Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σιωπηλής αλλά ολοένα πιο ορατής θεσμικής σύγκρουσης στις Βρυξέλλες, καθώς κυβερνήσεις και διπλωμάτες την κατηγορούν ότι μετατρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε de facto «προεδρία της Ευρώπης» στην εξωτερική πολιτική.

Κατά τις πρώτες ημέρες της αμερικανοϊσραηλινής εκστρατείας κατά του Ιράν, η πρόεδρος της Επιτροπής εμφανίστηκε να παίζει προσωπικό διπλωματικό ρόλο, με αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα σε ηγέτες του Κόλπου και δημόσιες τοποθετήσεις που ξεπερνούν εμφανώς την εντολή της, προκαλώντας δυσφορία σε πρωτεύουσες μικρών και μεγάλων κρατών-μελών.

Στο παρασκήνιο, εννέα διπλωμάτες, αξιωματούχοι και ευρωβουλευτές περιγράφουν στην «Politico» μια πρόεδρο που «δεσμεύει» την Ένωση χωρίς να έχει προηγηθεί συμφωνία των 27, υπονομεύοντας τον θεσμικό ρόλο της ύπατης εκπροσώπου Κάγια Κάλας, η οποία τυπικά έχει την ευθύνη να εκφράζει την κοινή γραμμή της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική.

Η φον ντερ Λάιεν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως «πρόεδρος της Ευρώπης»

Η εικόνα της φον ντερ Λάιεν να καλεί κατά ριπάς ηγέτες του Κόλπου και να αφήνει να εννοηθεί στήριξη σε «αλλαγή καθεστώτος» στην Τεχεράνη ενόχλησε ιδιαίτερα κυβερνήσεις που επιμένουν σε ισχυρή αναφορά στο διεθνές δίκαιο και σε πιο ισορροπημένη στάση έναντι της αμερικανοϊσραηλινής στρατηγικής.

Η Γαλλίδα ευρωβουλευτής Ναταλί Λουαζό μιλά για μια πρόεδρο χωρίς διπλωματική υπηρεσία και χωρίς επίσημη εντολή ή ενημέρωση πληροφοριών, της οποίας οι δηλώσεις «δεν έχουν αξία πέρα από το ατομικό της σχόλιο», ενώ άλλοι διπλωμάτες διερωτώνται τι ακριβώς μπορεί να «υπόσχεται» στους εταίρους του Κόλπου μια θεσμική θέση χωρίς στρατιωτικά μέσα ή αρμοδιότητα χάραξης εξωτερικής πολιτικής.

Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν υπερασπίζεται τη φον ντερ Λάιεν, υποστηρίζοντας ότι ασκεί «πολιτική ηγεσία» στις εξωτερικές πολιτικές της Επιτροπής στο πλαίσιο των Συνθηκών και ότι η επίσημη θέση της ΕΕ για τον πόλεμο με το Ιράν καθορίστηκε με κοινή δήλωση της Κάλας, συντονισμένη με τα 27 κράτη-μέλη.

Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπαίνει στα χωράφια του Συμβουλίου

Η κριτική δεν περιορίζεται στο Ιράν: η απόφαση της φον ντερ Λάιεν να στείλει την επίτροπο Ντουμπράβκα Σούιτσα στην εναρκτήρια συνεδρίαση του «Board of Peace» του Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε δημόσια έκρηξη του Γάλλου ΥΠΕΞ, που κατήγγειλε ότι η Επιτροπή δεν είχε εντολή να εμφανιστεί ως θεσμικός συνομιλητής σε ένα τόσο πολιτικά φορτισμένο φόρουμ.

Διπλωμάτες επισημαίνουν ότι ο Τραμπ δεν ξεχώρισε παρατηρητές από πλήρη μέλη και ύψωσε τη σημαία της ΕΕ δίπλα σε άλλα κράτη, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή –και κατ’ επέκταση η ίδια η Ένωση– στηρίζει μια πρωτοβουλία για την οποία ούτως ή άλλως δεν υπάρχει ομοφωνία στους «27».

Παράλληλα, η επιθετική προώθηση της διεύρυνσης, με ιδέες για ένταξη της Ουκρανίας ήδη από το 2027, έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε πρωτεύουσες που φοβούνται ότι η Επιτροπή επιχειρεί να «σπρώξει» πολιτικά μια διαδικασία που, βάσει Συνθηκών, οφείλει να μένει αυστηρά merit–based και υπό τον έλεγχο των εθνικών κυβερνήσεων.

Η φον ντερ Λάιεν απαιτεί αλλαγή στο παιχνίδι ισχύος της ΕΕ

Την ώρα που οι κυβερνήσεις την κατηγορούν για υπέρβαση ρόλου, η φον ντερ Λάιεν επιμένει ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και ότι η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά σε ένα «κανόνα–βασιζόμενο» σύστημα για να διαχειριστεί τις νέες απειλές.

Μιλώντας σε διάσκεψη πρέσβεων της ΕΕ, ζήτησε επείγουσα επανεξέταση του κατά πόσο οι θεσμοί, οι διαδικασίες και η κουλτούρα συναίνεσης της Ένωσης –γεννημένα σε μια μεταπολεμική εποχή σταθερότητας– εξακολουθούν να υπηρετούν ή πλέον να υπονομεύουν την αξιοπιστία της ως γεωπολιτικού παίκτη, σύμφωνα με το Politico.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά σε πρωτεύουσες και Βρυξέλλες δεν είναι μόνο αν η φον ντερ Λάιεν υπερβαίνει τις αρμοδιότητές της, αλλά αν ήρθε η ώρα για μια συνειδητή αναθεώρηση των Συνθηκών, ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποκτήσει πιο επίσημο λόγο στην εξωτερική πολιτική – ή αν αντίθετα χρειάζεται «φρένο» σε έναν πρόεδρο που, όπως προειδοποιούν διπλωμάτες, κινδυνεύει να βυθίσει την ΕΕ σε μια επικίνδυνη «κακοφωνία» φωνών και ρόλων.