Η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους μεγαλύτερους ωφελημένους στις πρώτες ημέρες της μεγαλύτερης στρατιωτικής σύγκρουσης των Ηνωμένων Πολιτειών εδώ και δεκαετίες, καθώς οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις εξαντλούν τα αποθέματα αναχαιτιστών Patriot που είναι απαραίτητα για την άμυνα της Ουκρανίας.
Ακόμη και πριν από την έναρξη της εκστρατείας εναντίον του Ιράν, τα προβλήματα στην παραγωγή του αμερικανικού συστήματος Patriot είχαν ήδη μειώσει σημαντικά τα ουκρανικά αποθέματα και είχαν αφήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους σε λίστες αναμονής που διαρκούν χρόνια. Οι ελλείψεις αυτές επέτρεψαν στη Ρωσία να εκμεταλλευτεί τα κενά στην ουκρανική αεράμυνα, προκαλώντας σοβαρές καταστροφές στις ενεργειακές υποδομές της χώρας και βυθίζοντας ουκρανικές πόλεις στο σκοτάδι.
Στις πρώτες ημέρες του πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη του Κόλπου εκτόξευσαν εκατοντάδες αναχαιτιστές για να αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις ιρανικών πυραύλων και drones, όπως αναφέρει η Wall Street Journal. Σύμφωνα με αναλυτές, τα κράτη του Κόλπου διαθέτουν αποθέματα που επαρκούν μόνο για λίγες ημέρες σε περίπτωση συνεχούς επίθεσης, γεγονός που θα μπορούσε να αναγκάσει την Ουάσινγκτον να μεταφέρει αποθέματα από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και άλλες στρατηγικές περιοχές, αποδυναμώνοντας τη στρατιωτική της παρουσία αλλού.
Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν, δήλωσε την Τετάρτη ότι το Ιράν έχει εκτοξεύσει περισσότερους από 500 βαλλιστικούς πυραύλους και 2.000 drones από την αρχή της εκστρατείας. Όπως σημείωσε, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν επαρκή πυρομαχικά για τη συγκεκριμένη επιχείρηση.
Η συνολική παραγωγή για το 2025 της πιο προηγμένης έκδοσης αναχαιτιστή PAC-3 από την εταιρεία Λόκχιντ Μάρτιν στις Ηνωμένες Πολιτείες ανέρχεται σε λίγο περισσότερους από 600 πυραύλους. Συνήθως απαιτούνται τουλάχιστον δύο αναχαιτιστές Patriot για την κατάρριψη ενός βαλλιστικού πυραύλου, ενώ συχνά χρησιμοποιείται και τρίτος ή περισσότεροι εάν οι πρώτοι αποτύχουν. Η παραγωγή ενός μόνο αναχαιτιστή, που κοστίζει πολλά εκατομμύρια δολάρια, είναι περιορισμένη και μπορεί να διαρκέσει μήνες, καθώς εξαρτήματα προέρχονται από διάφορες περιοχές των ΗΠΑ αλλά και από χώρες όπως η Ισπανία.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τους αναχαιτιστές ζήτημα ζωής και θανάτου για τη χώρα του. Μιλώντας σε δημοσιογράφους τη Δευτέρα, δήλωσε ότι επικοινώνησε με Ευρωπαίους εταίρους που χρηματοδοτούν τις στρατιωτικές προμήθειες της Ουκρανίας για να ζητήσει διευκρινίσεις σχετικά με το αν η σύγκρουση με το Ιράν θα περιορίσει ακόμη περισσότερο τις παραδόσεις όπλων.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ουκρανία είναι οι βαλλιστικές επιθέσεις της Ρωσίας και η μοναδική λύση είναι το σύστημα Patriot, δήλωσε ο συνταγματάρχης Παύλο Γελιζάροφ, αναπληρωτής διοικητής της ουκρανικής πολεμικής αεροπορίας. Σύμφωνα με ουκρανικές και δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, η Ρωσία είναι πλέον σε θέση να παράγει περίπου 80 βαλλιστικούς πυραύλους τον μήνα.
Η ουκρανική αεροπορία εκτιμά ότι χρειάζεται τουλάχιστον 60 αναχαιτιστές PAC-3 κάθε μήνα μόνο για να διατηρεί ισορροπία απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους. Τον Φεβρουάριο, ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους κάλεσε τους Ευρωπαίους συμμάχους του ΝΑΤΟ να δωρίσουν πυραύλους για να καλυφθεί αυτή η ανάγκη, μετά από έντονη έκκληση του Ουκρανού ομολόγου του, Μιχαΐλο Φεντόροφ. Ωστόσο, σε ένδειξη της σοβαρής εξάντλησης των αποθεμάτων του ΝΑΤΟ, μόνο πέντε πύραυλοι έχουν δεσμευθεί οριστικά μέχρι στιγμής, όλοι από τη Γερμανία.
