Ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς φέρνει στο φως μια ιδιαίτερη πτυχή της Ελληνικής Επανάστασης, εξετάζοντας τον καιρό που επικρατούσε τις κρίσιμες ημέρες γύρω από την 25η Μαρτίου του 1821. Μελετώντας ιστορικές πηγές και αξιοποιώντας τη σύγχρονη μεθοδολογία reanalysis του NOAA, ο κ. Κολυδάς επιχειρεί να «αναδημιουργήσει» την ατμοσφαιρική εικόνα εκείνης της εποχής, προσφέροντας μια μοναδική επιστημονική οπτική για τις συνθήκες που επηρέασαν τις πρώτες σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης.

Η reanalysis είναι μια μέθοδος που συνδυάζει παλαιές παρατηρήσεις με αριθμητικά μοντέλα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να εκτιμήσουν αξιόπιστα τη διάταξη της ατμόσφαιρας ακόμη και σε περιόδους χωρίς οργανωμένο δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών. Με αυτόν τον τρόπο, γίνεται δυνατή η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι καιρικές συνθήκες επηρέασαν στρατιωτικές επιχειρήσεις, μετακινήσεις και καθημερινή ζωή κατά την επαναστατική περίοδο.

Ο καιρός στις κρίσιμες ημέρες της Επανάστασης

Όπως σημειώνει ο Θοδωρής Κολυδάς, «η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν γράφτηκε μόνο με σπαθιά και καριοφίλια· γράφτηκε και με τον καιρό». Οι ανοιξιάτικες εναλλαγές, οι βροχές και τα κρύα βράδια στα βουνά αποτέλεσαν σημαντικό παράγοντα στον Αγώνα, άλλοτε ευνοώντας και άλλοτε δυσχεραίνοντας τους επαναστάτες. Στη θάλασσα, οι άνεμοι καθόριζαν τη δυνατότητα μετακίνησης πλοίων και τη στρατηγική των επιχειρήσεων.

Οι ιστορικές πηγές για τον καιρό της περιόδου είναι αποσπασματικές. Απομνημονεύματα, επιστολές και ευρωπαϊκά ημερολόγια δείχνουν ότι στη Πελοπόννησο υπήρχε νεφελώδης αλλά ήπιος καιρός, ενώ ο Ιωάννης Φιλήμων αναφέρει βροχές σε περιοχές της Πελοποννήσου πριν από την εξέγερση. Ο Φωτάκος περιγράφει συννεφιά και υγρασία στις μετακινήσεις προς την Αρκαδία. Τα πιο αξιόπιστα στοιχεία προέρχονται από ναυτικά και στρατιωτικά ημερολόγια της Μεσογείου, τα οποία επιβεβαιώνουν μεταβατικό ανοιξιάτικο σκηνικό με νοτιοδυτικούς ανέμους και βροχές κυρίως στο Ιόνιο.

Οι πρώτες μετρήσεις στην Κέρκυρα

Ο Θοδωρής Κολυδάς αναφέρεται ιδιαίτερα στην αναφορά του υπολοχαγού Mathew Miller προς τον καθηγητή Jameson της Βασιλικής Ακαδημίας της Μεγάλης Βρετανίας, που χρονολογείται το 1823. Στο έγγραφο αυτό καταγράφονται θερμοκρασίες, βαρομετρικές πιέσεις, υγρασία και άνεμοι στην Κέρκυρα για την περίοδο Αύγουστος–Νοέμβριος 1821, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για την ατμοσφαιρική κατάσταση της εποχής.

Τι δείχνουν τα δεδομένα της reanalysis

Οι χάρτες πίεσης του 20th Century Reanalysis του NOAA για τις 24 και 25 Μαρτίου 1821 δείχνουν χαμηλότερη πίεση πάνω από την Ελλάδα, ένδειξη νοτιοδυτικών ανέμων και αυξημένων νεφώσεων, με πιθανές βροχές στη δυτική χώρα και την Πελοπόννησο. Την ίδια μέρα, η βαρομετρική διάταξη βελτιωνόταν σταδιακά, οι άνεμοι στρέφονταν σε βορείους και οι θερμοκρασίες κυμαίνονταν σε φυσιολογικά ανοιξιάτικα επίπεδα.

Ο Θοδωρής Κολυδάς καταλήγει: «Μπορούμε να φανταστούμε ότι οι ημέρες της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης εκτυλίχθηκαν κάτω από έναν ανοιξιάτικο ουρανό με εναλλαγές νεφώσεων και διαστήματα βελτίωσης».