Η Ουκρανία τρέχει κόντρα στον χρόνο για να αποκτήσει τη δική της ασπίδα απέναντι στους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους, καθώς τα αμερικανικά βλήματα PAC‑3 του συστήματος Patriot λιγοστεύουν και η Ευρώπη αδυνατεί να καλύψει τα κενά. Την ώρα που ο πόλεμος συνεχίζεται και η απειλή από τη Μόσχα παραμένει υπαρξιακή, το Κίεβο προωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο για εγχώριο αντιβαλλιστικό σύστημα, πλήρως διασυνδεδεμένο με ευρωπαϊκές τεχνολογίες ραντάρ και διοίκησης.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει θέσει ως στόχο η Ουκρανία να αναπτύξει το πρώτο της αντιβαλλιστικό σύστημα «μέσα σε έναν χρόνο», στέλνοντας μήνυμα στους Ευρωπαίους ηγέτες ότι η ήπειρος πρέπει να μπορεί να παράγει μόνη της όλα όσα χρειάζεται για την άμυνά της. Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν έχει επιδεινώσει την ήδη οριακή διαθεσιμότητα των PAC‑3, τα οποία αποδείχθηκαν τα πιο αποτελεσματικά όπλα έναντι των ρωσικών βαλλιστικών, την ώρα που η ευρωπαϊκή παραγωγή IRIS‑T και SAMP‑T δεν επαρκεί για τις ανάγκες στο ουκρανικό μέτωπο. Έτσι, ενώ το Κίεβο συνεχίζει να αγοράζει όσα περισσότερα PAC‑3 μπορεί μέσω του NATO‑οδηγούμενου Prioritised Ukraine Requirements List, στρέφεται ταυτόχρονα σε μια «Plan B» λύση με έντονο ευρωπαϊκό αποτύπωμα.
Η Ουκρανία σχεδιάζει τη δική της αντιβαλλιστική «ασπίδα»
Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου αντιβαλλιστικού συστήματος θεωρείται εξαιρετικά απαιτητική, καθώς απαιτεί ισχυρά ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης, δυνατότητα ακριβούς υπολογισμού τροχιάς και προηγμένα συστήματα καθοδήγησης για τα αναχαιτιστικά βλήματα. Σύμφωνα με την ουκρανική εταιρεία Defense Express, εκτός από τα ραντάρ, κρίσιμο στοιχείο είναι και οι εξελιγμένες κεφαλές καθοδήγησης (homing heads), που εξασφαλίζουν άμεσο πλήγμα πάνω στον εχθρικό πύραυλο. Παρά την τεχνολογική πολυπλοκότητα, ουκρανικές εταιρείες που μέχρι τώρα ειδικεύονταν σε drones και ηλεκτρονικό πόλεμο μπαίνουν δυναμικά στο παιχνίδι.
Η εταιρεία BlueBird Tech, γνωστή για τα συστήματα drone και παρεμβολών, ανακοίνωσε στα τέλη Απριλίου την ίδρυση τμήματος ανάπτυξης πυραύλων, κάνοντας το πρώτο βήμα ώστε η Ουκρανία να πάψει να εξαρτάται αποκλειστικά από εισαγόμενα όπλα. Την ίδια στιγμή, η εταιρεία Fire Point, δημιουργός του μακράς εμβέλειας cruise missile Flamingo, προωθεί το Project Freya – μια πρόταση για πανευρωπαϊκό σύστημα αεράμυνας, με «ουκρανική καρδιά» και ευρωπαϊκά υποσυστήματα. Ο ιδιοκτήτης της Fire Point, Ντένις Στiλέρμαν, περιγράφει ένα σχήμα όπου ουκρανικοί εκτοξευτές και πύραυλοι συνδέονται με δίκτυα ραντάρ και κέντρα διοίκησης από όλη την Ευρώπη, μειώνοντας έτσι θεαματικά την εξάρτηση τόσο της Ουκρανίας όσο και της ΕΕ από τις ΗΠΑ.
Πανευρωπαϊκό σύστημα με επίκεντρο την Ουκρανία
Στον πυρήνα του Project Freya βρίσκεται ο πύραυλος FP‑7, ένα ελαφρύ, σύνθετο βλήμα μήκους επτά μέτρων, το οποίο μπορεί να πετά με ταχύτητα περίπου 1.500 μέτρων ανά δευτερόλεπτο. Ο Στiλέρμαν τον περιγράφει ως «κλώνο» του ρωσικού S‑400, που όμως μπορεί να ενταχθεί πλήρως σε ευρωπαϊκά δίκτυα ραντάρ και συστήματα διοίκησης και ελέγχου. Αρχικά σχεδιασμένος ως φθηνότερη εναλλακτική στο αμερικανικό ATACMS, ο FP‑7 μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να λειτουργεί και ως αντιπυραυλικό βλήμα, ιδανικό σε περιόδους έλλειψης διαθέσιμων αναχαιτιστικών.
