Το Ιράν κλιμακώνει τις επιθέσεις του σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, την ώρα που το Ισραήλ βομβαρδίζει αδιάκοπα την Τεχεράνη και άλλους στρατηγικούς στόχους στο εσωτερικό της χώρας, βυθίζοντας τη Μέση Ανατολή σε μια σύγκρουση με απρόβλεπτη διάρκεια και γεωπολιτικό βάθος. Οι ΗΠΑ, στο πλευρό του Ισραήλ, έχουν μετατρέψει το μέτωπο σε πολυεπίπεδη αναμέτρηση ισχύος που εκτείνεται από τον Κόλπο μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό, με ολοένα περισσότερα κράτη να εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα στις επιχειρήσεις. Την ίδια ώρα, οι αγορές πετρελαίου και χρυσού αντιδρούν με έντονη νευρικότητα, καθώς το φάσμα ενός παρατεταμένου πολέμου ανάμεσα σε Ιράν και Ισραήλ αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία.
Στον Κόλπο, ιρανικοί πύραυλοι και drones έπληξαν στόχους σε ΗΑΕ, Μπαχρέιν και Κατάρ, με το Ντουμπάι να καλεί τους κατοίκους να καταφύγουν άμεσα σε ασφαλή κτίρια και την Ντόχα να συστήνει παραμονή στο σπίτι λόγω υψηλού επιπέδου απειλής. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε επιθέσεις με μη επανδρωμένα εναντίον αμερικανικών δυνάμεων σε Ιράκ και Κουβέιτ, ενώ στον Περσικό Κόλπο επλήγη δεξαμενόπλοιο, γεγονός που υπογραμμίζει τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα σε μια από τις πλουσιότερες ενεργειακά περιοχές του πλανήτη. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις απάντησαν με 12η κατά σειρά αεροπορική επιδρομή στην ιρανική πρωτεύουσα, πλήττοντας –όπως ανακοινώθηκε– στρατιωτικούς και πληροφοριακούς στόχους, την ώρα που ο απολογισμός των νεκρών στο Ιράν ξεπερνά ήδη τους 1.230, με δεκάδες θύματα και σε άλλες χώρες της περιοχής.
Ισραήλ – Ιράν: Προς έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προειδοποιεί ότι οι «αντίποινες» επιθέσεις θα ενταθούν τις επόμενες ημέρες, δίνοντας το στίγμα ενός πολέμου φθοράς με ανοιχτό χρονικό ορίζοντα. Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται εξίσου αμετακίνητος, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ «τα πάνε πολύ καλά στο μέτωπο του πολέμου» και αφήνοντας να εννοηθεί πως η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να συνεχίσει τις επιχειρήσεις για εβδομάδες. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ μιλά για διάρκεια επιχειρήσεων που μπορεί να κυμανθεί από τρεις έως οκτώ εβδομάδες, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα αποκλιμάκωσης.
Η σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν έχει ήδη ξεπεράσει τα στενά όρια της Μέσης Ανατολής, με περίπου δώδεκα χώρες να εμπλέκονται από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ΗΠΑ και Ισραήλ ξεκίνησαν την κοινή εκστρατεία. Η βύθιση ιρανικού πολεμικού πλοίου από αμερικανικό υποβρύχιο ανοιχτά της Σρι Λάνκα –το πρώτο πλήγμα επιφανειακού σκάφους από αμερικανικό υποβρύχιο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο– διεύρυνε δραματικά το γεωγραφικό εύρος της κρίσης. Το Αζερμπαϊτζάν απείλησε με αντίποινα μετά την πτώση δύο ιρανικών drones στο έδαφός του, κατηγορία που η Τεχεράνη έσπευσε να διαψεύσει.
