμικου χρήματος κ.ά.).
Θα ήθελα πολύ να εφαρμοζόταν και το σχέδιο που είχα ετοιμάσει ως υπουργός Μεταφορών για τη διαφάνεια στις δημόσιες προμήθειες και τα δημόσια έργα. Παρότι αρχικά η κυβέρνηση υιοθέτησε το σχέδιο, αργότερα υπαναχώρησε και εγώ υπέβαλα την παραίτησή μου. Αν είχαν ψηφισθεί και εφαρμοσθεί οι κανόνες διαφάνειας που είχα προτείνει τότε, σήμερα θα ήταν καλύτερη η λειτουργία της Δημοκρατίας και διαφορετική η αξιολόγηση της χώρας από διεθνείς οργανισμούς.
Ανδρέας Παπανδρέου: Ποια ήταν η σημαντικότερη συμβουλή ή πιο έντονη στιγμή που θυμάστε από τη συνεργασία σας με τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ;
Στις δημοτικές εκλογές του 1990, ο Ανδρέας αποφάσισε να στηριχθούν τα ψηφοδέλτια της Αριστεράς από τον πρώτο γύρο, στους δήμους όπου ήδη υπήρχαν εκλεγμένοι δήμαρχοί της ή στον δεύτερο γύρο, αν δεν περνούσαν σε αυτόν τα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ. Λίγο πριν από αυτή την απόφαση, είχαν παραπέμψει τον Ανδρέα στο Ειδικό Δικαστήριο Μητσοτάκης, Φλωράκης και Κύρκος.
Διαφώνησα έντονα και δημόσια με τον Ανδρέα και το Εκτελεστικό Γραφείο, και σε κάποια στιγμή που συναντηθήκαμε οι δυο μας του εξέφρασα τη διαφωνία μου και κατ΄ιδίαν. Η απάντησή του με καθήλωσε και στριφογυρίζει ακόμη στα αυτιά μου: «Μικρέ, η Αριστερά είναι και θα είναι πάντοτε μέρος της πολιτικής μας παράδοσης και της πολιτικής μας ταυτότητας, όποια λάθη κι αν κάνει. Δεν θα πω λόγο σε βάρος της και δεν θα ενεργήσω εναντίον της».
Υπήρξε μια συγκεκριμένη στιγμή ή απόφαση που σας έκανε να πείτε «ως εδώ» και να οριστικοποιήσετε την απομάκρυνσή σας από το ΠΑΣΟΚ; Θα θέλατε να μας πείτε τι έγινε και φτάσατε στο σημείο να πάρετε οριστικό «διαζύγιο» από το τωρινό ΠΑΣΟΚ;
Ό,τι είχα να πω για την παραίτησή μου από το κόμμα του κ. Ανδρουλάκη το είπα αναλυτικά και με σαφήνεια στη γνωστή ανακοίνωσή μου της 4ης Μαΐου 2026.
Πιστεύετε το ΠΑΣΟΚ έχει κάνει επαρκή απολογισμό, ικανή αυτοκριτική για τα λάθη του παρελθόντος, και αναφέρομαι επιλεκτικά, επιγραμματικά στο χρηματιστήριο, στα σκάνδαλα Τσοχατζόπουλου, στα «μαύρα» του Τσουκάτου, στο ότι δεν συζητήσατε στα όργανα το μνημόνιο, στο ότι δεν έγινε πράξη η ανεξάρτητη αρχή για τις προμήθειες…
Για ορισμένα θέματα υπήρξε επαρκής αυτοκριτική και απολογισμός από το ΠΑΣΟΚ. Για άλλα όχι. Σε αντίθεση με τώρα, κατά το παρελθόν συνέβαινε να υπάρχουν στο ΠΑΣΟΚ στελέχη σημαντικά με ιδεολογική, πολιτική και ηθική συγκρότηση που με τη στάση τους έδιναν ένα διαφορετικό παράδειγμα και συνιστούσαν αντίρροπη δύναμη στους εύκαμπτους, ανεύθυνους και επιτήδειους.
