Στη Μητρόπολη Αθηνών πραγματοποιήθηκε σήμερα, Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου, η εξόδιος ακολουθία της διακεκριμένης βυζαντινολόγου, Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία απεβίωσε σε ηλικία 99 ετών. Η κηδεία έγινε δημοσία δαπάνη, μετά από κοινή απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Παιδείας και Πολιτισμού.
Γύρω στις 12:00 η σορός της μεταφέρθηκε στη Μητρόπολη Αθηνών, όπου τελέστηκε η εξόδιος ακολουθία.
Στη Μητρόπολη Αθηνών έφτασαν, μεταξύ άλλων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κώστας Τασούλας, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και η σύζυγός του Μαρέβα, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, ο περιφερειάρχης Αττικής, Νίκος Χαρδαλιάς, η πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου και άλλοι.
Με έναν λόγο βαθιά προσωπικό και συγκινησιακά φορτισμένο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποχαιρέτησε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, τιμώντας την ως μια οικουμενική προσωπικότητα. «Εκατό χρόνια ζωής, γεμάτης από έρευνα, από γνώσεις, από στοχασμό, από προσφορά στον πολιτισμό και στα κοινά· μέσα σε δρόμους ανηφορικούς και δύσβατους, τους οποίους ποτέ, μα ποτέ, δεν φοβήθηκε. “Όλα όσα πέτυχα και όσα ονειρεύτηκα, τα κατάφερα γιατί δεν ήξερα πως ήταν αδύνατα”, έλεγε η Ελένη.
Γεύτηκε έτσι μια διαδρομή από τις γειτονιές του Βύρωνα, που την έφερε στο κέντρο του κόσμου, έχοντας την αναγνώριση σύσσωμης της ακαδημαϊκής κοινότητας, αλλά και την αγάπη και τον σεβασμό όλων των απλών ανθρώπων και στις δύο πατρίδες της.
Μικρή ήθελε να γίνει μηχανικός με ειδικότητα στις γέφυρες. Σπούδασε όμως Φιλοσοφική και από εκεί βρέθηκε στο Παρίσι. Έγινε καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας και μετά η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης· και ακόμα, Καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού, εμπειρογνώμων της UNESCO, Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF, επικεφαλής του Κέντρου Πομπιντού, του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης, του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στο Παρίσι, Πρόεδρος εδώ του Εθνικού Θεάτρου, αλλά και για πολλά χρόνια του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, καθώς και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και των Ακαδημιών της Βρετανίας, του Βελγίου, του Βερολίνου και της Βουλγαρίας.
Σκέφτομαι ότι η γυναίκα την οποία αποχαιρετούμε τώρα, πέτυχε τελικά να γίνει αυτό που αρχικά ήθελε: μια γέφυρα. Μια γέφυρα ανάμεσα στα προσφυγικά της Αθήνας και τις πρωτεύουσες του κόσμου. Ένας επιστημονικός κρίκος. Άλλη μια γέφυρα που αποκατέστησε την ιστορική συνέχεια του Έθνους μας, μέσω της ανάδειξης του Βυζαντίου ως αναπόσπαστο στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας, όπως επίσης και ένας μόνιμος σύνδεσμος της ερευνητικής δουλειάς με τη δημόσια δράση. Και αυτό, μακριά από ιδεολογικές αγκυλώσεις και συμπλέγματα, ώστε με οδηγούς την εμπειρία και το αποτέλεσμα, η προοδευτική της αναζήτηση να βρει δικαίωση στη φιλελεύθερη σκέψη.
Και αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι η προσφορά της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε αποσπασματικά, ούτε επιλεκτικά. Ακριβώς γιατί η παρουσία της συγκροτεί ένα σύνολο, το οποίο ωστόσο διατρέχουν σε κάθε στιγμή του τρία στοιχεία: η αγάπη για την Ιστορία και την Πατρίδα, η έγνοια για τον “συνάνθρωπο” —μια ελληνική λέξη που επέμενε η ίδια ότι δεν μεταφράζεται σε καμία άλλη γλώσσα— και, τέλος, η τολμηρή άποψη και η γενναιότητα αυτή να διατυπώνεται, ανεξάρτητα από τις εφήμερες ενστάσεις που ίσως να συναντήσει.
Με αυτόν τον τρόπο, η πορεία αυτής της ξεχωριστής προσωπικότητας θα έλεγα ότι κατέστη συνοδοιπόρος της νεοελληνικής εξέλιξης τα τελευταία εκατό χρόνια, σηματοδοτώντας, παρά τις δυσκολίες και τα πισωγυρίσματα, την πρόοδό της. Γι’ αυτό και οι γλαφυρές της διηγήσεις, δίπλα στα λιτά της αποφθέγματα, συγκέντρωναν πάντα το ενδιαφέρον όχι μόνο των διανοουμένων, αλλά κυρίως των καθημερινών ανθρώπων.
Η αφήγησή της, εξάλλου – το γνωρίζουμε όλοι καλά – υπήρξε μοναδική. Γιατί ως ιστορικός έβλεπε την επιστήμη της, την Ιστορία, ως κτήμα όλων, ενώ ως πολίτης επεδίωκε πάντα να μεταφέρει το απόσταγμα των εμπειριών της, σαν μια σκυτάλη στις επόμενες γενιές. “Να κάνετε στη ζωή σας αυτό που θέλετε. Μόνο έτσι θα γεμίσετε την ψυχή σας. Γιατί όπου υπάρχει το θέλω, υπάρχει και το μπορώ”, συμβούλευε η Ελένη πάντα τους νέους. Ενώ “ο εφησυχασμός είναι η μεγαλύτερη δειλία”, επέμενε. “Γιατί όταν αρνείσαι το δικαίωμα της συμμετοχής και της επιλογής, τότε αρνείσαι την ελευθερία σου».
