Η Αβάνα επιβεβαίωσε ότι έχουν ανοίξει απευθείας δίαυλοι με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης των έντονων διμερών εντάσεων την ώρα που η Κούβα βυθίζεται στη βαθύτερη οικονομική της κρίση εδώ και δεκαετίες.
Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ ανακοίνωσε ότι Κουβανοί αξιωματούχοι είχαν τις τελευταίες ημέρες επαφές με εκπροσώπους της Ουάσινγκτον, με στόχο –όπως είπε– «την αναζήτηση λύσεων μέσω διαλόγου» στις χρονίζουσες διαφορές μεταξύ των δύο χωρών και την απομάκρυνση «από την αντιπαράθεση» που σφράγισε τις σχέσεις τους επί δεκαετίες. Ο Κουβανός ηγέτης ξεκαθάρισε ότι η Αβάνα επιθυμεί οι συνομιλίες να διεξαχθούν «σε βάση ισότητας και αμοιβαίου σεβασμού» προς τα πολιτικά συστήματα και την κυριαρχία των δύο κρατών, διαμηνύοντας παράλληλα ότι η χώρα του δεν προτίθεται να υποχωρήσει σε ζητήματα αρχών.
Οι επαφές εξελίσσονται ενώ η Κούβα βιώνει μια οξεία ενεργειακή και κοινωνική κρίση, με πολύωρες καθημερινές διακοπές ρεύματος, εκρηκτική αύξηση τιμών και σοβαρές ελλείψεις καυσίμων και φαρμάκων, που έχουν φέρει μεγάλο μέρος του πληθυσμού στα όριά του. Σύμφωνα με τον Ντίας-Κανέλ, εδώ και τρεις μήνες δεν έχει εισέλθει κανένα φορτίο καυσίμων στο νησί, γεγονός που έχει εξαντλήσει τα αποθέματα ντίζελ και έχει καταστήσει «όλο και πιο ασταθές» το ηλεκτρικό δίκτυο, με αποτέλεσμα μια γενική μπλακ άουτ την περασμένη εβδομάδα και πλέον διακοπές που ξεπερνούν τις 12 ώρες ημερησίως σε πολλές συνοικίες της Αβάνας.
Κομβικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης αποδίδει η Αβάνα στον αυστηρό πετρελαϊκό αποκλεισμό που έχει επιβάλει ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, μετά και την απομάκρυνση από την εξουσία του βασικού συμμάχου και προμηθευτή της, του Βενεζουελανού προέδρου Νικολάς Μαδούρο, τον Ιανουάριο. Η Ουάσινγκτον έχει μπλοκάρει τις αποστολές βενεζουελάνικου πετρελαίου προς την Κούβα και απειλεί με δασμούς οποιαδήποτε χώρα επιχειρήσει να καλύψει το κενό, ενώ ο Τραμπ, με συνεχείς δημόσιες παρεμβάσεις, περιγράφει την Κούβα άλλοτε ως χώρα «στο χείλος της κατάρρευσης» και άλλοτε ως πιθανό στόχο «φιλικής ή μη φιλικής εξαγοράς».
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι ανακοινώσεις για την έναρξη διαλόγου με τις ΗΠΑ έγιναν δεκτές με ανάσα ανακούφισης από πολλούς Κουβανούς που βγήκαν στους δρόμους της Αβάνας τις τελευταίες ημέρες διαμαρτυρόμενοι για τα μπλακ άουτ. «Είμαστε ήδη ως εδώ, δεν αντέχουμε άλλο αυτή την κατάσταση, και νομίζω ότι αυτές οι συνομιλίες ανάμεσα στην Κούβα και τις Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να οδηγήσουν σε μια καλύτερη κατάσταση», λέει η 44χρονη νοικοκυρά Γιαΐμι Γκονσάλες, εκφράζοντας την ελπίδα χιλιάδων συμπολιτών της. Την ίδια ώρα, άλλοι πολίτες, όπως η 67χρονη συνταξιούχος Φελίπα Ροδρίγκες, τονίζουν ότι ο διάλογος δεν πρέπει να συνοδευτεί από πολιτικές υποχωρήσεις: «Αν οι συνομιλίες είναι φιλικές και η Κούβα δεν χρειαστεί να υποχωρήσει πολιτικά, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα», σημειώνει.
Ο Ντίας-Κανέλ υπογράμμισε ότι, παρά την ασφυκτική πίεση, η Κούβα επιχειρεί να ενισχύσει την ενεργειακή της αυτονομία, αυξάνοντας την παραγωγή εγχώριου αργού και φυσικού αερίου και σχεδιάζοντας άνοδο κατά 10% της παραγωγής ηλιακής ενέργειας έως τα τέλη Μαρτίου. Αποκάλυψε επίσης ότι τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ καθοδηγεί ο ίδιος, σε συντονισμό με τον πρώην πρόεδρο Ραούλ Κάστρο και ανώτατα στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος, ενώ στο πλευρό του εμφανίστηκε δημοσίως και ο εγγονός του Κάστρο, Ραούλ Γκιγέρμο Ροδρίγκες Κάστρο, γνωστός ως «El Cangrejo», παρότι δεν κατέχει επίσημη υψηλόβαθμη θέση.
Στην άλλη πλευρά, ο Τραμπ έχει αναφέρει ότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, συμμετέχει στις επαφές, χωρίς όμως ο Λευκός Οίκος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να σχολιάζουν μέχρι στιγμής δημοσίως τις δηλώσεις της κουβανικής ηγεσίας. Ο Κουβανός πρόεδρος διευκρίνισε ότι οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο και ότι βασικός στόχος είναι να διαπιστωθεί αν υπάρχει πραγματική βούληση και από τις δύο πλευρές για μια συνολική συμφωνία.
Η κίνηση της Αβάνας να ανακοινώσει την απελευθέρωση 51 κρατουμένων, στο πλαίσιο συμφωνίας με το Βατικανό, τροφοδοτεί εκτιμήσεις για μια συντονισμένη προσπάθεια δημιουργίας θετικού κλίματος. Το Βατικανό έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο σε προηγούμενες προσεγγίσεις ΗΠΑ–Κούβας, όπως στις μυστικές διαπραγματεύσεις του 2014 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, και πριν από δύο εβδομάδες ο Κουβανός υπουργός Εξωτερικών Μπρούνο Ροδρίγκες συναντήθηκε με τον Πάπα Λέοντα, με την κυβέρνηση της Κούβας να σπεύδει τώρα να τονίσει ότι η αποφυλάκιση των κρατουμένων αποτελεί «κυρίαρχη» απόφαση που «δεν επιβλήθηκε από άλλη χώρα».