Η έλλειψη αναχαιτιστών ενδέχεται να επηρεάσει ακόμη και τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, καθώς οι δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία περιλαμβάνουν την ενίσχυση της αεράμυνας του Κιέβου, σύμφωνα με Ευρωπαίους και Ουκρανούς διαπραγματευτές.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία εξαπολύει καθημερινά εκατοντάδες επιθετικά drones τύπου Shahed, τα οποία αναπτύχθηκαν αρχικά στο Ιράν. Η Μόσχα έχει τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής τους μετά από συμφωνία μεταφοράς τεχνολογίας που υπέγραψε με την Τεχεράνη το 2023.
Σε ερώτηση για το ζήτημα, η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, παρέπεμψε στις δημόσιες δηλώσεις του προέδρου. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν ότι προμήθευσε την Ουκρανία με μεγάλες ποσότητες προηγμένων πυρομαχικών, ενώ παρομοίασε τον Ζελένσκι με τον επιχειρηματία τσίρκου του 19ου αιώνα.
Το σύστημα Patriot αποτελεί εδώ και τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία το χρυσό πρότυπο της δυτικής αεράμυνας. Το προηγμένο σύστημα είναι δύσκολο να καταστραφεί από αντιπάλους επειδή τα στοιχεία του είναι διασκορπισμένα σε μεγάλη περιοχή. Οι ουκρανικοί χειριστές έχουν χρησιμοποιήσει τα Patriot για να καταρρίψουν ρωσικούς υπερηχητικούς πυραύλους, ιδιαίτερα όταν αυτοί επιβραδύνουν κατά την κάθοδο, εξέλιξη που εξέπληξε πολλούς αναλυτές άμυνας οι οποίοι δεν πίστευαν ότι το σύστημα θα μπορούσε να αναχαιτίσει τέτοια όπλα.
Παρά την τεράστια ζήτηση για το σύστημα, η παραγωγή έχει αυξηθεί μόνο περιορισμένα. Το σύστημα κατασκευάζεται από τη Ρέιθιον, ενώ οι αναχαιτιστές παράγονται από τη Λόκχιντ Μάρτιν, η οποία έχει αυξήσει την παραγωγή σε περίπου 600 πυραύλους ετησίως. Η εταιρεία δήλωσε ότι εργάζεται για να αυξήσει την ετήσια παραγωγή σε 2.000 αναχαιτιστές μέχρι το τέλος του 2030.
Η Λόκχιντ Μάρτιν ανέφερε επίσης ότι ενδέχεται να σταματήσει να προμηθεύεται εξαρτήματα από προμηθευτές που δεν αποδίδουν επαρκώς ή να αναζητήσει εναλλακτικές εταιρείες που μπορούν να κατασκευάσουν τα πολύπλοκα μηχανικά συστήματα που απαιτούνται για την παραγωγή ενός πυραύλου ικανού να εντοπίζει και να εξουδετερώνει ένα εισερχόμενο βλήμα που κινείται με ταχύτητα εκατοντάδων μιλίων την ώρα, ένα τεχνικό επίτευγμα που οι αναλυτές άμυνας παρομοιάζουν με το να χτυπάς μια σφαίρα με μια άλλη σφαίρα. Η RTX, της οποίας η θυγατρική Ρέιθιον κατασκευάζει τον εκτοξευτή του συστήματος, δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Ο Μάικλ Κόφμαν, ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Endowment for International Peace στην Ουάσινγκτον, προειδοποίησε ότι «οι τρέχοντες ρυθμοί παραγωγής σε συνδυασμό με τις πρόσφατες δαπάνες δεν προμηνύουν κάτι καλό για τις αυξανόμενες ανάγκες αεράμυνας της Ουκρανίας».
Μέρος του προβλήματος, σύμφωνα με τον Φάμπιαν Χόφμαν, ερευνητή στο πανεπιστήμιο του Όσλο, είναι η απροθυμία της αμυντικής βιομηχανίας να επενδύσει σημαντικά σε νέες γραμμές παραγωγής χωρίς εγγυημένα μακροπρόθεσμα κρατικά συμβόλαια.