Η αρχιτεκτονική του Freya προβλέπει ουκρανικό εκτοξευτή παρόμοιο με αυτόν του Flamingo, εξοπλισμένο όμως με FP‑7 που φέρουν γερμανικές κεφαλές καθοδήγησης της Diehl Defense. Ως πιθανά ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης προτείνονται το σουηδικό Saab Giraffe 8A, τα γαλλικά Thales Ground Master 200/400 ή το γερμανικό Hensoldt TRML‑4D, ενώ για ραντάρ φωτισμού και καθοδήγησης το δανικό Weibel GFTR‑2100/48. Κέντρο διοίκησης θα μπορούσε να αποτελέσει το νορβηγικό Kongsberg Fire Distribution Center, με την τακτική ζεύξη Link 16 του NATO να λειτουργεί ως «νευρικό σύστημα» του όλου πλέγματος. Αν και ο Στiλέρμαν δεν αποκαλύπτει αν υπάρχουν ήδη ευρωπαϊκές εταιρείες έτοιμες να συνεργαστούν, το όραμά του είναι ένα πραγματικά πανευρωπαϊκό project με ουκρανικό πεδίο δοκιμών.
Η Ουκρανία προσφέρει μάλιστα τις δοκιμές των αναχαιτιστικών δωρεάν, αξιοποιώντας τον ίδιο τον πόλεμο ως «ζωντανό εργαστήριο» για νέα συστήματα. Όπως εξηγεί ο Στiλέρμαν, κάθε εκτόξευση βαλλιστικού πυραύλου κοστίζει συνήθως γύρω στα 5 εκατ. δολάρια για εκπαίδευση, δοκιμή και αναχαίτιση, όμως το Κίεβο προσφέρεται να επωμιστεί αυτό το σκέλος ώστε να εξασφαλίσει πρόσβαση σε ευρωπαϊκά ραντάρ και κεφαλές καθοδήγησης που ακόμη δεν έχει τη δυνατότητα να παράγει εντός συνόρων.
Γραφειοκρατία και άλλοι κίνδυνοι για το ουκρανικό σχέδιο
Παρά την τεχνολογική πρόοδο, ουδείς στην Ουκρανία θεωρεί δεδομένο ότι ο πρώτος εγχώριος βαλλιστικός θα είναι έτοιμος μέσα στο χρονοδιάγραμμα του Ζελένσκι. Ο ίδιος ο Στiλέρμαν προειδοποιεί ότι το κλειδί πλέον δεν είναι η τεχνική ωριμότητα, αλλά η ταχύτητα με την οποία η Ευρώπη θα ανοίξει την πρόσβαση σε ραντάρ και κεφαλές καθοδήγησης, έξω από τον ασφυκτικό κλοιό της γραφειοκρατίας. Την ίδια ανησυχία εκφράζει και ο ειδικός του Chatham House, Κίαρ Τζάιλς, ο οποίος σημειώνει ότι, ενώ αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς πως η Ουκρανία είναι «κέντρο τεχνογνωσίας» στην αντιμετώπιση συνδυασμένων επιθέσεων με πυραύλους και drones, η ευρωπαϊκή νομοθεσία και ο ανταγωνισμός μεταξύ κρατών συχνά «πνίγουν» τέτοια φιλόδοξα εγχειρήματα.
Ο Τζάιλς υπογραμμίζει ότι, ακόμη και υπό το βάρος μιας άμεσης απειλής, η Ευρώπη δυσκολεύεται να προχωρήσει σε μεγάλα αμυντικά projects χωρίς να μπλοκαριστεί από αντικρουόμενα εθνικά συμφέροντα και περίπλοκες διαδικασίες έγκρισης. Σε αυτό το περιβάλλον, το ουκρανικό σχέδιο αντιβαλλιστικής «ασπίδας» λειτουργεί ταυτόχρονα ως test case για το κατά πόσο η ΕΕ μπορεί να ανταποκριθεί σε έναν πόλεμο υψηλής έντασης δίπλα στα σύνορά της. Αν πετύχει, η Ουκρανία δεν θα θωρακίσει μόνο τον δικό της ουρανό, αλλά θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πραγματικά ευρωπαϊκού συστήματος αεράμυνας για την επόμενη μέρα της ασφάλειας στην ήπειρο.