Σοσιαλισμός ή σοσιαλδημοκρατια; Ακόμα και στην Αμερική ψάχνουν να βρουν την χρυσή τομή, με τον Μπέρνι Σάντερς, την Αλεξάντρια Οκάσιο Κορτέζ και τον δήμαρχο Μαμντάνι να τραβούν «το καράβι» προς τα αριστερά, προς τον σοσιαλισμό, και την ηγεσία των Δημοκρατικών να εμμένουν στο κέντρο. Στην Ευρώπη η σοσιαλδημοκρατία φαίνεται να μην εμπνέει χώρες όπως η Γαλλία ή η Γερμανία όπως έκανε κάποτε, με εξαίρεση ίσως την Ισπανία του Σάντσεθ. Ποιο ρεύμα πιστεύετε ότι πρέπει να επικρατήσει στο ΠΑΣΟΚ και ποιο πιστεύετε ότι θα επικρατήσει τελικά;
Η σοσιαλδημοκρατία υπέστη από τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 σοβαρές ιδεολογικές αλλοιώσεις, υιοθετώντας αρκετά από τα δόγματα του επελαύνοντος νεοφιλελευθερισμού και της σχολής του Σικάγο. Αυτή η μεταστροφή τη βοήθησε, μεν, να ανακτήσει την εξουσία σε πολλές χώρες, αλλά κατά την άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής, οι πολίτες δεν αναγνώριζαν ουσιώδεις διαφορές με τη συντηρητική παράταξη. Αυτό οδήγησε σε μια ανησυχητική παρακμή την ευρωπαϊκή, κυρίως, σοσιαλδημοκρατία.
Είναι σαφές ότι για να έχει μέλλον η σοσιαλδημοκρατία, πρέπει τα κόμματα του δημοκρατικού σοσιαλισμού να ξανασυστηθούν στην Ευρώπη και τον κόσμο όλο ως φορείς με ριζοσπαστική πολιτική ταυτότητα, ως φορείς ενός νέου προοδευτικού ριζοσπαστισμού που θα αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων προς το καλύτερο.
«Ο Ανδρέας δεν επιτέθηκε ποτέ στην αριστερά» – Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η σχέση του ΠΑΣΟΚ, της προοδευτικής παράταξης με την αριστερά; Και με το ΚΚΕ;
Έδωσα λίγο πιο πριν την απάντηση. Θα επαναλάμβανα, λέξη προς λέξη, τη διατύπωσή του Ανδρέα Παπανδρέου και σήμερα.
Βλέπετε το σημερινό ΠΑΣΟΚ ικανό να αποτελέσει τον εναλλακτικό πόλο διακυβέρνησης ή θεωρείτε ότι απαιτείται μια νέα, ευρύτερη ανασύνθεση του χώρου;
Έχω υποστηρίξει εδώ και πολύ καιρό την ανάγκη σύγκλισης των προοδευτικών δυνάμεων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ρεαλιστική προοπτική δημοκρατικής και προοδευτικής διακυβέρνησης του τόπου. Μέχρι στιγμής κυριάρχησαν άλλες επιλογές. Θέλω, ωστόσο, ακόμα να ελπίζω ότι, μετά την πρώτη εκλογική αναμέτρηση και υπό νέες συνθήκες, θα υπάρξει η αναγκαία συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων, που θα δώσει δημοκρατική διέξοδο στη χώρα.
Σκοπεύετε να παραμείνετε ενεργός ως «ανεξάρτητη φωνή» ή εξετάζετε τη συμμετοχή σας σε κάποια νέα πολιτική πρωτοβουλία εκτός των τειχών της Χαριλάου Τρικούπη; Πως βλέπετε το μέλλον στην πολιτική;
Θα συνεχίσω να παρεμβαίνω στη δημόσια ζωή για κρίσιμα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά θέματα και να υπηρετώ την ανάγκη να αλλάξει μια ασχημονούσα δεξιά κυβέρνηση με μια ελπιδοφόρα προοδευτική.
Πώς θα θέλατε να σας σκέφτονται οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ: Ως τον «αιώνιο αντάρτη», ως έναν συνεπή θεσμικό ή ως τον τελευταίο των «ιδεολόγων»;
Οι ιδεολόγοι είναι συνήθως θεσμικοί και σχεδόν πάντοτε και αντάρτες, αν πρέπει να περιφρουρήσουν τον πυρήνα των αρχών και των επιδιώξεών τους. Μου δείχνουν συχνά οι πολίτες, ότι αναγνωρίζουν στο πρόσωπό μου έναν πεισματάρη ακόλουθο των ιδεών του.