Τόσο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ όσο και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισαν αυτή την εβδομάδα την πίεση που δέχονται τα αποθέματα. Ο Ρούμπιο δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν μόνο «έξι ή επτά» αναχαιτιστές τον μήνα, ενώ το Ιράν κατασκευάζει περισσότερους από 100 πυραύλους στο ίδιο χρονικό διάστημα.
Η Γερμανία, ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός υποστηρικτής της Ουκρανίας, παρήγγειλε το 2024 οκτώ νέα συστήματα Patriot με κόστος περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ το καθένα, δηλαδή περίπου 2,33 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά σύμφωνα με Γερμανούς αξιωματούχους δεν έχει λάβει ακόμη ούτε προσωρινή ημερομηνία παράδοσης. Το Βερολίνο έχει μεταφέρει τα περισσότερα επιχειρησιακά του συστήματα στην Ουκρανία και στο ανατολικό μέτωπο του ΝΑΤΟ, αφήνοντας την ίδια τη Γερμανία με περιορισμένη προστασία από αεροπορικές επιθέσεις.
Σύμφωνα με αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών και της άμυνας, αντίπαλοι των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, μεταξύ των οποίων η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν, παρακολουθούν στενά τη χρήση των αναχαιτιστών. Τα στρατιωτικά τους δόγματα δίνουν ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στη μαζική παραγωγή φθηνών drones και βαλλιστικών πυραύλων που μπορούν να εξαντλήσουν τα δυτικά αποθέματα.
Ο Νίκο Λάνγκε, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του γερμανικού υπουργείου Άμυνας, υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη διέπραξαν σοβαρό στρατηγικό λάθος επειδή δεν αύξησαν εγκαίρως και σε μεγάλη κλίμακα την παραγωγή συστημάτων αεράμυνας εδάφους. «Είχαν τέσσερα χρόνια για να το κάνουν», δήλωσε. «Τώρα είμαστε ευάλωτοι και όλοι το γνωρίζουν: οι στρατηγικές της Ρωσίας, του Ιράν και της Κίνας έχουν επαναπροσδιοριστεί με βάση τη γνώση ότι παράγουμε πολύ λίγα και πολύ αργά».
Ο αμερικανικός στρατός έχει ήδη προσαρμόσει το δόγμα του. Σύμφωνα με τον Καναδό αναλυτή ασφαλείας Κόλμπι Μπάντγουαρ, η αεράμυνα έχει στόχο να κερδίσει χρόνο για επιθετικές επιχειρήσεις που θα εξουδετερώσουν τις δυνατότητες εκτόξευσης του αντιπάλου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιδιώκουν να καταστρέψουν αποθέματα πυραύλων και εκτοξευτές πριν κορεστούν τα συμμαχικά συστήματα άμυνας, όπως υπαινίχθηκε ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα, περιγράφοντας τη στρατηγική ως «να πυροβολείς τον τοξότη αντί για τα βέλη».
Για να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις, η Γερμανία ενθάρρυνε το 2024 την ευρωπαϊκή εταιρεία πυραύλων MBDA να δημιουργήσει κοινή παραγωγή αναχαιτιστών Patriot στη Βαυαρία μαζί με τη Ρέιθιον.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ήδη παραγγείλει 1.000 πυραύλους και οι παραδόσεις αναμένεται να ξεκινήσουν στις αρχές του επόμενου έτους, δήλωσε ο εκπρόσωπος της MBDA Γκίντερ Άμπελ. Η εταιρεία έχει δεσμεύσει 500 εκατομμύρια ευρώ για την επέκταση της παραγωγικής ικανότητας ακόμη και πριν από τις πρώτες παραδόσεις, αναμένοντας περαιτέρω αύξηση της ζήτησης.
Σύμφωνα με τον Κόλμπι Μπάντγουαρ, ένα ακόμη στρατηγικό λάθος των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης ήταν ότι προμήθευσαν την Ουκρανία κυρίως με αμυντικά συστήματα, περιορίζοντας παράλληλα τις δυνατότητες επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς εντός της Ρωσίας.
Ως αποτέλεσμα, η Ουκρανία έχει σχεδόν εξαντλήσει το αμυντικό της οπλοστάσιο χωρίς να έχει εξουδετερώσει τη ρωσική απειλή.
«Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη ζούσαν σε έναν φανταστικό κόσμο τα τελευταία χρόνια και προσπαθούσαν να υποστηρίξουν ότι τα αμυντικά όπλα αρκούν», δήλωσε ο Φάμπιαν Χόφμαν.
