Η στρατηγική του Ιράν να κατασκευάσει ένα τεράστιο δίκτυο υπόγειων βάσεων για την προστασία του πυραυλικού του οπλοστασίου φαίνεται να μετατρέπεται σε σοβαρό μειονέκτημα μόλις λίγες ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου με τους δύο ισχυρότερους αντιπάλους του, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Για δεκαετίες, η Τεχεράνη επένδυσε στην κατασκευή βαθιών υπόγειων εγκαταστάσεων, γνωστών ως «πόλεις πυραύλων», με στόχο να προστατεύσει τα όπλα της από αεροπορικές επιθέσεις. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες επιδρομές από αμερικανικά και ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη, βαριά βομβαρδιστικά και οπλισμένα drones φαίνεται να περιορίζουν δραστικά την αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής.
Αεροσκάφη και μη επανδρωμένα συστήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ περιπολούν πάνω από δεκάδες μεγάλες υπόγειες βάσεις, πλήττοντας εκτοξευτές πυραύλων τη στιγμή που αυτοί εξέρχονται από τα τούνελ για να εκτοξεύσουν όπλα. Παράλληλα, κύματα βαρέων βομβαρδιστικών έχουν ρίξει ισχυρά πυρομαχικά στις εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις να εγκλωβίζονται κάτω από το έδαφος ιρανικά οπλικά συστήματα.
Δορυφορικές εικόνες που τραβήχτηκαν τις τελευταίες ημέρες καταγράφουν κατεστραμμένους εκτοξευτές και καμένα υπολείμματα πυραύλων κοντά στις εισόδους των υπόγειων βάσεων, τις οποίες Ιρανοί αξιωματούχοι αποκαλούν «πόλεις πυραύλων». Οι εικόνες αποτυπώνουν τις ζημιές που προκάλεσαν αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές γύρω από τις εισόδους των υπόγειων εγκαταστάσεων.
Περισσότεροι από 500 πύραυλοι, αλλά μειωμένες επιθέσεις
Από την έναρξη της σύγκρουσης το περασμένο Σάββατο, η Τεχεράνη κατάφερε να εκτοξεύσει περισσότερους από 500 πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, αμερικανικών βάσεων και άλλων στόχων στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με κυβερνήσεις της περιοχής. Ωστόσο, πολλοί από αυτούς αναχαιτίστηκαν, ενώ τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται μείωση στις μαζικές ομοβροντίες πυραύλων, ένδειξη ότι οι επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ περιορίζουν τη δυνατότητα του Ιράν να ανταποδώσει.
Ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, ανώτατος διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, δήλωσε σε ενημέρωση μέσω βίντεο την Τρίτη ότι οι επιχειρήσεις στοχεύουν στην εξουδετέρωση των τελευταίων διαθέσιμων εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Όπως ανέφερε, οι αμερικανικές δυνάμεις «κυνηγούν τους τελευταίους εναπομείναντες εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν» με στόχο την εξάλειψη της εναπομείνασας ικανότητάς του να εξαπολύει τέτοιες επιθέσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, η δυνατότητα της Τεχεράνης να πλήξει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους «μειώνεται».
Η Τεχεράνη φαίνεται ότι μετέφερε μέρος των πυραύλων και των κινητών εκτοξευτών της εκτός των υπόγειων εγκαταστάσεων πριν από την έναρξη του πολέμου, επιδιώκοντας να τους προστατεύσει μέσω διασποράς. Ο ναύαρχος Κούπερ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν ήδη καταστρέψει εκατοντάδες πυραύλους, εκτοξευτές και drones.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι οι εκτοξεύσεις πυραύλων από το Ιράν μειώθηκαν κατά 86% μέσα σε τέσσερις ημέρες.
Το βασικό πρόβλημα της στρατηγικής των «πόλεων πυραύλων»
Αναλυτές εκτιμούν ότι μεγάλο μέρος του εναπομείναντος αποθέματος, που αριθμεί χιλιάδες πυραύλους μικρού και μεσαίου βεληνεκούς, παραμένει αποθηκευμένο σε υπόγειες βάσεις των οποίων οι τοποθεσίες είναι σε μεγάλο βαθμό γνωστές στις στρατιωτικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Ο Σαμ Λερ, ερευνητικός συνεργάτης στο Κέντρο Μελετών Μη Διάδοσης Τζέιμς Μάρτιν στο Μοντερέι της Καλιφόρνιας, τόνισε ότι αυτό αναδεικνύει μια βασική αδυναμία του συστήματος. Όπως είπε, «αυτό που κάποτε ήταν κινητό και δύσκολο να εντοπιστεί δεν είναι πλέον κινητό και είναι ευκολότερο να πληγεί».