Η εικόνα στο εσωτερικό του Ιράν είναι ακόμη πιο τεταμένη, μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και την εκκρεμότητα γύρω από τη διαδοχή του. Η Συνέλευση των Ειδικών δεν έχει ακόμη ορίσει νέο ανώτατο ηγέτη, με ιρανικά μέσα να κάνουν λόγο για απόφαση «το συντομότερο δυνατό», ενώ ακόμη και η κηδεία του Χαμενεΐ στην Τεχεράνη έχει αναβληθεί για μεταγενέστερη ημερομηνία. Η ισραηλινή αεροπορία επιβεβαίωσε ότι έπληξε κτίριο της Συνέλευσης των Ειδικών στην Κομ, ωστόσο παραδέχθηκε εμμέσως ότι οι ιερωμένοι δεν βρίσκονταν εντός, ενώ σύμφωνα με το πρακτορείο Nour, τρία άτομα σκοτώθηκαν στην επίθεση.
Ισραήλ, Ιράν και η ενεργειακή ασφυξία της Δύσης
Ο πόλεμος Ισραήλ–Ιράν έχει ήδη πυροδοτήσει ένα νέο κύμα αναταράξεων στις αγορές ενέργειας, με το πετρέλαιο Brent να κινείται γύρω στα 84 δολάρια, καταγράφοντας άνοδο περίπου 13% μέσα στις τρεις πρώτες ημέρες της εβδομάδας, ενώ το αμερικανικό αργό προσεγγίζει τα 80 δολάρια το βαρέλι. Ο χρυσός συνεχίζει την ανοδική του πορεία, καθώς οι επενδυτές στρέφονται σε «ασφαλή καταφύγια», ενώ τα κρατικά ομόλογα δέχονται πιέσεις, με την απόδοση του αμερικανικού 10ετούς να αυξάνεται για τέταρτη συνεχόμενη ημέρα. Παράλληλα, τα παγκόσμια χρηματιστήρια βλέπουν τεράστιες ροές προς τα money market funds, που έχουν εκτοξευθεί σε επίπεδα ρεκόρ, καθώς οι επενδυτές «μαζεύουν» ρευστό ενόψει ενός πιθανότατα παρατεταμένου σοκ στις τιμές ενέργειας.
Την ίδια στιγμή, η κρίση περνά από τον αέρα στις θάλασσες. Η κυκλοφορία πλοίων μέσω του στενού του Ορμούζ –κομβικού σημείου για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και LNG– έχει μειωθεί δραστικά, με τον Τραμπ να ανακοινώνει ότι οι ΗΠΑ θα προσφέρουν ασφαλιστικές εγγυήσεις και ναυτικές συνοδείες ώστε να διασφαλιστεί η διέλευση των τάνκερ. Επισήμως, Ιρανός στρατιωτικός διοικητής επιμένει ότι το στενό «δεν έχει κλείσει», ωστόσο αναλυτές και traders εκτιμούν ότι θα χρειαστούν εβδομάδες για να αποκατασταθούν ουσιαστικές ροές. Η Σαουδική Αραβία ήδη εκτρέπει εκατομμύρια βαρέλια προς λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, επιχειρώντας να παρακάμψει την παγίδα του Ορμούζ και να διατηρήσει τον ρόλο της ως κορυφαίος εξαγωγέας πετρελαίου, σύμφωνα με το Bloomberg.
Η αεροπορική σύνδεση της περιοχής με τον υπόλοιπο κόσμο έχει παραλύσει: οι ακυρώσεις πτήσεων προς τους μεγάλους κόμβους της Μέσης Ανατολής ξεπερνούν τις 23.000 από την έναρξη των εχθροπραξιών, αφήνοντας χιλιάδες επιβάτες εγκλωβισμένους στα αεροδρόμια του Κόλπου. Στο έδαφος, το ΝΑΤΟ βρέθηκε για πρώτη φορά στο επίκεντρο, όταν ιρανικός βαλλιστικός πύραυλος κατευθύνθηκε προς την Τουρκία – μέλος της Συμμαχίας – πριν καταρριφθεί από νατοϊκή αεράμυνα. Η Άγκυρα έσπευσε να προειδοποιήσει την Τεχεράνη να μην προβεί σε ενέργειες που θα μπορούσαν να διευρύνουν περαιτέρω τον πόλεμο, ενώ οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις αρνήθηκαν ότι στόχευσαν τη «γειτονική και φιλική» Τουρκία.
