Στα ορεινά και δασωμένα σύνορα Κολομβίας–Βενεζουέλας, εκεί όπου το κράτος απουσιάζει, η οργάνωση ELN λειτουργεί σαν «κράτος μέσα στο κράτος» επιβάλλοντας δικούς της νόμους, απαγορεύσεις κυκλοφορίας και θανατικές ποινές. Οι αντάρτες, με στολές παραλλαγής και καλυμμένα πρόσωπα, ελέγχουν ποιος μπαίνει και ποιος βγαίνει από τα χωριά, υποχρεώνουν τους μοτοσικλετιστές να κυκλοφορούν χωρίς κράνος και εκτελούν όποιον υποπτευθούν ότι συνεργάζεται με αντίπαλες ομάδες, αφήνοντας τα πτώματα στους δρόμους ως προειδοποίηση. Χιλιάδες κάτοικοι έχουν ήδη εγκαταλείψει τα σπίτια τους, αναζητώντας ασφάλεια μακριά από μια καθημερινότητα που καθορίζεται από τον φόβο και την παράνομη οικονομία της κοκαΐνης.
Παρά την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο, η νέα ηγεσία της Βενεζουέλας και η κυβέρνηση Τραμπ στην Ουάσιγκτον δεν έχουν καταφέρει να «σφραγίσουν» το πέρασμα που μετατρέπει τη Βενεζουέλα σε βασικό κόμβο για τη διακίνηση κοκαΐνης προς τον υπόλοιπο κόσμο. Ο Τραμπ πιέζει τη Βενεζουέλα να κλείσει τις διαδρομές και την Κολομβία να χτυπήσει πιο σκληρά τους διακινητές, όμως ο ELN στέκεται εμπόδιο σε κάθε σχέδιο εξάρθρωσης. Με περίπου 7.000 μαχητές –από 2.000 το 2014– και βαθιές ρίζες στις τοπικές κοινότητες που ζουν από τις φυτείες κόκας και τα παράνομα ορυχεία χρυσού, η οργάνωση έχει γίνει πιο ισχυρή από ποτέ.
Η Βενεζουέλα ως νέα πύλη της κοκαΐνης
Ο ELN ελέγχει ουσιαστικά τα 2.250 χιλιόμετρα συνόρων Βενεζουέλας–Κολομβίας, καθώς και τις βασικές διαδρομές από τις φυτείες κόκας της Κολομβίας προς τα ποτάμια και τα παράνομα περάσματα της Βενεζουέλας. Σε αρκετές πόλεις και χωριά και στις δύο πλευρές των συνόρων, η οργάνωση έχει αντικαταστήσει το κράτος: επιβλέπει ποιος περνάει, επιβάλλει κανόνες και μοιράζει βίαιες ποινές, την ώρα που στρατός και αστυνομία παρακολουθούν ανήμποροι. Σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους, μόνο στην περιοχή Νορτε ντε Σανταντέρ υπάρχουν τουλάχιστον 150 παράνομα περάσματα που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά κοκαΐνης, όπλων και μαχητών, πλήρως εκτός ελέγχου των αρχών.
Η Βενεζουέλα δεν είναι απλώς πέρασμα: για τον ELN είναι ασφαλές καταφύγιο. Μετά τη συμφωνία FARC–Κολομβίας το 2016, η οργάνωση εκμεταλλεύτηκε το κενό και συνήψε άτυπη «συμφωνία» με τον προηγούμενο καθεστωτικό μηχανισμό του Καράκας, κερδίζοντας ουσιαστικά ελεύθερη δράση στο εσωτερικό της Βενεζουέλας με αντάλλαγμα υπηρεσίες ασφαλείας στα σύνορα. Το αποτέλεσμα είναι μια γκρίζα ζώνη, όπου στρατιωτικοί και τοπικοί αξιωματούχοι φέρονται να παίρνουν μερίδιο από τα κέρδη της κοκαΐνης και της παράνομης εξόρυξης, καθιστώντας κάθε προσπάθεια επιβολής νόμου εξαιρετικά δύσκολη.
Βενεζουέλα, κοκαΐνη και «μικρό Βιετνάμ» για τις ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον τον ELN ως διακρατικό εγκληματικό δίκτυο που ξεφεύγει κατά πολύ από το παραδοσιακό προφίλ μιας «αριστερής αντάρτικης» οργάνωσης. Η οργάνωση συνεργάζεται με διεθνείς διακινητές, ακόμη και με μεσανατολικούς παράγοντες, προκειμένου να εξασφαλίσει στρατιωτικό εξοπλισμό με αντάλλαγμα μεγάλες ποσότητες κοκαΐνης που προορίζονται για αγορές στη Μέση Ανατολή. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι μια προσπάθεια εκδίωξης του ELN με στρατιωτική επέμβαση μπορεί να εξελιχθεί σε «μικρό Βιετνάμ», με δύσβατο έδαφος, εχθρικό τοπικό πληθυσμό και ένα δίκτυο που έχει βαθιά κοινωνική και οικονομική διείσδυση, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Στο πεδίο, η βία κλιμακώνεται: μόνο το 2025, ο ELN σκότωσε 60 Κολομβιανούς στρατιώτες και αστυνομικούς – υπερδιπλάσιους από την προηγούμενη χρονιά – χρησιμοποιώντας ολοένα και περισσότερο drones σε επιθέσεις. Όταν ο στρατός της Κολομβίας έπληξε με αεροπορικό χτύπημα θέση του ELN στην Κατατούμπο, σκοτώνοντας τουλάχιστον 15 αντάρτες, οι μαχητές της οργάνωσης πέρασαν τα σύνορα από τη Βενεζουέλα και εκτέλεσαν εν ψυχρώ έναν αστυνομικό στην Κούκουτα, δείχνοντας πόσο εύκολα «εξαφανίζονται» στη βενεζουελάνικη ενδοχώρα. Για πολλούς αναλυτές, χωρίς πραγματική στρατιωτική και πολιτική συνεργασία με το Καράκας, κάθε στρατηγική κατά της κοκαΐνης στη Βενεζουέλα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.
