Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βάζει ξανά στο προσκήνιο τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, στέλνοντας τον Χακάν Φιντάν στην εναρκτήρια συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης για τη Γάζα στην Ουάσιγκτον. Ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί ταυτόχρονα να εμφανιστεί ως αναντικατάστατος παίκτης για την ασφάλεια της Ευρώπης και ως εγγυητής της «ειρηνευτικής αρχιτεκτονικής» στη Μέση Ανατολή, με αιχμή τη Γάζα και το παλαιστινιακό ζήτημα.

Στη διάρκεια της πτήσης επιστροφής από την Αιθιοπία, ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η Άγκυρα έλαβε πρόσκληση για την πρώτη συνεδρίαση στο Συμβούλιο Ειρήνης και ότι θα εκπροσωπηθεί από τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Η κίνηση αυτή «σφραγίζει» τη στρατηγική της Τουρκίας να βρίσκεται παρούσα σε κάθε φόρουμ που διαμορφώνει το μέλλον της Γάζας, από την ανοικοδόμηση μέχρι τις ρυθμίσεις ασφάλειας και διακυβέρνησης. Ταυτόχρονα, ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε με έμφαση ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει αξιόπιστο πλαίσιο ασφάλειας χωρίς την Τουρκία», συνδέοντας ευθέως τη συμμετοχή της Άγκυρας στη Γάζα με τον ρόλο της στον ευρωατλαντικό χώρο.

Η Τουρκία ως «απαραίτητος» σύμμαχος για την Ευρώπη

Με φόντο τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή «στρατηγική αυτονομία», ο Ερντογάν υπενθύμισε ότι η γεωγραφική θέση, η ισχυρή στρατιωτική μηχανή και η ιδιότητα της Τουρκίας ως μέλους του ΝΑΤΟ την καθιστούν, όπως υποστηρίζει, αναντικατάστατο κρίκο της ευρωπαϊκής άμυνας. Το μήνυμα είναι σαφές: χωρίς την Τουρκία στα κέντρα αποφάσεων και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, καμία ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας δεν μπορεί να σταθεί, ιδιαίτερα σε μια συγκυρία πολλαπλών κρίσεων από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή. Η ρητορική αυτή στοχεύει και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία από τις ΗΠΑ, αλλά αναγνωρίζουν ότι χρειάζονται την Άγκυρα για τον έλεγχο ροών, ενεργειακών διαδρομών και περιφερειακών συγκρούσεων.

Φιντάν, Συρία και Ιράν: το γεωπολιτικό παζλ της Τουρκίας

Ο Ερντογάν έδειξε ότι η αποστολή Φιντάν στο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ που περιλαμβάνει Συρία και Ιράν. Για τη Συρία, τόνισε ότι η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις κινήσεις προς την πλήρη «ενσωμάτωση» της χώρας και δίνει «καθοδήγηση» στην εφαρμογή συμφωνιών, διατηρώντας την επιρροή της στις ζώνες που ελέγχει και στις συζητήσεις για συνταγματική διαδικασία, επιστροφή προσφύγων και αντιτρομοκρατική συνεργασία. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η Τουρκία «είναι αντίθετη σε στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν» και ότι αυτή η θέση έχει μεταφερθεί σε όλους τους συνομιλητές της, ευθυγραμμίζοντας την Άγκυρα με όσους ζητούν διπλωματικές λύσεις γύρω από το ιρανικό ζήτημα.

Η γραμμή αυτή δεν είναι τυχαία: η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη που αντιτίθεται στις στρατιωτικές επεμβάσεις σε γειτονικές χώρες, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους με όλους τους περιφερειακούς παίκτες, την ώρα που διαπραγματεύεται τα δικά της συμφέροντα σε Συρία, Καύκασο και Ανατολική Μεσόγειο. Ο Φιντάν, με το παρελθόν του ως επικεφαλής της ΜΙΤ και νυν επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας, θεωρείται κεντρικό πρόσωπο σε αυτή την πολυεπίπεδη στρατηγική, από τις μυστικές επαφές μέχρι τα διεθνή φόρα.

Φιντάν, Τουρκία και Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα

Στην Ουάσινγκτον, ο Χακάν Φιντάν θα εκπροσωπήσει τον πρόεδρο Ερντογάν στην πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης, στο οποίο συμμετέχουν χώρες που έχουν δεσμευθεί σε μεταπολεμική ανασυγκρότηση της Γάζας και ευρύτερες ειρηνευτικές πρωτοβουλίες. Σύμφωνα με το τουρκικό ΥΠΕΞ, στην ομιλία του αναμένεται να εστιάσει στην ανάγκη τερματισμού των παραβιάσεων της εκεχειρίας από το Ισραήλ και στην άρση κάθε εμποδίου στη συνεχή ροή ανθρωπιστικής βοήθειας προς τον παλαιστινιακό θύλακα. Η Άγκυρα δηλώνει έτοιμη να συμμετάσχει τόσο σε ανθρωπιστικές αποστολές όσο και στην ανοικοδόμηση, καθώς και σε διεθνείς μηχανισμούς που θα διασφαλίσουν τα δικαιώματα και την ασφάλεια των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Ο Φιντάν σχεδιάζει επίσης να αναδείξει ζητήματα όπως η πίεση του Ισραήλ στη Δυτική Όχθη, η επέκταση των παράνομων εποικισμών και η βία των εποίκων, επαναλαμβάνοντας την πάγια τουρκική θέση υπέρ της λύσης δύο κρατών ως μοναδικού βιώσιμου δρόμου για ειρήνη. Το Συμβούλιο Ειρήνης, που ιδρύθηκε στις 22 Ιανουαρίου στο Νταβός με την υπογραφή 19 χωρών και λειτουργεί με μερική έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ μέσω του Ψηφίσματος 2803 για τη Γάζα, πραγματοποιεί την πρώτη του συνεδρία σε επίπεδο ηγετών, με τη Ρωσία να έχει αποκλείσει τη συμμετοχή της. Η παρουσία Φιντάν στην πρώτη γραμμή αυτού του εγχειρήματος αποτελεί ακόμη ένα βήμα στην προσπάθεια της Τουρκίας να τοποθετηθεί ως εγγυητής σταθερότητας, χωρίς να εγκαταλείπει τον σκληρό πυρήνα των στρατηγικών της συμφερόντων.