Ο αντιπρόεδρος της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας Μπεκίρ Μποζντάγ άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μπορούσε να είναι ξανά υποψήφιος στις επόμενες εκλογές, παρά το συνταγματικό όριο των δύο θητειών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Βουλή μπορεί, με απόφαση για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, να «ξεκλειδώσει» μια ακόμη υποψηφιότητα του προέδρου, φέρνοντας στο προσκήνιο σενάρια θεσμικής ακροβασίας αλλά και διαπραγματεύσεων με μικρότερα κόμματα.
Ο Μποζντάγ, κορυφαίο στέλεχος του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), δήλωσε σε κομματική εκδήλωση στο Γιοζγκάτ ότι αν το κοινοβούλιο αποφασίσει να ανανεώσει τις βουλευτικές και προεδρικές εκλογές πριν λήξει η δεύτερη θητεία, ο Ερντογάν έχει «συνταγματικό δικαίωμα» να είναι ξανά υποψήφιος. Όπως υπογράμμισε, η διακριτική ευχέρεια ανήκει στη Βουλή και, εφόσον ληφθεί σχετική απόφαση, «κανείς δεν μπορεί να πει ότι είναι αντισυνταγματική», προαναγγέλλοντας ουσιαστικά πολιτική βούληση να ανοίξει ο δρόμος για μια τρίτη θητεία.
Σήμερα το Σύνταγμα της Τουρκίας περιορίζει τον πρόεδρο σε δύο πενταετείς θητείες, στο πλαίσιο του προεδρικού συστήματος που προώθησε ο ίδιος ο Ερντογάν με το δημοψήφισμα του 2017. Επισήμως, η δεύτερη και –θεωρητικά– τελευταία πλήρης θητεία του εκπνέει το 2028, οπότε και αναμένεται η επόμενη προεδρική αναμέτρηση, όμως η πρόβλεψη του άρθρου 116 για πρόωρες εκλογές δημιουργεί μια κρίσιμη εξαίρεση: αν η εθνοσυνέλευση, με πλειοψηφία 3/5, αποφασίσει διάλυση και πρόωρες κάλπες, τότε ανοίγει νέος εκλογικός κύκλος και ο εν ενεργεία πρόεδρος μπορεί να ξαναδιεκδικήσει το αξίωμα.
Ερντογάν, εκλογές και αριθμητική στη Βουλή
Το πρόβλημα για το AKP και τον σύμμαχό του, το εθνικιστικό MHP, είναι ότι μαζί διαθέτουν περίπου 321 έδρες, πολύ κάτω από τις 360 που απαιτούνται για να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές. Αυτό σημαίνει πως, για να λειτουργήσει το σενάριο των πρόωρων εκλογών υπέρ του Ερντογάν, η κυβέρνηση θα χρειαστεί να εξασφαλίσει ψήφους από μικρότερα κόμματα ή ακόμη και από κόλπους των κεμαλιστών του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η πίεση προς την αντιπολίτευση είναι ακόμη μεγαλύτερη μετά τη σύλληψη, τον Μάρτιο του 2025, του δημοφιλούς δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, σε βάρος του οποίου εκκρεμούν κατηγορίες διαφθοράς και αμφισβήτηση της ισχύος του πτυχίου του, που μπορεί να θέσει ζήτημα επιλεξιμότητας για την προεδρία.
Ένα δεύτερο, παράλληλο σενάριο που συζητείται στην Άγκυρα είναι η ευθεία αναθεώρηση του Συντάγματος ώστε να αρθεί ή να τροποποιηθεί το όριο των δύο θητειών. Για να περάσει μια τέτοια τροποποίηση απαιτούνται είτε 360 ψήφοι για να οδηγηθεί σε δημοψήφισμα είτε 400 ψήφοι για άμεση έγκριση από τη Βουλή, αριθμοί που επίσης δεν βρίσκονται σήμερα στον έλεγχο του μπλοκ AKP–MHP, παρά τις δημόσιες εκκλήσεις του Ντεβλέτ Μπαχτσελί ήδη από το 2023 και την παραδοχή κυβερνητικών στελεχών ότι η επανεκλογή του Ερντογάν βρίσκεται «στην ατζέντα». Δημοσκόπηση της Metropoll τον Νοέμβριο έδειξε ότι περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων αντιτίθενται σε συνταγματική αναθεώρηση που θα επέτρεπε τρίτη θητεία, κάτι που καθιστά πολιτικά ριψοκίνδυνο ένα τέτοιο εγχείρημα.
Εκλογές διαδοχής και ο παράγοντας Μπιλάλ Ερντογάν
Τρίτο σενάριο, που κερδίζει έδαφος στα πολιτικά πηγαδάκια της Άγκυρας, είναι η επιλογή του δρόμου της «διαδοχής» αντί της συνταγματικής παράκαμψης, με τον Ερντογάν να στηρίζει τον γιο του, Μπιλάλ Ερντογάν, ως διάδοχο υποψήφιο. Ο 44χρονος Μπιλάλ δεν κατέχει εκλεγμένη θέση ούτε επίσημο κομματικό ρόλο, όμως έχει ενισχυμένο δημόσιο προφίλ και σπουδές πολιτικών επιστημών και δημόσιας διοίκησης σε αμερικανικά πανεπιστήμια, ενώ φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ τον προβάλουν ολοένα και περισσότερο, με τις αναφορές στο πρόσωπό του στις αρχές του 2026 να είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με πέρυσι. Προσφάτως ο Μπιλάλ Ερντογάν είπε ότι δεν έχει τέτοιους στόχους
Παρά τη σταδιακή του ανάδειξη, παλιοί παράγοντες του AKP, όπως ο ιδρυτής και πρώην αντιπρόεδρος Μπουλέντ Αρίντς, απορρίπτουν ως μη ρεαλιστικό ένα σενάριο «παράδοσης της εξουσίας από πατέρα σε γιο», επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει τέτοιο δημοκρατικό προηγούμενο στην Τουρκία. Δημοσκόπηση της εταιρείας Refleks Data and Research τον Δεκέμβριο έδειξε, άλλωστε, ότι ο Μπιλάλ Ερντογάν έρχεται τρίτος σε υποθετικά σενάρια διαδοχής εντός του AKP, πίσω από τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και τον πρώην υπουργό Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σοϊλού.
Για την αντιπολίτευση, η μάχη γύρω από τον τρόπο με τον οποίο ο Ερντογάν θα φτάσει –ο ίδιος ή μέσω διαδόχου– στις επόμενες εκλογές, αποτελεί υπαρξιακό διακύβευμα. Με το CHP αποδυναμωμένο και χωρίς μια προσωπικότητα αντίστοιχης εμβέλειας με τον Ιμάμογλου, αναλυτές προειδοποιούν ότι, είτε μέσω πρόωρων εκλογών είτε μέσω συνταγματικών αλλαγών είτε μέσω ελεγχόμενης διαδοχής, το προεδρικό στρατόπεδο επιχειρεί να διασφαλίσει τη συνέχιση της εξουσίας του Ερντογάν, ο οποίος κυβερνά τη χώρα αδιαλείπτως από το 2003 ως ο μακροβιότερος ηγέτης της Τουρκικής Δημοκρατίας.
