«Η ειρήνη δεν διαφέρει πολύ από τις επιχειρήσεις», έλεγε ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, σε ένα επενδυτικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε την 26η ημέρα του πολέμου στο Μαϊάμι. «Και τα δύο είναι γρίφοι, και προσπαθώ να σκέφτομαι κάθε πρόκληση που αντιμετωπίζω ως έναν γρίφο», συμπλήρωνε. Και να που τώρα ο Λευκός Οίκος επείγεται να βρει μια λύση στον πόλεμο, όσο πιο κοντά γίνεται στη νοοτροπία του πλανητάρχη. Μόνο που αυτή τη φορά, τις σοβαρές διαπραγματεύσεις με το Ιράν τις έχει αναλάβει ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς.
Ήταν, όπως όλοι είδαμε, επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας που συμμετείχε σε συνομιλίες με αξιωματούχους του Ιράν στο Πακιστάν, για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Ο Κούσνερ μαζί με τον Στιβ Γουίτκοφ μπορεί να βρίσκονταν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αλλά ο ρόλος τους είναι πια υποβαθμισμένος. Στο παρελθόν απολάμβαναν την πλήρη υποστήριξη του Τραμπ και είχαν καταφέρει την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα κατά τη δεύτερη ορκωμοσία του και είχαν εξασφαλίσει την απελευθέρωση ενός Αμερικανού που κρατούνταν στη Ρωσία εγκαίρως για την ομιλία του στο Κογκρέσο το 2025. Συμμετείχαν σε απευθείας συνομιλίες με ξένους ηγέτες που συνήθως αποφεύγονται από την Ουάσιγκτον, συμπεριλαμβανομένου του Βλαντίμιρ Πούτιν και εκπροσώπων της Χαμάς, επιδιώκοντας συμφωνίες και υποτίθεται τον τερματισμό οκτώ πολέμων, κατά την έκφραση του Τραμπ. Αυτό ανέδειξε ιδιαίτερα τον Γουίτκοφ ως έναν παγκόσμιο «διαμεσολαβητή» και ενίσχυσε την έλλειψη εμπιστοσύνης του προέδρου προς τη θεσμική κυβερνητική τεχνογνωσία.
Το Ιράν, όμως, έδειξε την πραγματική έκταση των ικανοτήτων τους ή της έλλειψής τους. Οι δύο στάλθηκαν στη Γενεύη τον Φεβρουάριο όπου αποδείχθηκε ότι όχι μόνο στερούνταν εμπειρίας και εξειδίκευσης· στερούνταν και χρόνου: το ίδιο δίδυμο χειριζόταν παράλληλα τη Ρωσία και την Ουκρανία, καθώς και την ανοικοδόμηση της Γάζας, μετακινούμενο συνεχώς από και προς το Μαϊάμι. Επιπλέον, δεν διέθεταν αρκετά ισχυρή ομάδα για να επεξεργαστεί τις λεπτομέρειες ούτε στρατηγικό όραμα για την υλοποίηση μιας μετασχηματιστικής συμφωνίας.
Έτσι, στις 26 Φεβρουαρίου, οι κ.κ. Κούσνερ και Γουίτκοφ, χωρίς ιδιαίτερη εξειδίκευση στην πυρηνική τεχνολογία ή την ιρανική πολιτική, εμφανίστηκαν στις συνομιλίες στη Γενεύη. Απέναντί τους: έμπειροι Ιρανοί διαπραγματευτές που είχαν διαμορφώσει τη συμφωνία του 2015 με την κυβέρνηση Ομπάμα. Σε αντίθεση με τους Κούσνερ και Γουίτκοφ, η ιρανική ομάδα διέθετε γνώση τόσο των πυρηνικών ζητημάτων όσο και του τρόπου λειτουργίας των συνομιλητών της, υποστηριζόμενη από τεχνικούς ειδικούς σε επιστημονικά και μηχανικά θέματα.
Ήταν μόλις ο τρίτος γύρος συνομιλιών, αλλά οι Ιρανοί παρουσίασαν μια πρόταση επτά σελίδων. Μια διπλωματική διέξοδος φαινόταν εφικτή. Με τον χρόνο, μια ισχυρότερη συμφωνία από εκείνη του Μπαράκ Ομπάμα θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί, αλλά δεν φαίνεται ότι το δίδυμο Κούσνερ–Γουίτκοφ κατανόησε πλήρως τι προσέφερε το Ιράν.
Αντί γι’ αυτό, ο κ. Γουίτκοφ φέρεται να μετακινούσε συνεχώς τις απαιτήσεις, ζητώντας όλο και περισσότερα.
Δύο ημέρες αργότερα, αμερικανικές και ισραηλινές βόμβες έπεφταν στο Ιράν. Ίσως οι διπλωματικές συνομιλίες να ήταν καταδικασμένες εξαρχής: ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ασκούσε έντονη πίεση στον Τραμπ υπέρ ενός πλήγματος κατά του Ιράν ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη. Όμως, καθώς η Τεχεράνη φλεγόταν, κάθε εμπιστοσύνη που είχε η ιρανική ομάδα στους απεσταλμένους του Τραμπ εξαφανίστηκε. Ήταν η δεύτερη φορά που συνομιλίες κατέρρευσαν και οδήγησαν σε πόλεμο.
Οι πρώτες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ δεν έφεραν την ειρήνη, αλλά δεν κατέληξαν σε αδιέξοδο.
Μετά από 21 ώρες διαπραγματεύσεων με τους Ιρανούς, ο Βανς δήλωσε ότι η Τεχεράνη επέλεξε να μην αποδεχθεί την «τελική και καλύτερη» πρόταση του Λευκού Οίκου.
Ωστόσο, είναι μη ρεαλιστικό να αναμένεται επιτυχία τόσο γρήγορα. Το Ιράν, με τον έλεγχο του στενού, ενδέχεται να βρίσκεται στην ισχυρότερη διαπραγματευτική του θέση μέχρι σήμερα. Κατέγραψε μια μικρή νίκη, καταφέρνοντας να φέρει στο τραπέζι ως πρωταγωνιστή τον Βανς, ο οποίος συνδέεται με μια λιγότερο στρατιωτικοποιημένη εξωτερική πολιτική. Ο ίδιος άλλωστε έχει προεδρικές φιλοδοξίες και γνωρίζει πολύ καλά ότι αν τα καταφέρει να δημιουργήσει τις συνθήκες για τον τερματισμό του πολέμου, τότε βάζει πλώρη για τη διαδοχή στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα. Πρώην πεζοναύτης που υπηρέτησε στο Ιράκ, αντιτίθεται εδώ και καιρό στην εμπλοκή των ΗΠΑ σε ξένους πολέμους. Οι δημόσιες δηλώσεις του, πάντως, για το Ιράν ήταν περιορισμένες και προσεκτικά διατυπωμένες. Σε άρθρο γνώμης στη Wall Street Journal το 2023 είχε πει πως η καλύτερη εξωτερική πολιτική του Τραμπ ήταν το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια των πρώτων τεσσάρων ετών της θητείας του, μεταξύ 2017 και 2021, δεν ξεκίνησε κανέναν πόλεμο. «Η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο των Ιρανών», δήλωσε αναχωρώντας από το Πακιστάν. Η μπάλα όμως είναι και στα πόδια του. Με θεατές όλη τη διεθνή κοινότητα.