Ισραήλ, Ιράν και η γεωπολιτική ανατροπή
Στο Ισραήλ, οι σειρήνες εξακολουθούν να ηχούν, αλλά ο στρατός χαλαρώνει ελαφρώς τους περιορισμούς σε εργασιακούς χώρους και συναθροίσεις, σημειώνοντας ότι παρατηρείται μείωση τόσο στον αριθμό των εκτοξεύσεων από το Ιράν όσο και στον αριθμό των πυραύλων ανά καταιγισμό. Ωστόσο, η μικρή αυτή ανάσα δεν κρύβει το γεγονός ότι η χώρα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ενός πολέμου υψηλής έντασης, τον οποίο επιδίωκε εδώ και χρόνια απέναντι στο ιρανικό καθεστώς. Η στρατηγική του Τραμπ να συνδυάσει δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, εκτεταμένα πλήγματα σε ιρανική στρατιωτική και ενεργειακή υποδομή και συρρίκνωση της περιφερειακής επιρροής της Τεχεράνης, εγκαινιάζει –όπως προειδοποιούν αναλυτές– μια νέα εποχή «αχαλίνωτης» αμερικανικής ισχύος.
Η Ουάσινγκτον απορρίπτει οποιαδήποτε προοπτική διαπραγμάτευσης: σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο Μοχάμαντ Μοκχμπέρ, η Τεχεράνη διέψευσε κατηγορηματικά δημοσιεύματα ότι το υπουργείο Πληροφοριών ζήτησε επαφή με τις ΗΠΑ για λήξη της σύγκρουσης, κάνοντας λόγο για «καθαρό ψέμα». Ο ίδιος τόνισε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία «δεν έχει καμία εμπιστοσύνη στους Αμερικανούς και καμία πρόθεση διαπραγμάτευσης», σκληραίνοντας περαιτέρω τη ρητορική. Την ώρα που η Ιρανική ηγεσία μιλά για «υπαρξιακή μάχη», ο Τραμπ φέρεται –σύμφωνα με συνέντευξή του στο Axios– να δηλώνει πως θα έπρεπε να έχει λόγο και στην επιλογή του διαδόχου του Χαμενεΐ, επιβεβαιώνοντας ότι η Ουάσινγκτον δεν αρκείται σε τακτική στρατιωτική νίκη, αλλά επιδιώκει βαθιά πολιτική αλλαγή στην Τεχεράνη.
Στο αμερικανικό πολιτικό σκηνικό, η κυριαρχία των Ρεπουμπλικανών στη Γερουσία και τη Βουλή δίνει στον Τραμπ ουσιαστικά ελεύθερα χέρια: η Γερουσία απέρριψε προσπάθεια των Δημοκρατικών να σταματήσουν τα πλήγματα κατά του Ιράν, ενώ παρόμοια πρόταση που θα εξεταστεί στη Βουλή αναμένεται επίσης να απορριφθεί. Ο πρόεδρος συνεχίζει να αλλάζει την αφήγηση για το «γιατί» των επιθέσεων, επαναλαμβάνοντας ότι το Ιράν αποτελούσε «άμεση απειλή» και ότι οι ΗΠΑ ενήργησαν προληπτικά πριν η Τεχεράνη μπορέσει να πλήξει το Ισραήλ ή αμερικανικά συμφέροντα. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο πόλεμος Ισραήλ–Ιράν παύει να είναι μια «περιφερειακή κρίση» και εξελίσσεται σε πεδίο δοκιμής της νέας αρχιτεκτονικής ισχύος στην παγκόσμια τάξη.