Με τις περισσότερες ιρανικές αντιαεροπορικές συστοιχίες να έχουν εξουδετερωθεί, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διατηρούν αεροσκάφη επιτήρησης χαμηλής ταχύτητας πάνω από γνωστές βάσεις πυραύλων και πραγματοποιούν επιθέσεις με μαχητικά αεροσκάφη ή οπλισμένα drones μόνο όταν εντοπίζουν δραστηριότητα.
Σύμφωνα με αναλυτές, ένα σύμπλεγμα βάσεων κοντά στη νότια πόλη Σιράζ έχει δεχτεί επανειλημμένες επιθέσεις. Εμπορικές δορυφορικές φωτογραφίες που δημοσιοποίησε το Κέντρο Μάρτιν δείχνουν κινητούς εκτοξευτές πυραύλων που είχαν εξέλθει από μια υπόγεια εγκατάσταση σε κοντινό φαράγγι να καταστρέφονται πριν προλάβουν να εκτοξεύσουν τα όπλα τους.
Μια δορυφορική εικόνα της 2ας Μαρτίου, τρεις ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, κατέγραψε κοκκινωπό νέφος κοντά σε έναν από τους κατεστραμμένους εκτοξευτές, ένδειξη διαρροής καυσίμου νιτρικού οξέος από πύραυλο. Αρκετοί ακόμη εκτοξευτές καταστράφηκαν προκαλώντας πυρκαγιά που φαίνεται να εξαπλώθηκε στο φαράγγι.
Σε βάση κοντά στο Ισφαχάν, δορυφόρος κατέγραψε την 1η Μαρτίου έναν άθικτο εκτοξευτή πυραύλων να κινείται σε δρόμο κοντά στην εγκατάσταση. Ένας κρατήρας στον δρόμο υποδηλώνει ότι αμερικανικό ή ισραηλινό αεροσκάφος επιχείρησε να τον πλήξει αλλά αστόχησε. Την επόμενη ημέρα, νέα φωτογραφία της ίδιας περιοχής έδειξε ίχνη από μεταγενέστερο βαριάς ισχύος βομβαρδισμό στις εισόδους της υπόγειας βάσης. Σύμφωνα με τον Σαμ Λερ, συντρίμμια από διατρητικές βόμβες καταφυγίων εντοπίζονται γύρω από τις εισόδους των τούνελ, ενώ παραμένει ασαφές αν αυτές κατέρρευσαν.
Παρόμοια πλήγματα φαίνεται να έχουν σημειωθεί σε βάση κοντά στο Κερμανσάχ, όπου σύμφωνα με φωτογραφία της 3ης Μαρτίου από την εταιρεία δορυφορικών εικόνων Πλάνετ, οι είσοδοι και οι γύρω δρόμοι επλήγησαν από βαριές αμερικανικές βόμβες.
Συνεχίζονται οι επιθέσεις με drones και πυραύλους
Παρά τις απώλειες, το Ιράν συνεχίζει να πραγματοποιεί επιθέσεις χρησιμοποιώντας οπλισμένα drones και σποραδικές εκτοξεύσεις πυραύλων. Αναλυτές εκτιμούν ότι ενδέχεται να κρατά σε εφεδρεία ορισμένους από τους πιο ισχυρούς και μεγάλου βεληνεκούς πυραύλους του, για χρήση ως έσχατη επιλογή σε περίπτωση που το καθεστώς βρεθεί σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης.
Ο ερευνητής Ντέκερ Έβελεθ από το ερευνητικό ινστιτούτο CNA Corp. στην περιοχή της Ουάσιγκτον σημείωσε ότι κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει με ακρίβεια το μέγεθος του ιρανικού οπλοστασίου, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με το πόσο μπορεί να αντέξει η Τεχεράνη σε έναν παρατεταμένο πόλεμο.
Για να αποτρέψει το ενδεχόμενο να παραλύσει η αντίδρασή του από πλήγματα στην πολιτική ή στρατιωτική ηγεσία, το Ιράν έχει αποκεντρώσει την εξουσία εκτόξευσης πυραύλων, όπως αναφέρει η WSJ. Ιρανοί διοικητές υποστηρίζουν ότι μπορούν να αντικαταστήσουν γρήγορα κατεστραμμένους πυραύλους κατασκευάζοντας νέους, αν και η παραγωγή επιπλέον εκτοξευτών είναι δυσκολότερη.
Δορυφορικές εικόνες αποκαλύπτουν τις βάσεις
Σύμφωνα με αναλυτές, σχεδόν όλες οι δεκάδες πυραυλικές βάσεις βρίσκονται υπόγεια, ωστόσο διαθέτουν υπέργεια κτίρια, δρόμους και εισόδους που επιτρέπουν τον εντοπισμό τους μέσω δορυφορικών φωτογραφιών. Το Πεντάγωνο και ο ισραηλινός στρατός έχουν περάσει χρόνια εντοπίζοντας αυτές τις εγκαταστάσεις.
Οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές φαίνεται να επικεντρώνονται κυρίως σε βάσεις στο νότιο Ιράν, ενώ τα ισραηλινά αεροσκάφη πλήττουν κυρίως εγκαταστάσεις στο βόρειο τμήμα της χώρας.