Μας κάλεσε τελικά να συνειδητοποιήσουμε ότι όποιος διστάζει να αλλάξει, δεν πρέπει τάχα να αυταπατάται ότι μένει ο ίδιος σταθερός σε ένα σημείο, διότι στην πραγματικότητα όλο και θα υποχωρεί.
Είναι διδάγματα από τα πολλά τα οποία άκουγα και εγώ στις συζητήσεις μου μαζί της. Κυριολεκτικά μαθήματα, όχι απλά Ιστορίας, αλλά κυρίως μαθήματα ζωής. Με ένα τέτοιο μάθημα, λοιπόν, θα ήθελα να πω και εγώ το δικό μου προσωπικό “αντίο” στη μεγάλη αυτή Ελληνίδα.
Ήταν σκέψεις γραμμένες στο χέρι από την ίδια σε πολυτονικό, σε ένα χειρόγραφο το οποίο μου έδωσε το 2015, όταν με ενθάρρυνε τότε να αναλάβω την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, και από τότε το κρατώ σαν ένα πολύτιμο κειμήλιο. Είναι ένας επίλογος που θεωρώ ότι αφορά όλους μας. Γι’ αυτό και ένα απόσπασμα το μοιράζομαι σήμερα μαζί σας:
Όταν πτωχεύουν οι πλούσιοι, δεν θα πλουτίσουν οι φτωχοί. Μα όταν κυβερνούν ανίκανοι, ένοχοι είναι οι ικανοί. Και όταν μόνο οι ανάξιοι μιλούν για αξίες, τότε η απαξίωση θα είναι γενική.
Καλό σου ταξίδι, αγαπημένη μου Ελένη».
Το θερμό χειροκρότημα κατά την έξοδο της σορού από τη Μητρόπολη Αθηνών:
Νωρίτερα, η σορός της εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα.
Το φέρετρο ήταν σκεπασμένο με τις σημαίες της Ελλάδας και της Γαλλίας.
Η άφιξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Μητρόπολη Αθηνών:
Το στεφάνι της οικογένειας του πρωθυπουργού: «Με ευγνωμοσύνη, Κυριάκος και Μαρέβα Μητσοτάκη»:
Τασούλας, υπουργοί και άλλες αφίξεις στη Μητρόπολη Αθηνών:
Ανάμεσα σε όσους προσήλθαν για να αποτίσουν φόρο τιμής ήταν και ο Μιχάλης Κακούρης, βυζαντινολόγος στο Παρίσι, ο οποίος ταξίδεψε στην Αθήνα για να αποχαιρετήσει τη σπουδαία ακαδημαϊκό, εκπροσωπώντας τους συναδέλφους του από τη Γαλλία.
Ο κ. Κακούρης, μιλώντας στο Orange Press Agency, περιέγραψε με θέρμη την προσωπικότητα της εκλιπούσας και τον ρόλο που διαδραμάτισε στην καρδιά της Ευρώπης. «Είμαι Βυζαντινολόγος στο Παρίσι και σήμερα ήρθα για την κηδεία της αγαπητής και σεμνής αδέλφου Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ» ανέφερε αρχικά. Σημείωσε δε με έμφαση ότι η ακαδημαϊκός «πραγματικά ήταν ο φάρος του Βυζαντινισμού στη Γαλλία επί σειρά ετών, για να μην πω για δεκαετίες».
Αναφερόμενος στη δική του παρουσία στο λαϊκό προσκύνημα, ο Βυζαντινολόγος υπογράμμισε τη σημασία της απόδοσης τιμών σε μια τέτοια προσωπικότητα. «Σήμερα είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής να παραστούμε εδώ πέρα» τόνισε χαρακτηριστικά. Εξήγησε μάλιστα ότι η παρουσία του έχει θεσμικό χαρακτήρα, καθώς, όπως είπε, «εγώ αντιπροσωπεύω τους Γάλλους Βυζαντινολόγους και το Comité Français des Études Byzantines, δηλαδή τον Σύλλογο Βυζαντινών Σπουδών, την Ομοσπονδία Βυζαντινών Σπουδών στη Γαλλία».
«Ό,τι είχα να πω το είπα. Άλλωστε δεν φεύγει από κοντά μας. Η παρακαταθήκη της, η παρακαταθήκη για τον ευρωπαϊκό και τον εθνικό πολιτισμό φυσικά, θα είναι για πάντα κοντά μας. Αυτή είναι η αιωνιότητα που ανήκει στους ανθρώπους. Αιωνία της η μνήμη», δήλωσε από τη Μητρόπολη Αθηνών ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος.
«Ήρθα να αποχαιρετήσω με διακριτικότητα και τον προσήκοντα σεβασμό μια διαπρεπή επιστήμονα, μια πολύ σημαντική γυναίκα, μια μεγάλη Ελληνίδα. Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ άφησε με την εμβληματική προσωπικότητά της μεγάλο αποτύπωμα στην ιστορία της νεότερης Ελλάδος. Αιωνία της η μνήμη», δήλωσε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, έξω από το παρεκκλήσιο της Μητρόπολης Αθηνών, όπου έγινε το λαϊκό προσκύνημα.
