Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχουν καταστήσει σαφές ότι επιθυμούν να αποφύγουν την επιστροφή στις πολεμικές συγκρούσεις που έχουν ελαχιστοποιηθεί από τότε που ανακοινώθηκε η κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου. Παρά τις συνεχείς στρατιωτικές ανταλλαγές μεταξύ των δύο πλευρών, οι διπλωματικές επαφές που διεξάγονται με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, του Κατάρ και άλλων παραγόντων δεν έχουν διακοπεί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν ισχυρές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις σε απόσταση που τους επιτρέπει να πλήξουν το Ιράν ανά πάσα στιγμή. Την ίδια στιγμή, θεωρείται δεδομένο ότι το ιρανικό καθεστώς έχει διατηρήσει τις ένοπλες δυνάμεις του σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας, αξιοποιώντας την περίοδο της εκεχειρίας για αναδιοργάνωση και αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Υψηλή ένταση στον Κόλπο και κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών
Η ένοπλη ένταση στην περιοχή του Κόλπου και των γύρω περιοχών δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων και παρερμηνειών από τις δύο πλευρές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διατηρήσουν την πίεση προς το καθεστώς της Τεχεράνης, επιδεικνύοντας ότι βρίσκονται σε κοντινή απόσταση και διαθέτουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές.
Από την πλευρά τους, οι Ιρανοί υπενθυμίζουν ότι η αποφασιστικότητά τους να αντισταθούν παραμένει αμετάβλητη και ότι, εφόσον το κρίνουν απαραίτητο, είναι έτοιμοι να επιτεθούν σε αμερικανικές βάσεις αλλά και στις ευρύτερες υποδομές των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Πρώτος στόχος σε μια μακρά και πιθανώς δύσβατη πορεία προς μια ευρύτερη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης είναι η διατήρηση της κατάπαυσης του πυρός και η επίτευξη συμφωνίας σε ένα «μνημόνιο κατανόησης» που θα καθορίζει την ατζέντα νέων συνομιλιών. Ωστόσο, ακόμα και αυτή η εξέλιξη αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη.
Η στάση του Ισραήλ περιορίζει τα περιθώρια του Ντόναλντ Τραμπ
Η ανακοίνωση του Ισραήλ ότι τα βομβαρδιστικά του αεροσκάφη θα επιστρέψουν στη Βηρυτό έχει περιορίσει ακόμα περισσότερο τις επιλογές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με ανάλυση του BBC. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, δεν φαίνεται να ανησυχεί εάν μια νέα επίθεση στον Λίβανο δυσκολέψει περισσότερο την επίτευξη αμερικανικής συμφωνίας με το Ιράν.
Ο Νετανιάχου δεν επιθυμούσε εξαρχής την κατάπαυση του πυρός με το καθεστώς της Τεχεράνης και θεωρεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποτελεί αρνητική εξέλιξη. Την ίδια στιγμή, το Ιράν συνεχίζει να στηρίζει τη Χεζμπολάχ, τον σύμμαχο και πληρεξούσιό του στον Λίβανο.
Οι Ιρανοί έχουν καταστήσει σαφές ότι μια ευρύτερη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να περιλαμβάνει και τον τερματισμό της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης. Ο πρόεδρος Τραμπ φαίνεται προς το παρόν να προσπαθεί να συγκρατήσει το Ισραήλ.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων
Όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ, το ιρανικό καθεστώς αναμένεται να ζητήσει αντάλλαγμα για την επαναλειτουργία τους, πιθανότατα με τη μορφή άρσης κυρώσεων ή αποδέσμευσης παγωμένων περιουσιακών στοιχείων. Η επαναλειτουργία των Στενών φαίνεται να αποτελεί βασική προϋπόθεση για την έναρξη σοβαρών διαπραγματεύσεων.
Σήμερα, μόνο ένας περιορισμένος αριθμός πλοίων διέρχεται από τη θαλάσσια οδό που μέχρι πρόσφατα αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους και πιο πολυσύχναστους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο. Το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ μετά τις επιθέσεις που δέχτηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.
Η Σαουδική Αραβία μεταφέρει μέρος του πετρελαίου της προς λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας μέσω αγωγών, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγό που καταλήγει σε τερματικούς σταθμούς στις ακτές που βλέπουν προς τον Κόλπο του Ομάν, πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.