Δορυφορική εικόνα της 1ης Μαρτίου δείχνει ότι η είσοδος τούνελ σε υπόγεια πυραυλική βάση βόρεια της πόλης Ταμπρίζ φαίνεται να έχει καταρρεύσει, ένδειξη ότι η εγκατάσταση αποτέλεσε στόχο αεροπορικών επιθέσεων. Σε άλλη βάση κοντά στην ίδια πόλη, οι είσοδοι των τούνελ φαίνονται επίσης κατεστραμμένες σε εικόνα της εταιρείας Πλάνετ που δημοσιοποιήθηκε από το Κέντρο Μάρτιν.
Τρεις ακόμα βάσεις πυραύλων στο νότιο Ιράν, κοντά στις πόλεις Χόργκο, Χάτζι Αμπάντ και Τζαμ, έχουν επίσης πληγεί σύμφωνα με αναλυτές.
Περιορισμένες βόμβες διάτρησης καταφυγίων
Η απόφαση να στοχευθούν κυρίως υπέργειες υποδομές αντανακλά τόσο τον μεγάλο αριθμό ιρανικών εγκαταστάσεων όσο και τον περιορισμένο αριθμό βομβών διάτρησης καταφυγίων στο αμερικανικό οπλοστάσιο που μπορούν να διαπεράσουν το έδαφος και να καταστρέψουν πλήρως τις υπόγειες εγκαταστάσεις.
Παράλληλα, η στρατηγική αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη του Πενταγώνου να εξουδετερώσει τους ιρανικούς πυραύλους νωρίς στη σύγκρουση ή τουλάχιστον να περιορίσει την ικανότητα εκτόξευσής τους, πριν εξαντληθούν τα αποθέματα αντιαεροπορικών αναχαιτιστικών πυραύλων που χρησιμοποιούνται για την κατάρριψη εισερχόμενων επιθέσεων.
Ο Κόλιν Ντέιβιντ, πρώην ειδικός πυραύλων του αμερικανικού στρατού και ερευνητής στην Alma, εξήγησε ότι οι επιθέσεις πραγματοποιούνται σε κύματα, όπου καταστρέφονται δύο ή τρεις στόχοι κάθε φορά. Μετά από πολλαπλά κύματα επιθέσεων, οι βάσεις χάνουν την αποτελεσματικότητά τους λόγω της απώλειας των υπέργειων δομών και των εκτοξευτών.
Μυστήριο γύρω από τις «πόλεις πυραύλων»
Η διάκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την προπαγάνδα γύρω από τις «πόλεις πυραύλων» του Ιράν ήταν πάντα δύσκολη. Τον Μάρτιο του 2025, το Ιράν δημοσίευσε βίντεο από αυτό που ισχυρίστηκε ότι ήταν η νεότερη μεγάλη υπόγεια εγκατάστασή του, στο οποίο ανώτατοι διοικητές περπατούσαν σε μακριούς, χωρίς παράθυρα διαδρόμους γεμάτους με φορτηγά που μεταφέρουν πυραύλους. Η τοποθεσία της εγκατάστασης δεν αποκαλύφθηκε.
Σε ορισμένες βάσεις, η Τεχεράνη κατασκεύασε πρόχειρα υπόγεια σιλό για την εκτόξευση πυραύλων χωρίς να χρειάζεται να τους μεταφέρει στην επιφάνεια. Μια βάση στο νότιο Ιράν κοντά στην πόλη Χορμούζ πιστεύεται ότι διαθέτει εννέα τέτοια υπόγεια σιλό. Σύμφωνα με τον Κόλιν Ντέιβιντ, τα σιλό αυτά είναι απλές βαθιές οπές σε πλαγιά βουνού που κατευθύνονται προς τον κοντινό Περσικό Κόλπο και πλαισιώνουν ασφαλτοστρωμένη είσοδο της υπόγειας εγκατάστασης.
Εκτιμάται ότι η βάση της Χορμούζ διαθέτει μηχανικό φορτωτή που μετακινεί πυραύλους προς τα σιλό μέσω σιδηροτροχιών, αντί να χρησιμοποιούνται κινητοί εκτοξευτές. Το 2022 η Τεχεράνη δημοσίευσε βίντεο από εγκατάσταση που έμοιαζε με τη συγκεκριμένη βάση, χωρίς να αποκαλύπτει την τοποθεσία. Στο υλικό εμφανίζονταν έξι όρθιοι πύραυλοι να μετακινούνται σε κυκλικό μηχανισμό μέσα σε τεράστιο υπόγειο τούνελ.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ντέκερ Έβελεθ, το Ιράν φαίνεται ότι έχει εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό την ιδέα εκτόξευσης πυραύλων από υπόγειες θέσεις, κυρίως λόγω των τεχνικών δυσκολιών που παρουσιάζει η επαναχρησιμοποίηση των σιλό.