Παρά τα μέτρα αυτά, ο υπόλοιπος κόσμος έχει χάσει περίπου το 20% της συνήθους προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και άλλων ζωτικής σημασίας εξαγωγών. Η διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ προμηνύει καταστροφικές συνέπειες για μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας. Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εξαρτώνται πλέον από το πετρέλαιο του Κόλπου, οι τιμές των καυσίμων στην αμερικανική αγορά εξακολουθούν να καθορίζονται από τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπος με τις συνέπειες του πολέμου
Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας σοβαρής λανθασμένης εκτίμησης, καθώς εισήλθε στον πόλεμο θεωρώντας ότι θα πετύχαινε εύκολη νίκη. Ο Αμερικανός πρόεδρος και ο στενός του σύμμαχος, Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποτίμησαν σε καθοριστικό βαθμό το επίπεδο αντίστασης που ήταν διατεθειμένο να επιδείξει το ισλαμικό καθεστώς του Ιράν.
Ο Τραμπ δεν διαθέτει εύκολη διέξοδο, ενώ το ιρανικό καθεστώς επιθυμεί να διατηρήσει αυτή την κατάσταση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ χρειάζεται να επιτύχει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, καθώς ο πόλεμος κατά του Ιράν είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών και μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να αυξήσει ακόμη περισσότερο την αντίθεση των Αμερικανών πολιτών.
Το πρόβλημά του είναι ότι οι παραχωρήσεις που ζητά το Ιράν για να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ προσκρούουν τόσο στις αντιδράσεις των σκληροπυρηνικών στελεχών του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος όσο και στη δική του επιθυμία να παρουσιάσει μια πολιτική νίκη.
Παράλληλα, ο Τραμπ απορρίπτει κάθε σύγκριση οποιασδήποτε συμφωνίας με το Ιράν, ακόμα και μιας απλής παράτασης της κατάπαυσης του πυρός για συνέχιση των συνομιλιών, με τη συμφωνία για τα πυρηνικά που επιτεύχθηκε επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα το 2015. Ο ίδιος είχε καταδικάσει εκείνη τη συμφωνία και κατά την πρώτη του θητεία στον Λευκό Οίκο απέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες από αυτήν.
Οι χώρες του Κόλπου και οι διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στο Ιράν
Οι ηγέτες του Ιράν θεωρούν ότι αγωνίζονται για την ίδια την επιβίωση του καθεστώτος τους. Είναι πλέον σαφές ότι νέες επιθέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με ή χωρίς τη συμμετοχή του Ισραήλ, δεν πρόκειται να τους αναγκάσουν να υποχωρήσουν σε αυτό το ζήτημα.
Τα πλούσια αραβικά πετρελαιοπαραγωγά κράτη του Κόλπου έχουν ήδη υποστεί σημαντικές μακροπρόθεσμες οικονομικές ζημιές και δεν επιθυμούν να αντιμετωπίσουν νέες απώλειες. Το οικονομικό τους μοντέλο και η μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή στρατηγική τους βασίζονται στην εικόνα του Κόλπου ως ενός σταθερού κόμβου της παγκόσμιας οικονομίας και ασφαλούς προορισμού για ξένες επενδύσεις.
Ο πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρό πλήγμα σε αυτή την εικόνα και η αποκατάσταση της φήμης σταθερότητας της περιοχής αναμένεται να απαιτήσει χρόνια.
Το Κατάρ συμμετέχει πλήρως ως διαμεσολαβητής, μαζί με το Πακιστάν, στη διπλωματική προσπάθεια επανεκκίνησης των συνομιλιών. Την ίδια στιγμή, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία έχουν επιλέξει διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στο Ιράν.
Τα Εμιράτα έχουν ενισχύσει περαιτέρω τη στρατηγική τους σχέση με το Ισραήλ, το οποίο ανέπτυξε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το αντιπυραυλικό σύστημα Iron Dome μαζί με στρατιώτες των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων για τη λειτουργία του.
Παράλληλα, έχει γίνει γνωστό ότι η Σαουδική Αραβία επιτέθηκε στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι ενήργησε ως αντίποινα για ιρανικές επιθέσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με ανώτερες σαουδαραβικές πηγές, το Ριάντ κατέστησε σαφές προς την Τεχεράνη ότι ενήργησε ανεξάρτητα και όχι ως μέρος του συνασπισμού Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ.
Οι λανθασμένοι υπολογισμοί και οι συνέπειες για τον κόσμο
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αποφάσισαν να ξεκινήσουν πόλεμο εναντίον του Ιράν, υποστήριξαν ότι η σημαντική αεροπορική ισχύς των χωρών τους θα ήταν αρκετή για να ανατρέψει το ισλαμικό καθεστώς στην Τεχεράνη.
Η εκτίμηση αυτή αποδείχτηκε λανθασμένη. Οι δύο ηγέτες δεν κατανόησαν τη φύση ενός καθεστώτος που έχει επιβιώσει σχεδόν μισό αιώνα παρά τις σκληρές δοκιμασίες που του έχουν επιβληθεί μέσω πολέμων, κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης.
Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες αυτών των εξελίξεων, ενώ τις επιπτώσεις βιώνει παράλληλα και ολόκληρη η διεθνής κοινότητα.
